Trampın meyillənməsi - REAKSİYA

Donald Tramp Şimali Koreyaya qarşı isti münasibət bəsləyir

ABŞ Prezidenti Donald Trampın Pxenyanla barışıq adı altında Cənubi Koreya ilə hərbi təlimləri azaltmaq barədə gözlənilməz qərarı daha çox diqqət çəkib. İndi Ağ Ev bu il Şimali Koreya lideri Kim Çen Inla görüşəcəyini açıqlayıb. Şimali Koreya liderinin bacısı Kim Yo-jong, Kim ilə Tramp arasında bu məsələ ilə bağlı hər hansı bir əlaqədən xəbərsiz olduğunu, lakin qardaşının ABŞ Prezidenti haqqında "xoş xatirələri və hissləri" olduğunu etiraf edib.

Tramp Ağ Evdəki yeni vertolyot meydançasına baxış keçirərkən, müxbirin sualına cavab olaraq, 19 avqustda Şimali Koreya lideri Kim Çen Inla qarşıdan gələn görüşündən bəhs edib, təsadüfi olsa da. Lakin The Wall Street Journal qəzeti əminliklə bildirib ki, Ağ Ev prezidenti noyabr ayında Çinin Şençjen şəhərinə APEC sammiti üçün səfəri zamanı Kimlə görüşməyi planlaşdırır.

Prezidentin özü məsələ ilə bağlı heç bir təfərrüat verməsə də, o, yenidən ABŞ-Cənubi Koreya birgə manevrləri barədə danışıb və onların miqyası 17 avqustda başlamazdan 24 saatdan az müddət əvvəl azaldılıb.

Prezidentin sözlərinə görə, bu manevrlər son vaxtlar "çox yaxşı" olan Şimali Koreya lideri üçün "çox təhqiramiz" idi.

"Onun 57 çox güclü nüvə başlığı var. Buna heç vaxt icazə verilməməli idi... Mən prezident olsaydım, buna icazə verməzdim... Amma o, verir. Mən onunla çox yaxşı yola gedirəm. İranın nüvə silahına sahib olmasına icazə verə bilmərəm. Və mən Kim Çen Inı çox yaxşı tanıyıram və o, yaxşı olacaq", - deyə Tramp İran və Şimali Koreyanı bir yerə toplayaraq bildirib.

Trampın şifahi qaçışlarından bir neçə saat sonra, Cənubi Koreyada artıq cümə axşamı olanda ölkənin müdafiə naziri qonşularındakı nüvə başlıqlarının sayı ilə bağlı Trampı incə şəkildə düzəltmək qərarına gəlib. Nazir An Kyu-bak parlamentdəki çıxışında deyib: "Biz adətən onların sayını 80-120 civarında qiymətləndiririk".

Bir gün əvvəl Seul ABŞ ilə illik Ulçi Azadlıq Qalxanı təlimlərinin qrafikdən təxminən bir həftə əvvəl (əvvəlcə 27 avqustda başa çatması planlaşdırılırdı) "Amerika tərəfinin təklifi ilə" başa çatdığını elan etdi. Çərşənbə günü isə Cənubi Koreya prezidenti Li Ce Myonq Donald Trampın Şimali Koreyaya qarşı sülhməramlı səylərinə töhfə vermək üçün "mümkün olan hər şeyi edəcəyinə" söz verdi.

Məlum olduğu kimi, Cənubi Koreya lideri uzun müddətdir şimal qonşusu ilə münasibətləri normallaşdırmağa çalışır, lakin heç bir nəticə verməyib: Konstitusiyasında Koreya Respublikasını rəsmi olaraq "düşmən dövlət" elan edən KXDR dəfələrlə Seulun bütün barışdırıcı jestlərini rədd edib.

Pxenyan da Şimali Koreya tərəfinin daim ərazisinə işğal üçün məşq hesab etdiyi illik təlimlərin müddətini qısaltmaq qərarına oxşar laqeydliklə reaksiya verdi. Şimali Koreya liderinin qardaşının rəsmi sözçüsü kimi çıxış edən bacısı, 19 avqustda bildirib ki, "Biz bunu şərh etməyə layiq hesab etmirik və tamamilə maraqsız hesab edirik".

Lakin Kim Yo Jong Amerika prezidentinin açıqlamalarını ətraflı və rəğbətlə şərh edib. O, Şimali Koreya və Amerika liderləri arasındakı yazışmalar barədə "heç nə bilmədiyini" etiraf etmək məcburiyyətində qalıb, lakin tez bir zamanda qardaşının Donald Tramp haqqında "xoş xatirələr və hisslər" saxladığını və iki lider arasındakı münasibətlərin "əla" olaraq qaldığını əlavə edib.

Trampın birinci səlahiyyət müddəti ərzində o, Kim Çen Inla üç dəfə görüşmüş və münasibətləri "nifrətdən sevgiyə" çevrilmişdir. Əvvəlcə Şimali Koreya liderini "Raket Adam" adlandıran və ölkəsini "od və qəzəb"lə hədələyən ABŞ prezidenti daha sonra dünyaya "gözəl məktublar" mübadiləsindən sonra Kimlə "aşiq olduqlarını" danışmışdır. Lakin sonuncu dəfə 2019-cu ildə görüşən Tramp və Kim arasındakı zirvə görüşləri nüvə məsələsində heç bir konkret nəticə verməmişdir.

Trampın Kimə qəfil diqqəti və Seulun əvvəlcədən xəbərdar edilmədiyi ABŞ-Cənubi Koreya birgə manevrlərinin azaldılması, ABŞ-ın Asiyadakı bütün müttəfiqlərini açıq şəkildə narahat etmişdir.

Bundan əlavə, bu, Trampın Vaşinqtonun Asiya tərəfdaşları qarşısındakı öhdəliklərinə məhəl qoymadığını nümayiş etdirdiyi ilk hal deyil. May ayında Ağ Ev Çin lideri Si Cinpinlə danışıqlarda sövdələşmə çipi kimi istifadə edərək Tayvana 14 milyard dollarlıq silah satışını təxirə salmışdı. Ötən həftə Asiya təhlükəsizliyinin artıq ABŞ-ın əsas prioriteti olmadığını bir daha təsdiqləyərək, bölgədə yerləşən yeganə Amerika təyyarədaşıyan gəmisi olan Corc Vaşinqton Yaxın Şərqə köçürüldü.

Vyetnam Prezidenti To Lam, Avstraliya Baş nazirinin müavini və müdafiə naziri Riçard Marles və Yaponiyanın müdafiə naziri Şinjiro Koizumi may ayında Şanqri-La Təhlükəsizlik Dialoqu zamanı Pentaqon katibi Pit Heqsetə açıq şəkildə bildirdikləri kimi, "bölgədəki əsl problem silah çatışmazlığı deyil, Vaşinqtonun müdafiə prioritetlərinə və qaydalara riayət etməməsidir".

Müttəfiqlərin ABŞ-ın təhlükəsizliklərinin qarantı kimi etibarlılığına dair şübhələri onları daha çox öz qüvvələrinə güvənməyə və öz aralarında birləşməyə məcbur edir. Beləliklə, Asiya-Sakit Okean ölkələri artıq alternativ müdafiə tərəfdaşlığı yaratmağa başlayıblar: Yaponiya və Filippin iyun ayında birgə hərbi təlimlər üçün etibarlı təchizat zənciri quran müqavilə imzalayıblar, Hindistan və Vyetnam isə may ayında birgə silah istehsalı təşəbbüsünə başlayıblar. Bu arada Tayvan bu həftə rekord hərbi büdcəni təsdiqləyib və adanın tarixində ilk dəfə olaraq 1 trilyon NT dollarını (31,4 milyard dollar) keçib.

Ekspertlər xəbərdarlıq edirlər ki, uzunmüddətli perspektivdə ABŞ-ın nüvə imkanlarını genişləndirən Çin və Şimali Koreyaya qarşı çəkindirici amil kimi qeyri-müəyyənliyi Yaponiya və Cənubi Koreyanı öz nüvə arsenallarını inkişaf etdirməyə sövq edə bilər. Bu cür müzakirələr, ara-sıra və səssiz olsa da, artıq hər iki ölkədə aparılır.

Dünya mətbuatı nədən yazır?

ABŞ prezidenti Donald Tramp Şimali Koreya lideri Kim Çen Inla görüşməyi planlaşdırdığını açıqladı. Bu açıqlama beynəlxalq mediada qızğın reaksiyaya səbəb oldu və qeyd etdilər ki, ABŞ və Şimali Koreya arasında yeni yaxınlaşma cəhdi İranla müharibədəki durğunluq fonunda baş verir.

The Wall Street Journal (Nyu-York, ABŞ)
Tramp Kim Çen Inla daha bir münasibətdədir

Prezident Tramp impulsivliyi ilə tanınır və onun son ideyası Şimali Koreya diktatoru Kim Çen Inla münasibətlərini yeniləməkdir. Ola bilsin ki, cənab Tramp Hörmüz boğazı ilə bağlı İranla yaranmış çıxılmaz vəziyyətdən diqqəti yayındırmağa çalışır. Yaxud da o, Amerika silah ehtiyatlarının və yerləşdirilməsinin həddini aşdığı bir vaxtda cənab Kimi sakitləşdirməyə çalışır. ABŞ hazırda geri qayıdan USS Abraham Linkolnu azad etmək üçün Qərbi Sakit Okeandan sonuncu aviadaşıyıcı gəmisini geri çəkir.

Çin öz növbəsində USS Corc Vaşinqtonun Sakit Okeandan çıxmasını görməkdən məmnundur və regiondakı ölkələri ABŞ müdafiəsinə etibar edə bilməyəcəklərinə inandırmağa çalışır. Çin, ehtimal ki, bu fürsətdən Tayvana hücum etmək üçün istifadə etməyəcək. Lakin, Şərqi və Cənubi Çin dənizlərində Tayvan, Yaponiya və Filippinlərə qarşı aqressiv hərəkətlərini artırır.

The Korea Herald (Seul, Cənubi Koreya)
Tramp bu il Kim Çen Inla görüşəcəyini bildirib

Tramp Kimlə şəxsi diplomatiyanı bərpa edə bilər ki, bu da onun ilk səlahiyyət müddəti ərzində üç ikitərəfli görüşə səbəb olub. Sual budur ki, Şimali Koreyanın Rusiya ilə diplomatik, iqtisadi və hərbi əməkdaşlığının dərinləşməsi və Çinlə münasibətlərinin yaxşılaşması nəzərə alınmaqla, Kimin Trampın təşəbbüsünə cavab verib-verməyəcəyi, bu da Pxenyanın ABŞ-ın köməyinə ehtiyacını azaldır.

Şimali Koreya liderinin nüfuzlu bacısı Kim Yo-jong, Şimali Koreyanın hərbi təlimləri azaltmaqda maraqlı olmadığını bildirdi, lakin Şimali Koreya liderinin Trampla hələ də "əla" münasibətləri olduğu barədə verdiyi açıqlama Vaşinqtonla yenilənmiş dialoq üçün qapını açıq qoyur.

The Japan Times (Tokio, Yaponiya)
Tramp bu il Kim ilə görüşəcəyini söylədi

ABŞ prezidenti Donald Tramp bu il Şimali Koreya lideri Kim Çen Inla görüşməyi planlaşdırdığını söylədi. Lakin Kimin nüfuzlu bacısının sözləri, ehtimal ki, Trampın münasibətləri yeniləmək istəyini soyudu. Şimali Koreyanın əsas xarici siyasət mərkəzi kimi qəfil qayıtması (ABŞ – Kommersant), ABŞ-ın İrandakı müharibəsində çətinliklərlə üzləşdiyi bir vaxtda Trampın diplomatik qələbə axtara biləcəyi ilə bağlı fərziyyələrə səbəb oldu.

Tramp Kimi danışıqlar masasına qayıtmağa inandırmaqda çətin bir vəzifə ilə üzləşir - Şimali Koreya lideri Tramp 2019-cu ildə Hanoyda keçirilən nüvə danışıqlarından çəkiləndə qəzəblənmişdi və o vaxtdan bəri ABŞ-a qarşı daha sərt mövqe tutub. Buna baxmayaraq, Kim rejimi diplomatiyaya qayıtmaq üçün qapını bir az açıq qoyub.

Əl-Cəzirə (Doha, Qətər)
"Tit for Tat": Tramp niyə yenidən Şimali Koreya lideri Kim Çen Ina yaxınlaşır?

ABŞ prezidenti Donald Tramp nüvə silahına malik Şimali Koreya liderini yenidən tərifləyərək, eyni zamanda Seuldakı müttəfiqlərini İrana qarşı mübarizədə Vaşinqtona kömək etmədiklərinə görə tənqid etdi. Bu, onun ilk müddətinin ən mübahisəli diplomatik məsələlərindən birini yenidən gündəmə gətirdi. O, həmçinin bu il Kimlə görüşəcəyini açıqladı.

Tənha Şimali Koreya liderinə qarşı bu açıq-aşkar addımlar Trampın Vaşinqtonun Seulla münasibətlərini aşağı salmaqla bağlı təhdidləri fonunda atılıb. Bu həftənin əvvəlində Tramp Pentaqona Pxenyanla mümkün müharibəyə hazırlıq məqsədilə Cənubi Koreya ilə hərbi təlimləri azaltmağı əmr etdi. Çərşənbə günü Şimali Koreya bildirib ki, ABŞ-ın Cənubi Koreya ilə hərbi təlimləri azaltmaq qərarı bu təlimlərin təxribat xarakterini dəyişdirmir.

Analitiklər bildirirlər ki, nəticəsindən asılı olmayaraq, Kim Çen Inla sammit Tramp üçün faydalı bir nailiyyət olacaq. Xüsusilə də İrana qarşı populyar olmayan müharibənin hələ də yarımçıq qalması və Trampın Ukraynadakı müharibəyə son qoymaq barədə seçki kampaniyası vədinin yerinə yetirilməməsi nəzərə alınmaqla.

V.SALAH