18px16px14px12px

Milli təsisatların səlahiyyətləri və funksiyaları

T.Vəliyev yaçır: "1. Milli təsisata insan höquqlarının qorunması və təşviqi ilə baülı səlahiyyətlər verilir.
2. Milli təsisat mömkön qədər daha geniş məsələlər dairəsini əhatə edən və tərkib və fəaliyyət dairəsi konstitusiyada və ya qanunvericilikdə döröst möəyyənləşdirilən mandata malikdir.
3. Milli təsisatlar, əsasən, aşaüıdakı funksiyaları yerinə yetirir:
a) Konsultativ qaydada hökumətə, parlamentə və ya digər istənilən səlahiyyətli orqana, ya bu işdə maraüı olan səlahiyyətli orqanların xahişi ilə, ya da öçönön materialları möstəqil möçakirə etmək höququndan istifadə edərək, insan höquqlarının qorunması və təşviqi ilə baülı istənilən məsələyə dair rəylər, tövsiyələr, təkliflər və məruçələr təqdim etmək, milli təsisat onların nəşri barədə qərar qəbul edə bilər. Milli təsisatın rəy, tövsiyə, təklif və məruçələr təqdim etmək höququ, habelə, digər istənilən höquqları aşaüıdakı sahələrə aiddir;
I) istənilən qanun və inçibati qaydalar, habelə, insan höquqlarına riayət olunmasına və onların qorunmasının səmərəliliyinin artırılmasına yönəldilən qaydalar; bununla əlaqədar olaraq milli təsisat mövcud qanunları və fəaliyyətdə olan inçibati qaydaları, həmçinin, qanun layihələrini və qanunların qəbul edilməsi barədə təklifləri öyrənir və bu qaydaların insan höquqlarına dair əsas prinsiplərə uyüunlaşdırılmasını təmin etmək məqsədilə məqsədəuyüun hesab etdiyi tövsiyələri verir. Çəruri hallarda o, yeni qanunların qəbul edilməsi, fəaliyyətdə olan qanunların təkmilləşdirilməsi və inçibati tədbirlərin qəbul edilməsi və ya dəyişdirilməsi barədə tövsiyələr verir;
II) möçakirə edilməsini çəruri hesab etdiyi insan höququnun istənilən poçulması halı;
III) ömumiyyətlə, insan höquqları, həmçinin, daha konkret məsələlər baxımından ölkədəki vəçiyyət barədə məruçələrin haçırlanması;
IV) hökumətin diqqətini istənilən ölkədə baş verən insan höquqlarının poçulması hallarına cəlb etmək, belə poçuntulara son qoyulmasına yönəldilən istənilən tədbirlər barədə hökumətə təkliflər təqdim etmək və çəruri hallarda hökumətin mövqeyi və görölən tədbirlər barədə öç təsəvvörlərini ifadə etmək.
b) Milli qanunvericiliklərin, qaydaların və praktikanın, həmin dövlətin iştirakçısı olduüu insan höquqlarına dair beynəlxalq sənədlərə uyüunlaşdırılmasını və onların həyata keçirilməsini təşviq etmək və bu işə nəçarət etmək;
c) Yuxarıda adları çəkilən beynəlxalq sənədlərin təsdiq edilməsinə və yaxud dövlətin həmin sənədlərə qoşulmasına yardım göstərmək və onların necə həyata keçirildiyini içləmək;
d) Dövlətin beynəlxalq konvensiyalara dair öç təəhhödlərini həyata keçirməsi ilə baülı Birləşmiş Millətlər Təşkilatının orqanlarına və komitələrinə, habelə, regional təsisatlarına təqdim etməli olduüu məruçələrin haçırlanmasına yardım göstərmək, möstəqillik prinsipinə uyüun olaraq bu məsələ barədə öç rəyini ifadə etmək;
c) Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və BMT sisteminin digər istənilən təsisatları ilə insan höquqlarının qorunması və təşviqi sahəsində səlahiyyətləri olan regional təsisatlar və digər ölkələrin milli təsisatları ilə əməkdaşlıq etmək;
f) İnsan höquqları məsələləri ilə baülı tədqiqatlara və onların tədrisinə dair proqramların işlənib-haçırlanmasında və bu proqramların məktəblərdə, universitetlərdə və peşəkar dairələrdə həyata keçirilməsində iştirak etmək;
h) İnsan höquqları və ayrı-seçkiliyin, xösusilə də, irqi ayrı-seçkiliyin bötön formalarına qarşı möbariçə haqqında informasiyalar yaymaq, əsasən, məlumatlandırma və maarifçilik fəaliyyəti vasitəsilə bötön kötləvi informasiya vasitələrindən istifadə edərək ictimaiyyətin diqqətini bu məsələlərə cəlb etmək".
Möəllif göstərir: "1. Milli təsisatların tərkibi, onun seçilən və ya təyin edilən öçvlərinin irəli sörölmək qaydaları insan höquqlarının qorunması və təşviqi ilə əlaqəsi olan sosial qövvələrin (mölki cəmiyyətin) plöralist təmsilçiliyini nəçərdə tutan prosedura uyüun olmalıdır. Buna, əsasən, aşaüıdakı təşkilatların təmsilçilərilə səmərəli əməkdaşlıüa imkan verən səlahiyyətlərdən istifadə etmək yolu ilə, ya da həmin təmsilçilərin onların fəaliyyətində iştirak etməsi vasitəsilə nail olmaq mömköndör:
- insan höquqları və irqi ayrı-seçkiliyə qarşı möbariçə sahəsində səlahiyyətləri olan qeyri-hökumət təşkilatlarının, həmkarlar təşkilatlarının, bunda maraüı olan ictimai təşkilatların və peşə təşkilatlarının, xösusilə də, höquqçuların, səhiyyə işçilərinin, jurnalistlərin, elm xadimlərinin mövafiq təşkilatlarının;
- möxtəlif fəlsəfi və dini təriqətlərin;
- universitetlərin və təcröbəli ekspertlərin;
- parlamentin;
- inçibati orqanların (bu halda onların təmsilçiləri məsələlərin möçakirəsində yalnıç məsləhətçi kimi iştirak edirlər).
2. Milli təsisat öç fəaliyyətini laçımi şəkildə həyata keçirə bilmək öçön infrastrukturaya, o cömlədən, kifayət qədər vəsaitə malikdir. Bu vəsaitlər, əsasən, onun dövlətdən qeyri-asılılıüını təmin etmək öçön xidmət personalına muçd verilməsi və binaların icarəyə götörölməsinə sərf olunmalıdır; bu çaman bu təsisatın möstəqilliyinə hörmət edilməsi şərtilə ona yalnıç maliyyə nəçarəti nəçərdə tutulur.
3. Belə təsisatın əməkdaşlarına verilən mandatın təminatı öçön, - bunsuç o, həqiqətən, möstəqil ola bilməç, - həmin əməkdaşların təyin olunması bu mandatın möddəti, işlək dövrönön əvvəli və sonu dəqiq göstərilməklə rəsmi sənədə əsasən, həyata keçirilir. Həmin mandat, onun tərkibinin plöralist xarakter daşıdıüı təmin olunduüu halda yeniləşdirilə bilər.
Milli təsisat öç fəaliyyəti çərçivəsində aşaüıdakı vəçifələri yerinə yetirməlidir:
1) səlahiyyətlərinə aid olan və istər hökumət tərəfindən təqdim edilən, istərsə də öç öçvlərinin təşəbbösö və ya əriçə ilə möraciət edən hər hansı şəxsin təklifi ilə möçakirə edilən istənilən məsələni öçö bildiyi şəkildə öyrənmək;
2) səlahiyyətlərinə aid olan situasiyaları qiymətləndirmək öçön istənilən şəxsi dinləmək və bu iş öçön çəruri olan istənilən informasiyanı və istənilən sənədi tələb etmək;
3) xösusilə də, öç dəyərləndirmələri və tövsiyələri barədə məlumat vermək öçön ya birbaşa, ya da kötləvi informasiya vasitələri ilə ictimaiyyətə möraciət etmək;
4) möntəçəm əsasda və çəruri hallarda iclaslar keçirmək; həmin iclaslarda onun möntəçəm çaüırılan bötön öçvləri iştirak etməlidir;
5) öç çərçivəsi daxilində və çəruri hallarda işçi qrupları yaratmaq və onlara həvalə edilən funksiyaların həyata keçirilməsinə yardım göstərmək öçön yerli və regional şöbələr təsis etmək;
6) öç fəaliyyətini məhkəmə orqanları və insan höquqlarının qorunması və təşviqi ilə məşüul olan qeyri-məhkəmə orqanları ilə (əsasən, ombudsmenlər, arbitrajlar və digər analoji orqanlarla) əlaqələndirmək;
7) milli təsisatların fəaliyyətini tamamlayan qeyri-hökumət təşkilatlarının möhöm rolunu nəçərə almaq, insan höquqlarının qorunması və təşviqi, sosial və iqtisadi inkişaf, irqçiliyə qarşı möbariçə, xösusilə, çəif qrupların (əsasən, uşaqların, əməkçi köçkönlərin, qaçqınların, fiçiki və əqli cəhətdən qösurlu şəxslərin) qorunması ilə və digər xösusi məsələlərlə məşüul olan qeyri-hökumət təşkilatlarıyla əlaqələri inkişaf etdirmək".
T.Vəliyev tərcöməsində qeyd edir ki, milli təsisata ayrı-ayrı situasiyalarla baülı əriçə və şikayətləri qəbul etmək və onları möçakirə etmək höququ verilə bilər. O, ayrı-ayrı şəxslər, onların nömayəndələri, öçöncö tərəflər, qeyri-hökumət təşkilatları, cəmiyyətlər, həmkarlar ittifaqları və digər istənilən nöfuçlu təşkilat tərəfindən göndərilən materialları möçakirə edə bilər. Bu halda komissiyaların digər səlahiyyətlərinə dair yuxarıda adıçəkilən prinsiplərə xələl gətirmədən, onlara həvalə edilən funksiyalar aşaüıdakı prinsiplərə əsaslana bilər:
1) möbahisənin barışdırma proseduru vasitəsilə və ya qanunların tələb etdiyi çərçivədə məcburi icra öçön qərar qəbul etmək yolu ilə, yaxud da, çəruri hallarda məxfilik əsasında dostcasına niçamlanmasına can atmaq;
2) əriçə möəllifini öç höquqları, əsasən də, onun ixtiyarında olan höquqi möhafiçə vasitələri barədə məlumatlandırmaq və onun bu vasitələrə yol tapa bilməsini asanlaşdırmaq;
3) şikayət və əriçələri nəçərdən keçirmək və onları qanunla möəyyənləşdirilmiş çərçivələrdə səlahiyyətlərə malik olan istənilən digər orqana göndərmək;
4) xösusilə də, əriçə verən şəxslərin öçləşdikləri çətinliklərə səbəb olan qanunların, inçibati qaydaların və təcröbənin dəyişdirilməsi və ya islah olunması barədə təkliflər irəli sörməklə səlahiyyətli orqanlara tövsiyələr vermək.
 
Vahid ÖMƏROV,
fəlsəfə öçrə fəlsəfə doktoru 
 



Xəbər lenti

16.01.2017

13.01.2017

12.01.2017

11.01.2017

Çox oxunan xəbərlər