Beynəlxalq münasibətlərdə etibarlı tərəfdaşlıq - ŞƏRH

Azərbaycan ilə Özbəkistan arasında münasibətlər haqqında danışarkən ilk növbədə iki xalqı birləşdirən tarixi və mənəvi bağlara diqqət yetirmək lazımdır. Bu əlaqələr yalnız diplomatik münasibətlər çərçivəsində formalaşan əməkdaşlıq deyil. Ortaq türk kökləri, dil və mədəniyyət yaxınlığı, tarixi yaddaş və qarşılıqlı hörmət əsasında inkişaf edən münasibətlər bu gün dövlətlərarası əlaqələrin yüksək səviyyəyə yüksəlməsinə möhkəm zəmin yaradır.

Cənab Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə verdiyi müsahibədə səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycan–Özbəkistan əlaqələrinin hazırkı mərhələsini xarakterizə etmək baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dövlətimizin başçısının vurğuladığı kimi, ölkələrimiz arasında siyasi dialoq çox yüksək səviyyədədir. Son illərdə qarşılıqlı səfərlərin və yüksək səviyyəli təmasların intensivləşməsi də münasibətlərin təsadüfi deyil, ardıcıl və məqsədyönlü şəkildə inkişaf etdiyini göstərir.

Dövlətlərarası münasibətlərdə yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlərin mühüm rolu vardır. Belə səfərlər zamanı yalnız mövcud məsələlər müzakirə edilmir, eyni zamanda gələcək əməkdaşlığın istiqamətləri müəyyənləşdirilir, yeni layihələrə siyasi dəstək verilir və qarşılıqlı etimad daha da möhkəmləndirilir.

Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində son beş il ərzində ən yüksək səviyyədə 15 qarşılıqlı səfərin həyata keçirilməsini qeyd etməsi Azərbaycan və Özbəkistan arasında siyasi münasibətlərin dinamik xarakterini göstərən mühüm faktordur. Bu intensiv təmaslar iki ölkə rəhbərləri arasında qarşılıqlı etimadın və səmimi münasibətlərin möhkəm əsasını formalaşdırır.

Azərbaycan Prezidentinin Özbəkistana səfərlərinin çoxsaylı olması da iki ölkə arasındakı münasibətlərə verilən yüksək siyasi əhəmiyyətin göstəricisidir. Dövlət başçısının qardaş Özbəkistana hər səfərini xüsusi əhəmiyyətli hadisə kimi qiymətləndirməsi bu əlaqələrin yalnız rəsmi protokol xarakteri daşımadığını nümayiş etdirir.

Burada diqqətçəkən digər məqam qarşılıqlı münasibətlərdə mövcud olan səmimiyyət və qardaşlıq atmosferidir. Diplomatik münasibətlərin möhkəm olması üçün siyasi maraqlar mühüm olsa da, xalqlar arasında qarşılıqlı rəğbət və etimad olmadıqda bu münasibətlərin uzunmüddətli inkişafı çətinləşir. Azərbaycan və Özbəkistan nümunəsində isə dövlətlərarası münasibətlər xalqlarımızın tarixi və mənəvi yaxınlığı ilə tamamlanır.

Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində Özbəkistanın son illərdə əldə etdiyi sosial-iqtisadi nailiyyətlərə xüsusi diqqət yetirməsi də təsadüfi deyil. Özbəkistan böyük əhali potensialına, geniş əraziyə, zəngin təbii və insan resurslarına malik Mərkəzi Asiyanın aparıcı dövlətlərindən biridir.

Son illərdə Özbəkistanda iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, müasir şəhər infrastrukturunun yaradılması, nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi, sahibkarlığın inkişafı, elm və təhsilə diqqətin artırılması istiqamətində mühüm addımlar atılır. Prezident İlham Əliyev də müsahibəsində müasir şəhərlərin salınmasını, genişmiqyaslı infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsini, elmə, təhsilə, mədəniyyətə və idmana göstərilən diqqəti ölkənin inkişaf tempinin mühüm göstəriciləri kimi qeyd edir.

Özbəkistanın inkişafında dövlət idarəçiliyində həyata keçirilən islahatların da xüsusi rolu vardır. Prezident Şavkat Mirziyoyevin rəhbərliyi ilə aparılan islahatlar ölkənin iqtisadi və sosial həyatında yeni mərhələnin başlanmasına səbəb olmuşdur. Azərbaycan Prezidentinin müsahibəsində Özbəkistanın inkişafını onun rəhbərliyinin düşünülmüş siyasəti və strateji baxışı ilə əlaqələndirməsi iki ölkə rəhbərləri arasında yüksək qarşılıqlı hörmətin daha bir ifadəsidir.

Məsələyə bir qədər geniş yanaşdıqda görürük ki, Azərbaycan və Özbəkistanın inkişaf proseslərində müəyyən oxşar cəhətlər də vardır. Hər iki ölkə milli maraqlara əsaslanan müstəqil siyasət yürüdür, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsinə, nəqliyyat və logistika imkanlarının genişləndirilməsinə, insan kapitalının inkişafına və beynəlxalq əməkdaşlığın artırılmasına xüsusi əhəmiyyət verir.

Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərinin gücünü yalnız dövlətlərarası sənədlərlə izah etmək mümkün deyil. Bu əlaqələrin arxasında əsrlər boyu formalaşmış ümumi türk mədəniyyəti dayanır.

Xalqlarımızın ədəbiyyatında, musiqisində, folklorunda və milli adət-ənənələrində çoxsaylı oxşarlıqlar mövcuddur. Nizami Gəncəvi, Əlişir Nəvai kimi böyük söz ustadlarının yaradıcılığı Azərbaycan və Özbəkistan ədəbi-mədəni əlaqələrinin tarixinin nə qədər dərin köklərə malik olduğunu göstərir.

Əlişir Nəvai yaradıcılığı özbək ədəbi dilinin və ümumilikdə türk dünyasının mədəni inkişafında müstəsna əhəmiyyət daşıdığı kimi, Azərbaycan ədəbiyyatının klassikləri də özbək oxucusuna yaxşı tanışdır. Bu qarşılıqlı ədəbi maraq xalqlarımızın bir-birinin mədəni irsinə hörmətinin göstəricisidir.

Bu gün mədəniyyət sahəsində keçirilən qarşılıqlı tədbirlər, kitab sərgiləri, ədəbi görüşlər, musiqi festivalları və digər layihələr həmin tarixi bağların müasir dövrdə də davam etdiyini göstərir.

Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərində təhsil və elm sahəsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki dövlətlərarası münasibətlərin uzunömürlü olması yalnız siyasi əlaqələrin gücündən deyil, yeni nəslin bu əlaqələri davam etdirməsindən asılıdır.

Təhsil sahəsində əməkdaşlığın genişlənməsi gənclərin qarşılıqlı ölkə haqqında daha ətraflı məlumat əldə etməsinə, ortaq elmi və mədəni layihələrdə iştirakına imkan yaradır. Müasir dünyada elm və təhsil dövlətlərin inkişafını müəyyən edən əsas amillərdən biridir. Buna görə Azərbaycan və Özbəkistan arasında bu istiqamətdə əlaqələrin daha da genişləndirilməsi gələcəyə qoyulan sərmayə kimi qiymətləndirilə bilər.

Azərbaycan və Özbəkistanın yerləşdiyi coğrafi məkan iki ölkə arasında nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlıq üçün böyük imkanlar yaradır. Azərbaycanın Avropa ilə Asiyanı birləşdirən mühüm nəqliyyat qovşaqlarından biri olması, Özbəkistanın isə Mərkəzi Asiyanın mərkəzində yerləşməsi ölkələrimizin qarşılıqlı əməkdaşlığının regional əhəmiyyətini artırır.

Azərbaycanın Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərində mühüm mövqeyə malik olması, Özbəkistanın isə Mərkəzi Asiyanın nəqliyyat imkanlarından istifadə etməklə yeni bazarlara çıxış yollarını genişləndirməyə çalışması qarşılıqlı maraqların üst-üstə düşdüyünü göstərir.

Nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı yalnız yükdaşımaların artması demək deyil. Bu proses yeni iqtisadi əlaqələrin yaranmasına, ticarət dövriyyəsinin genişlənməsinə, investisiya imkanlarının artmasına və region dövlətləri arasında iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsinə şərait yaradır.

Azərbaycan və Özbəkistan arasındakı münasibətlərin mühüm istiqamətlərindən biri də türk dünyasında əməkdaşlığın gücləndirilməsidir. Son illərdə Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlığın genişlənməsi bu baxımdan diqqətəlayiqdir.

Azərbaycan və Özbəkistanın türk dünyasının iki mühüm dövləti kimi müxtəlif sahələrdə birgə təşəbbüslərlə çıxış etməsi ortaq tarixi və mədəni irsin müasir siyasi və iqtisadi əməkdaşlıq üçün möhkəm baza olduğunu göstərir.

Türk dövlətləri arasında münasibətlərin yalnız mədəniyyət sahəsi ilə məhdudlaşmaması, iqtisadiyyat, nəqliyyat, energetika, təhsil, rəqəmsal texnologiyalar və digər istiqamətləri əhatə etməsi türk dünyasının gələcək inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycan və Özbəkistanın bu prosesdə fəal iştirakı həm ölkələrimizin milli maraqlarına, həm də ümumi türk dünyasının birliyinə xidmət edir.

Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində diqqəti cəlb edən əsas məqamlardan biri Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin yalnız mövcud səviyyəsi ilə kifayətlənməmək, onun gələcək perspektivlərini də görməkdir.

Bu gün iki ölkə arasında münasibətlər siyasi dialoqdan iqtisadi əməkdaşlığa, mədəni əlaqələrdən nəqliyyat layihələrinə qədər geniş sahələri əhatə edir. Ən əsası isə bu münasibətlər qarşılıqlı etimad və hörmət üzərində qurulub.

Azərbaycan və Özbəkistanın bir-birinin ərazi bütövlüyünə və suverenliyinə verdiyi dəstək də dövlətlərarası münasibətlərin mühüm göstəricisidir. Belə qarşılıqlı mövqe beynəlxalq münasibətlərdə etibarlı tərəfdaşlığın əsas şərtlərindən biridir.

Prezident İlham Əliyevin Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev haqqında yüksək fikirləri də iki ölkə rəhbərləri arasında formalaşmış siyasi etimadın ifadəsidir. Dövlət başçıları arasında səmimi münasibətlər dövlətlərarası əlaqələrin inkişafına mühüm təkan verir və əldə edilmiş razılaşmaların həyata keçirilməsini asanlaşdırır.

Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə verdiyi müsahibə Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin bugünkü mənzərəsini anlamaq baxımından mühüm mənbə kimi qiymətləndirilə bilər. Müsahibədə səsləndirilən fikirlərdən aydın olur ki, iki ölkə arasında münasibətlər tarixi və mənəvi yaxınlıqdan başlayaraq müasir dövrdə çoxşaxəli və dinamik dövlətlərarası tərəfdaşlığa çevrilmişdir.

Son beş ildə ən yüksək səviyyədə həyata keçirilən qarşılıqlı səfərlər, siyasi dialoqun intensivliyi, iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsi, elm və təhsil sahəsində əməkdaşlıq, mədəni münasibətlərin inkişafı bu tərəfdaşlığın müxtəlif istiqamətlərini təşkil edir.

Özbəkistanın sürətli inkişafı Azərbaycan tərəfindən diqqətlə izlənilir və yüksək qiymətləndirilir. Eyni zamanda Azərbaycan ilə Özbəkistanın bir-birinin inkişaf təcrübəsindən faydalanması, ortaq layihələr həyata keçirməsi və beynəlxalq platformalarda qarşılıqlı dəstək nümayiş etdirməsi münasibətlərin gələcək perspektivlərinin geniş olduğunu göstərir.

Bu gün Azərbaycan və Özbəkistan arasında mövcud olan yüksək səviyyəli münasibətlər yalnız iki dövlətin uğuru deyil, bütövlükdə türk dünyasının güclənməsi baxımından əhəmiyyətli hadisədir. Qarşılıqlı etimad, siyasi iradə və ortaq maraqlar qorunduğu müddətdə Azərbaycan–Özbəkistan qardaşlığı və strateji tərəfdaşlığı daha böyük uğurlara doğru inkişaf edəcəkdir.

Azərbaycan və Özbəkistanı birləşdirən yollar yalnız coğrafi xəritələrdə deyil, tariximizin, mədəniyyətimizin və ortaq gələcəyə olan inamımızın üzərindən keçir. Bu yolların daha da genişlənməsi isə hər iki xalqın rifahına və türk dünyasının daha güclü gələcəyinə xidmət edir.

Çinarə Məmmədova

YAP Naxçıvan şəhər təşkilatı üzrə ƏPT sədri, Naxçıvan şəhər 13 saylı tam orta məktəbin direktor müavini