ABŞ-İran: hədədən müharibəyə keçid mərhələsi - AKTUAL

Financial Times (FT) qəzetinin peyk görüntülərinə istinadən verdiyi məlumata görə, İordaniya və Səudiyyə Ərəbistanındakı bazalardakı Amerika qırıcı təyyarələrinin sayı bir ay ərzində əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Tehranın Vaşinqtonla münaqişənin diplomatik yolla həllinin çox ehtimal olunduğu iddialarına baxmayaraq, İrana qarşı mümkün hərbi əməliyyatlara hazırlıqlar davam edir. Tel-Əviv Universitetinin məlumatına görə, İordaniyadakı Müvəffəq Salti hava bazasında 18 F-35 qırıcısı, 17 F-15 və səkkiz A-10 hücum təyyarəsi müşahidə edilib. Bazada EA-18 elektron müharibə təyyarəsi və nəqliyyat təyyarəsi də müşahidə edilib. Səudiyyə Ərəbistanındakı Şahzadə Sultan hava bazasında da hərbi qüvvələrin cəmləşməsi müşahidə olunub, burada AWACS təyyarələri, eləcə də C-130 və C-5 nəqliyyat təyyarələri aşkar edilib.

Yaxın Şərqdəki ABŞ qüvvələri hazırda göyərtəsində onlarla qırıcı təyyarə olan iki təyyarədaşıyan gəmi, 16 digər döyüş gəmisi və iki dəstək gəmisi, eləcə də quru bazalarında və dənizdə təxminən 40.000 əsgərdən ibarətdir. FT qeyd edir ki, bu, 2003-cü ildə İraq müharibəsinin başlanğıcından bəri Yaxın Şərqdə dəniz qüvvələrinin ən böyük cəmləşməsidir. Daha əvvəl ABŞ prezidenti Donald Tramp Tehrana nüvə sazişi bağlamaq üçün 10-15 gün vaxt verməyə razılaşmışdı. Daha əvvəl o, İran hökumətinin razılaşmaya razılaşmadığı təqdirdə "pis şeylərin" baş verəcəyini bildirmişdi. Diplomatik həll üçün növbəti cəhd 26 fevralda Cenevrədə planlaşdırılır. İki ölkə nümayəndə heyətləri arasında əvvəlki görüş 17 fevralda baş tutmuşdu.

Donald Tramp Tehrana son tarix təyin etdi

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İran rəhbərliyinə Yaxın Şərqdə vəziyyətin gərginliyini azaltmaq üçün razılığa gəlmək üçün 10-15 gün vaxt verib. Ağ Ev rəhbəri xəbərdarlıq edib ki, Tehran bununla razılaşmasa, onu "pis şeylər" gözləyir. Amerika mediasının məlumatına görə, Pentaqon bu həftə sonu İslam Respublikasına zərbə endirməyə hazır olacaq. Lakin rəsmilər bildirirlər ki, ABŞ əvvəlcə İran hökumətini güzəştlərə ehtiyac olduğuna inandırmaq məqsədi ilə məhdud miqyaslı hücuma icazə verə bilər. Vaşinqtonun sözlərinə görə, bu, Tehranı razı sala bilməsə, Pentaqon rejim dəyişikliyinə yönəlmiş tammiqyaslı əməliyyata başlayacaq.

Donald Tramp cümə axşamı, 19 fevralda Vaşinqtonda keçirilən Sülh Şurasının ilk iclasında İran üçün son tarix təyin edib. "Biz razılaşma əldə edə bilərik", - deyə o bildirib. "Yəqin ki, bu barədə növbəti on gün ərzində məlumat əldə edəcəksiniz", - deyə Amerika lideri bildirib. "İran hakimiyyəti bütün regionun sabitliyini təhdid etməyə davam edə bilməzlər və onlar razılığa gəlməlidirlər... Əgər bu baş verməsə, pis şeylər baş verəcək". Bir neçə saat sonra təyyarəsində jurnalistlərlə danışan Ağ Ev rəhbəri razılığa gəlmək üçün on günün "kifayət edəcəyini" vurğulayıb. "On-on beş gün, demək olar ki, maksimum", o əlavə edib.

Adı çəkilməyən bir amerikalı rəsminin Axios ilə söhbətində aydınlaşdırdığı kimi, iranlılar ayın sonuna qədər Donald Tramp administrasiyasına İranın nüvə proqramı ilə bağlı vəziyyəti həll edəcək tədbirlər paketi təqdim etməlidirlər. Tehran və Vaşinqton arasında 6 fevralda Omanda yenidən başlayan dolayı danışıqlar. İran uran zənginləşdirmə qabiliyyətinə müvəqqəti məhdudiyyətlərin tərəfdarıdır və ABŞ onun tamamilə sökülməsində israr edərkən, ondan tamamilə imtina etmək istəmir. Bundan əlavə, Tehran ABŞ hakimiyyətinin israr etdiyi kimi, Yaxın Şərqdəki müttəfiq qruplara yardımı dayandırmaqdan və ballistik raket proqramını məhdudlaşdırmaqdan imtina edir.

Tehranın danışıqlardakı barışmazlığı səbəbindən Vaşinqton bir sıra İran hərbi və ya dövlət obyektlərini hədəf alan məhdud hücum ssenarisini nəzərdən keçirməyə başlayıb, mənbələr The Wall Street Journal-a bildiriblər. Bu variant İslam Respublikası rəhbərliyini razılaşmaya ehtiyac olduğuna inandırmaq üçün hazırlanacaq. Qəzetin mənbələri ehtimal edir ki, ölkə hakimiyyəti ABŞ şərtləri ilə razılaşmanı rədd edərsə, Vaşinqton potensial olaraq İranda rejim dəyişikliyinə yönəlmiş daha geniş hərbi kampaniya başladacaq. Onların sözlərinə görə, ABŞ-ın daxili müzakirələri xüsusilə tammiqyaslı müharibə ssenarisinə yönəlib.

Son bir neçə gün ərzində ABŞ Yaxın Şərqə 39 tanker təyyarəsi və Boeing C-17 Globemaster III də daxil olmaqla 29 ağır hərbi nəqliyyat təyyarəsi göndərib. Pentaqon həmçinin bölgəyə havadan erkən xəbərdarlıq və idarəetmə təyyarəsi göndərib. Bu, ABŞ-ın niyyətlərinin ciddiliyini nümayiş etdirir. The Financial Times qəzeti ekspertlərə və təqaüddə olan diplomatlara istinadən qeyd edir ki, Yaxın Şərqdə Amerika qüvvələrinin hazırkı cəmləşməsi 2003-cü ildə Amerikanın İraqa hücumuna hazırlıqları xatırladır. Lakin qeyd etmək lazımdır ki, cənab Tramp bölgəyə iki aviadaşıyıcı zərbə qrupu göndərib, İraq kampaniyasında isə altı belə qrup yerləşdirilib.

CNN mənbələri iddia edir ki, ABŞ Hərbi Nazirliyi 21-22 fevral tarixlərində İrana qarşı əməliyyata başlamağa hazır olacaq. Son söz Donald Trampa məxsusdur. Kanalın mənbələrinə görə, İranla iki raund danışıqlarda iştirak edən ABŞ prezidentinin kürəkəni Cared Kuşner Ağ Evi güc tətbiq etməkdən çəkindirməyə çalışır. O, ABŞ-ın maksimalist tələblərini yerinə yetirmədən belə, İranla razılığa gəlməyə ümid edən Ağ Ev müşavirləri arasındadır. ABŞ ordusu hələlik İrana potensial zərbələr endirmək üçün hədəflərin dəqiq siyahısını almayıb. Buna görə də, gözlənilən ABŞ kampaniyasının dəqiq nəyi hədəfləyəcəyi məlum deyil - İranın liderliyini aradan qaldırmaq, uran zənginləşdirmə qurğularını məhv etmək və ya ballistik raket proqramını ləğv etmək. ABŞ-ın Yaxın Şərqdəki əsas müttəfiqi olan İsrail, əməliyyatın geniş hədəfləri əhatə etdiyini və keçən ilki 12 günlük müharibə zamanı olduğu kimi Tehrana özünə gəlmək üçün heç bir şans qoymadığını iddia edir.

Tehran özü beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini gərginləşən vəziyyətə cəlb etməyə çalışır. İranın BMT-dəki daimi nümayəndəsi Əmir Səid İrəvani Baş katib Antonio Quterreşə və Təhlükəsizlik Şurasının prezidenti Ceyms Kariukiyə məktub göndərərək Donald Trampın açıq təhdidlərinin "real hərbi təcavüz riskini göstərir ki, bunun nəticələri region üçün fəlakətli olacaq və beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyə ciddi təhdid yaradacaq" olduğunu vurğulayıb. “Belə bir şəraitdə, bölgədəki düşmən qüvvələrin bütün bazaları, obyektləri və aktivləri İranın qətiyyətli cavabı kontekstində qanuni hədəflər olacaq. ABŞ gözlənilməz və nəzarətsiz nəticələrə görə tam və birbaşa məsuliyyət daşıyacaq”, - deyə diplomat vurğulayıb.

Ağ Evin təhdidlərini şərh edən İran millət vəkili Abbas Papizadə xəbərdarlıq edib ki, Vaşinqton İslam Respublikasının gizli hərbi imkanlarına ciddi yanaşmalıdır. O bildirib ki, “İranın xüsusi müharibə metodları və gizli silahları var”. Millət vəkili bu silahların nə olduğunu dəqiqləşdirməyib, lakin əlavə edib ki, ABŞ-İran münaqişəsi qaçılmaz olaraq bütün Yaxın Şərqin sabitliyinə, eləcə də qlobal neft bazarına təsir edəcək.

V.VƏLİLİ