Azərbaycan özünü enerji məmbələri ilə tam təmin edir ŞƏRH

Bu gün Azərbaycan özünü bütün əsas enerji mənbələri ilə tam təmin edən, eyni zamanda bu resursları dünya bazarlarına ixrac edən nadir dövlətlərdən biridir. Enerji sektoru ölkənin iqtisadi inkişafının əsas dayağı olmaqla yanaşı, onun beynəlxalq nüfuzunun artmasında, regional və qlobal enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında mühüm rol oynayır. Xüsusilə neft və təbii qaz ehtiyatlarının səmərəli idarə olunması, müasir infrastrukturun qurulması və bərpaolunan enerji sahəsində həyata keçirilən layihələr Azərbaycanın enerji strategiyasının uğurlu nəticələrini nümayiş etdirir.

Azərbaycanın enerji tarixinin formalaşması

Azərbaycanın enerji potensialı qədim dövrlərdən məlum olmuşdur. Abşeron yarımadasında torpaq səthinə çıxan neft və yanan təbii qaz alovları bu əraziləri tarixən fərqləndirmişdir. XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində Bakı dünya neft sənayesinin mərkəzlərindən birinə çevrilmişdi. Həmin dövrdə Bakı dünyada hasil olunan neftin böyük hissəsini istehsal edirdi və sənaye inqilabının mühüm enerji mənbələrindən biri sayılırdı. 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyi bərpa olunduqdan sonra enerji siyasəti ölkənin inkişaf strategiyasının əsas istiqamətlərindən biri oldu. 1994-cü ildə imzalanan və “Əsrin müqaviləsi” kimi tarixə düşən saziş Xəzər dənizində yerləşən neft yataqlarının işlənilməsi üçün beynəlxalq şirkətlərlə əməkdaşlığa geniş imkanlar yaratdı. Bu müqavilə Azərbaycanın dünya enerji bazarına inteqrasiyasını sürətləndirdi və ölkəyə böyük həcmdə xarici investisiya cəlb olunmasına şərait yaratdı.

Neft ehtiyatları və ixrac imkanları

Azərbaycan zəngin neft ehtiyatlarına malikdir. Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda yerləşən “Azəri-Çıraq-Günəşli” yataqlar bloku ölkənin əsas neft hasilatı mənbəyidir. Bu yataqların istismarı nəticəsində Azərbaycan uzun illərdir ki, sabit şəkildə neft hasil edir və ixrac edir. Neftin dünya bazarlarına çıxarılması üçün müasir boru kəməri infrastrukturu yaradılmışdır. 2006-cı ildə istismara verilən Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri Xəzər neftini Gürcüstan ərazisindən keçməklə Türkiyənin Aralıq dənizi sahillərinə çatdırır və oradan dünya bazarlarına nəql edilir. Bu kəmər Azərbaycanın enerji müstəqilliyini möhkəmləndirməklə yanaşı, regionda mühüm geosiyasi rol oynayır.

Təbii qaz potensialı və Cənub Qaz Dəhlizi

Azərbaycan yalnız neft deyil, həm də zəngin təbii qaz ehtiyatlarına malikdir. “Şahdəniz” qaz-kondensat yatağı ölkənin qaz strategiyasında xüsusi yer tutur. Bu yataq Avropanın enerji təhlükəsizliyinə töhfə verən əsas mənbələrdən biridir. Azərbaycan qazının Avropaya nəqli məqsədilə həyata keçirilən Cənub Qaz Dəhlizi layihəsi strateji əhəmiyyətə malikdir. Bu layihə bir neçə mühüm boru kəmərini birləşdirir və Xəzər qazını Avropa bazarına çıxarır. Layihə nəticəsində Azərbaycan etibarlı enerji tərəfdaşı kimi mövqeyini daha da gücləndirmişdir. Eyni zamanda ölkə daxili qaz təchizatını da tam təmin edir.

Elektrik enerjisi və daxili təminat

Azərbaycan elektrik enerjisi istehsalında da özünü tam təmin edir. İstilik elektrik stansiyaları, su elektrik stansiyaları və yeni tikilən müasir enerji obyektləri daxili tələbatı tam ödəyir. Ölkədə elektrik enerjisinin fasiləsiz və dayanıqlı təminatı üçün geniş infrastruktur qurulmuşdur. Bununla yanaşı, Azərbaycan artıq elektrik enerjisini də ixrac edən ölkəyə çevrilmişdir. Qonşu dövlətlərlə enerji mübadiləsi həyata keçirilir ki, bu da regional əməkdaşlığın genişlənməsinə töhfə verir.

Bərpaolunan enerji və yaşıl inkişaf strategiyası

Son illərdə Azərbaycan bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafına xüsusi diqqət yetirir. Günəş, külək və su enerjisi potensialı yüksək qiymətləndirilir. Xüsusilə Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgələri “yaşıl enerji zonası” elan edilmişdir. Bu ərazilərdə alternativ enerji layihələrinin həyata keçirilməsi planlaşdırılır və artıq bir sıra layihələr icra mərhələsindədir. Xəzər dənizinin külək enerjisi potensialı beynəlxalq səviyyədə yüksək qiymətləndirilir. Gələcəkdə dənizdə külək elektrik stansiyalarının qurulması planlaşdırılır. Bu addımlar Azərbaycanın enerji balansında bərpaolunan mənbələrin payını artırmağa və karbon emissiyalarını azaltmağa xidmət edir.

Enerji gəlirlərinin iqtisadi inkişafdakı rolu

Enerji sektoru Azərbaycanın ümumi daxili məhsulunda və dövlət büdcəsində mühüm paya malikdir. Neft və qaz ixracından əldə olunan gəlirlər hesabına ölkədə genişmiqyaslı infrastruktur layihələri həyata keçirilmiş, yollar, körpülər, məktəblər və xəstəxanalar tikilmişdir. Eyni zamanda qeyri-neft sektorunun inkişafına da investisiyalar yönəldilmişdir. Enerji gəlirlərinin səmərəli idarə olunması makroiqtisadi sabitliyin qorunmasına imkan vermişdir. Bu siyasət nəticəsində Azərbaycan regionun iqtisadi cəhətdən ən sabit və dinamik inkişaf edən ölkələrindən birinə çevrilmişdir.

Azərbaycanın qlobal enerji xəritəsində yeri

Bu gün Azərbaycan regional deyil, qlobal enerji layihələrinin iştirakçısıdır. Ölkə həm neft, həm qaz, həm də elektrik enerjisi ixrac edir. Müasir enerji infrastrukturu və beynəlxalq tərəfdaşlıq əlaqələri Azərbaycanın etibarlı enerji təchizatçısı imicini möhkəmləndirmişdir. Azərbaycanın enerji strategiyası yalnız mövcud resursların hasilatı ilə məhdudlaşmır. Eyni zamanda uzunmüddətli dayanıqlı inkişaf, ekoloji tarazlığın qorunması və alternativ enerji mənbələrinin genişləndirilməsi əsas prioritetlər sırasındadır.

Nəticə

Nəticə etibarilə, Azərbaycan bu gün özünü bütün əsas enerji mənbələri ilə tam təmin edən və həmin resursları dünya bazarlarına uğurla çıxaran güclü enerji dövlətidir. Tarixi neft ənənələri, zəngin qaz ehtiyatları, müasir boru kəmərləri sistemi və bərpaolunan enerji strategiyası ölkənin enerji müstəqilliyini və iqtisadi inkişafını təmin edir. Gələcək perspektivdə enerji sektorunun şaxələndirilməsi, yaşıl enerji layihələrinin genişləndirilməsi və ixrac marşrutlarının artırılması Azərbaycanın qlobal enerji bazarındakı mövqeyini daha da gücləndirəcəkdir. Bu isə ölkənin davamlı inkişafına və beynəlxalq nüfuzunun artmasına mühüm töhfə verəcəkdir.

Kərimli Elvin Müslüm oğlu

YAP Ordubad rayon təşkilatının əməkdaşı