28 May – müstəqillik gününün tarixi əhəmiyyəti və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin dövlətçilik irsi

1918-ci il mayın 28-də yaradılmış Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması Azərbaycan xalqının çoxəsrlik dövlətçilik tarixində ən mühüm hadisələrdən biri kimi yadda qalmışdır. Həmin gün xalqımız yalnız öz müstəqilliyini elan etmədi, eyni zamanda bütün Şərqdə və müsəlman dünyasında ilk demokratik, hüquqi və dünyəvi parlament respublikasını quraraq tarixə yeni səhifə yazdı. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti xalqın azadlıq arzularının, milli oyanış ruhunun və müstəqillik əzminin təcəssümü oldu. İstiqlal Bəyannaməsinin qəbul edilməsi Azərbaycan xalqının öz müqəddəratını təyin etməyə qadir olduğunu bütün dünyaya nümayiş etdirdi. Bu tarixi addım milli dövlətçilik ənənələrinin daha da möhkəmlənməsinə səbəb oldu.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti cəmi 23 ay fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, bu qısa müddətdə mühüm dövlət quruculuğu işləri həyata keçirdi. İlk parlament və hökumət yaradıldı, dövlət atributları təsis edildi, milli ordu formalaşdırıldı, dövlət bayrağı qəbul olundu və Azərbaycan vətəndaşlığı institutu yaradıldı. Dövlətin idarə olunmasında demokratik prinsiplərə üstünlük verilməsi ölkədə hüquqi dövlət quruculuğunun əsasını qoydu. Parlament tərəfindən qəbul edilən qanunlar milli maraqların qorunmasına, iqtisadi və mədəni inkişafın təmin edilməsinə xidmət etdi. Bu dövrdə qəbul olunan qərarlar Azərbaycanın gələcək inkişafı üçün mühüm hüquqi baza yaratdı.

Cümhuriyyətin əsas uğurlarından biri təhsil və maarif sahəsində görülən işlər idi. 1918-ci ildə məktəblərin milliləşdirilməsi haqqında qərarın qəbul olunması təhsilin ana dilində aparılmasına imkan yaratdı. 1919-cu ildə Bakı Dövlət Universitetinin yaradılması isə milli kadr hazırlığında mühüm mərhələ oldu. Təhsil və elm sahəsinə göstərilən diqqət xalqın maariflənməsinə və milli düşüncənin inkişafına böyük təsir göstərdi. Bununla yanaşı, mədəniyyət müəssisələrinin yaradılması istiqamətində də mühüm addımlar atıldı. Bu siyasət Azərbaycan xalqının milli kimliyinin qorunmasına və inkişafına xidmət edirdi.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti beynəlxalq münasibətlər sistemində də fəal siyasət həyata keçirirdi. Yeni yaradılmış dövlətin əsas məqsədlərindən biri beynəlxalq aləmdə tanınmaq və aparıcı dövlətlərlə diplomatik əlaqələr qurmaq idi. Bu məqsədlə Paris Sülh Konfransında Azərbaycan nümayəndə heyəti iştirak etdi və ölkənin müstəqilliyinin tanınmasına nail olmağa çalışdı. Bir sıra Avropa dövlətlərinə rəsmi məlumatlar göndərildi və diplomatik münasibətlərin qurulması istiqamətində mühüm addımlar atıldı. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin dünya birliyi tərəfindən tanınması ölkəmizin beynəlxalq hüququn subyekti kimi qəbul edilməsinə şərait yaratdı.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti xalqın milli mənlik şüurunun formalaşmasında da əhəmiyyətli rol oynadı. Demokratik dəyərlərlə Şərq mədəniyyətinin vəhdətini özündə birləşdirən bu dövlət xalqın azad yaşamaq iradəsini daha da gücləndirdi. Xalq hakimiyyəti və vətəndaş bərabərliyi prinsipləri cəmiyyətin inkişafında mühüm rol oynadı. Bütün vətəndaşlara milli, dini və irqi mənsubiyyətindən asılı olmayaraq eyni hüquqlar verilməsi demokratik dövlət quruculuğunun əsas göstəricilərindən biri idi. Azərbaycan xalqı ilk dəfə olaraq müstəqil dövlət qurmaq təcrübəsini məhz bu dövrdə yaşadı.

1920-ci ilin aprelində bolşevik işğalı nəticəsində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin fəaliyyəti dayandırıldı. Lakin cümhuriyyətin yaratdığı dövlətçilik ənənələri xalqın yaddaşında yaşayaraq gələcək müstəqillik ideyasının əsasını təşkil etdi. Sovet hakimiyyəti dövründə belə Azərbaycan xalqı azadlıq arzularını itirmədi. Milli istiqlal düşüncəsi ziyalıların və vətənpərvər insanların fəaliyyətində yaşamaqda davam etdi. Bu ideyalar sonradan Azərbaycanın yenidən müstəqillik qazanmasına zəmin yaratdı.

1991-ci il oktyabrın 18-də qəbul edilmiş Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyi haqqında Konstitusiya Aktı Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyini bərpa etdi və müasir Azərbaycanın Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin varisi olduğu rəsmən təsbit edildi. Bu sənəd xalqımızın tarixi dövlətçilik ənənələrinə sadiqliyini nümayiş etdirdi. Azərbaycan xalqı bir daha sübut etdi ki, azadlıq və müstəqillik onun milli kimliyinin ayrılmaz hissəsidir. Müstəqillik Aktı ölkənin gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirdi və müstəqil dövlət quruculuğunun hüquqi əsasını formalaşdırdı.

XX əsrin sonlarında ölkədə yaranmış mürəkkəb siyasi vəziyyətdə Ulu Öndər Heydər Əliyev Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin qorunmasında tarixi rol oynadı. Onun uzaqgörən siyasəti nəticəsində ölkədə ictimai-siyasi sabitlik təmin olundu, dövlət institutları möhkəmləndirildi və Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzu artdı. Ulu Öndər müstəqilliyin qorunmasının onu əldə etməkdən daha çətin olduğunu bildirərək dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi üçün qətiyyətli addımlar atdı. Məhz onun təşəbbüsü ilə üçrəngli bayraq Naxçıvanda yenidən dövlət bayrağı kimi qəbul edildi. Bu addım xalqın azadlıq iradəsinin simvoluna çevrildi.

Ulu Öndərin siyasi kursu bu gün Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan regionun ən güclü dövlətlərindən birinə çevrilmişdir. Dövlətçilik ənənələri daha da möhkəmləndirilmiş, iqtisadi və sosial islahatlar geniş vüsət almışdır. Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə mövqeləri güclənmiş, ölkənin milli maraqları qətiyyətlə müdafiə edilmişdir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə torpaqlarımızın işğaldan azad olunması xalqımızın milli birliyini və gücünü bütün dünyaya göstərdi.

Bu gün Azərbaycan Bayrağının işğaldan azad edilmiş torpaqlarda dalğalanması Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ideallarının yaşadığını göstərir. Şuşada, Laçında, Xankəndidə və digər azad edilmiş ərazilərdə üçrəngli bayrağımızın ucaldılması xalqımızın tarixi ədaləti bərpa etdiyini nümayiş etdirir. Bu qələbə Azərbaycan dövlətinin gücünün, xalqın iradəsinin və milli birliyinin nəticəsidir. Azərbaycan xalqı müstəqilliyini qorumağa və daha da möhkəmləndirməyə qadir olduğunu bir daha sübut etdi.

2021-ci ildə qəbul edilmiş Müstəqillik günü haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə 28 May tarixi rəsmi olaraq Müstəqillik Günü elan edildi. Bu qərar Azərbaycan dövlətçiliyinin məhz 1918-ci ildə formalaşdığını bir daha təsdiqlədi. Müstəqillik Gününün dövlət səviyyəsində qeyd olunması Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin irsinə verilən böyük dəyərin göstəricisidir. Bu tarix xalqımızın azadlıq və dövlətçilik mübarizəsinin simvolu kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin irsi bu gün də yaşayır və gələcək nəsillərə ötürülür. Cümhuriyyət qurucularının idealları müasir Azərbaycanın inkişaf strategiyasında öz əksini tapır. Milli birlik, vətənpərvərlik və dövlətçilik prinsipləri cəmiyyətimizin əsas dayaqlarıdır. Azərbaycan xalqı öz müstəqilliyini əbədi və dönməz hesab edir. Bu gün ölkəmizin əldə etdiyi bütün nailiyyətlərin əsasında güclü dövlətçilik ənənələri dayanır.

28 May – Müstəqillik Günü Azərbaycan xalqının tarixində qürur və şərəf günüdür. Bu tarix yalnız keçmişimizin deyil, həm də gələcəyimizin rəmzidir. Azərbaycan xalqı öz müstəqilliyini qorumaq və inkişaf etdirmək əzmindədir. Dövlətimizin müstəqilliyi əbədi, dönməz və sarsılmazdır. Yaşasın müstəqil Azərbaycan!

Rövşən Qasımov,

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının məsləhətçisi