Sentyabrın 20-si Azərbaycan xalqı üçün həm qürur, həm də tarixi yaddaş günüdür - ŞƏRH

Azərbaycan xalqının milli yaddaşında elə tarixi günlər vardır ki, həmin tarixlər yalnız müəyyən bir hadisəni xatırlatmır, eyni zamanda xalqın keçdiyi çətin və şərəfli yolun, milli iradəsinin, dövlətçilik əzminin və gələcəyə olan inamının rəmzinə çevrilir. 20 sentyabr da məhz belə əlamətdar tarixlərdən biridir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 18 sentyabr 2024-cü il tarixli Sərəncamına əsasən, hər il sentyabrın 20-si Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə Şəhərləri Günü kimi qeyd olunur. Bu tarixin təsis edilməsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası ilə nəticələnən tarixi hadisələrin əbədiləşdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Sentyabrın 20-si Azərbaycan xalqı üçün həm qürur, həm də tarixi yaddaş günüdür. Çünki bu tarixə aparan yol onilliklər ərzində davam edən mübarizə, ağır sınaqlar və böyük fədakarlıqlarla müşayiət olunmuşdur. Təxminən 30 il ərzində Azərbaycanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzur ərazilərinin işğal altında qalması xalqımızın yaddaşında dərin izlər buraxmışdır. Yüz minlərlə azərbaycanlı öz doğma yurdlarından didərgin düşmüş, şəhər və kəndlərimiz dağıdılmış, tarixi, mədəni və dini irsimizə ciddi ziyan vurulmuşdur.
2020-ci ildə baş vermiş 44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycanın müasir tarixinin ən mühüm hadisələrindən biri oldu. Müharibə zamanı Azərbaycan Ordusu böyük qəhrəmanlıq və fədakarlıq nümayiş etdirərək çoxsaylı yaşayış məntəqələrini işğaldan azad etdi. Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan, Qubadlı şəhərləri, Xocavənd rayonunun Hadrut qəsəbəsi, Suqovuşan və digər yaşayış məntəqələri azad edildi. Qarabağın tacı hesab edilən Şuşanın azad olunması isə müharibənin gedişində mühüm dönüş nöqtələrindən biri oldu. Nəticədə Ermənistan kapitulyasiya aktını imzalamağa məcbur oldu və Azərbaycanın Ağdam, Kəlbəcər və Laçın rayonlarının işğal altında olan hissələri də azad edildi.
Lakin 2020-ci il Zəfərindən sonra da Qarabağda Azərbaycanın tam suverenliyinin bərpası qarşıda duran mühüm məsələlərdən biri olaraq qalırdı. 2023-cü il sentyabrın 19-da Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Qarabağ iqtisadi rayonunda lokal xarakterli antiterror tədbirlərinə başladı. Sentyabrın 19-20-də həyata keçirilən tədbirlər nəticəsində qanunsuz silahlı birləşmələrin fəaliyyətinə son qoyuldu və Azərbaycanın bütün ərazisində dövlət suverenliyinin bərpası təmin edildi.
Beləliklə, 20 sentyabr Azərbaycan tarixində yeni bir mərhələnin başlanğıcına çevrildi. Bu tarix artıq yalnız hərbi hadisənin baş verdiyi gün deyil, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpa olunduğu tarixi gün kimi yaddaşlara həkk edildi. Prezident İlham Əliyevin 18 sentyabr 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərlərinin gününün məhz 20 sentyabrda qeyd edilməsi bu tarixi hadisənin gələcək nəsillərin yaddaşında yaşadılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Xankəndi bu tarixi prosesdə xüsusi yer tutur. Uzun illər ərzində Azərbaycan xalqının milli və mənəvi yaddaşında mühüm yer tutan Xankəndidə Azərbaycan Bayrağının ucaldılması dövlət suverenliyinin bərpasının rəmzinə çevrildi. 2023-cü ilin oktyabrında Prezident İlham Əliyevin Xankəndiyə səfəri və burada Azərbaycan Bayrağını ucaltması ölkəmizin müasir tarixinin mühüm hadisələrindən biri oldu. Dövlət başçısı Xankəndidən xalqa müraciətində Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və milli ləyaqətini bərpa etdiyini vurğuladı.
Xankəndidə Azərbaycan Bayrağının dalğalanması həm də gələcək nəsillərə ünvanlanan mühüm tarixi mesajdır. Bu bayraq Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini, ərazi bütövlüyünü və suverenliyini təcəssüm etdirir. Xankəndinin Azərbaycan şəhəri kimi yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyması Qarabağda həyatın yenidən qurulmasının mühüm göstəricilərindən biridir.
Xankəndinin gələcəyi yalnız şəhərin fiziki olaraq bərpası ilə məhdudlaşmır. Burada təhsil, elm, mədəniyyət və sosial həyatın inkişafı üçün də mühüm layihələr həyata keçirilir. Prezident İlham Əliyevin 28 noyabr 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə Xankəndidə Qarabağ Universitetinin yaradılması bu baxımdan mühüm addım olmuşdur. Universitetin fəaliyyətə başlaması Xankəndinin gələcəkdə tələbələrin, alimlərin, ziyalıların və gənclərin toplandığı mühüm elm və təhsil mərkəzinə çevrilməsinə imkan yaradır.
Xankəndidə keçirilən digər mühüm tədbirlər də şəhərin yeni həyatının başlanmasının simvollarına çevrilib. 2023-cü il noyabrın 8-də Vətən müharibəsi Zəfərinin üçüncü ildönümünə həsr olunmuş hərbi paradın Xankəndidə keçirilməsi Azərbaycan Ordusunun öz əzəli torpaqlarında xidmət etdiyini nümayiş etdirən mühüm hadisə idi. Daha sonra Xankəndidə Novruz tonqalının alovlandırılması şəhərin artıq yeni ictimai-mədəni həyat mərhələsinə qədəm qoyduğunu nümayiş etdirdi.
Böyük Qayıdış Azərbaycanın qarşısında duran ən mühüm milli layihələrdən biridir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə şəhər və kəndlərin yenidən qurulması, müasir infrastrukturun yaradılması, yolların, körpülərin, enerji və su xətlərinin çəkilməsi, yaşayış məhəllələrinin salınması bu prosesin əsas istiqamətlərindəndir. Məqalədə qeyd edildiyi kimi, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə bərpa və quruculuq işləri geniş vüsət alıb və keçmiş məcburi köçkünlərin mərhələli şəkildə doğma yurdlarına qayıdışı həyata keçirilir.
Qarabağda aparılan quruculuq işlərinin mühüm xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, burada məqsəd yalnız dağıdılmış binaları bərpa etmək deyil. Yeni şəhərsalma konsepsiyaları əsasında müasir, rahat və dayanıqlı yaşayış məkanlarının yaradılması, sosial obyektlərin, məktəblərin, xəstəxanaların, mədəniyyət müəssisələrinin və digər infrastrukturun qurulması nəzərdə tutulur. Bununla Qarabağ və Şərqi Zəngəzur Azərbaycanın iqtisadi, sosial və mədəni inkişafının yeni məkanlarına çevrilir.
Bu gün Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə yalnız keçmişin xatirələri ilə deyil, həm də gələcəyin quruculuq perspektivləri ilə gündəmə gəlir. Azərbaycan dövlətinin qarşıya qoyduğu əsas məqsədlərdən biri azad edilmiş ərazilərdə həyatın tam bərpası və keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına təhlükəsiz və layiqli şəkildə qayıdışının təmin edilməsidir. Bu baxımdan Böyük Qayıdış proqramı tarixi Zəfərin məntiqi davamı kimi qiymətləndirilir.
20 sentyabrın əhəmiyyəti həm də ondan ibarətdir ki, bu tarix tarixi hadisələrin unudulmamasına xidmət edir. İşğaldan azad edilmiş şəhərlərin günlərinin təsis olunması Azərbaycanın Zəfər tarixinin ayrı-ayrı səhifələrinin gələcək nəsillərə çatdırılmasına imkan yaradır. Şəhər günləri həm maarifləndirici, həm də milli yaddaş baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Artıq Azərbaycan tarixində işğal altında qalan şəhərlərin deyil, azad edilmiş və yenidən qurulan şəhərlərin tarixləri xüsusi qeyd olunur.
Bu günün digər mühüm mesajlarından biri də sülh və quruculuqla bağlıdır. Azərbaycan 44 günlük müharibədən sonra regionda yeni reallıqların formalaşmasına nail olub və azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı quruculuq prosesinə başlayıb. Azərbaycan dövlətinin bəyan etdiyi əsas istiqamətlərdən biri regionda davamlı sülhün və sabitliyin təmin edilməsidir. Zəfərdən sonra həyata keçirilən bərpa və quruculuq layihələri də Azərbaycanın gələcəyə yönəlmiş siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi təqdim olunur.
Azərbaycan xalqı bu gün Qarabağda əldə edilmiş Zəfəri böyük qürur hissi ilə qeyd edir. Lakin bu qürurun arxasında şəhidlərimizin müqəddəs xatirəsi, qazilərimizin fədakarlığı və uzun illər doğma torpaqlarına qayıtmaq arzusu ilə yaşayan insanların həsrəti dayanır. Buna görə də 20 sentyabr həm sevinc, həm də şəhidlərimizin əziz xatirəsinə ehtiram günüdür. Tarixi Zəfərin əldə olunmasında canından keçən Vətən oğullarının qəhrəmanlığı heç zaman unudulmayacaq.
Bu gün qarşıda duran əsas vəzifə tarixi Zəfəri davamlı sülhə, dayanıqlı inkişafa və böyük quruculuğa çevirməkdir. Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərədə yenidən həyatın canlanması, insanların doğma yurdlarına qayıtması və bu şəhərlərin Azərbaycanın ümumi inkişaf məkanına inteqrasiyası Zəfərimizin yeni mərhələsini təşkil edir.
20 sentyabr xalqımızın yaddaşında əbədi olaraq yaşayacaq. Çünki bu tarix yalnız bir qələbənin deyil, uzun illər davam edən mübarizənin nəticəsinin, tarixi ədalətin bərpasının və Qarabağın yeni gələcəyinin başlanğıcının rəmzidir. Xankəndidə, Xocalıda, Xocavənddə və Ağdərədə dalğalanan üçrəngli Azərbaycan Bayrağı xalqımızın dövlətçilik iradəsinin və gələcəyə inamının rəmzidir. Qarabağda qurulan yeni həyat isə tarixi Zəfərin ən mühüm nəticələrindən biri kimi Azərbaycanın gələcək nəsillərinə miras qalacaq.

Pərviz Hüseynzadə
YAP Babək rayon təşkilatının əməkdaşı