XANKƏNDİ – ZƏFƏRDƏN SUVERENLİYƏ, SUVERENLİKDƏN YENİ HƏYATA - ŞƏRH

Xankəndi adı Azərbaycan xalqının yaddaşında uzun illər ərzində ayrılıq ağrısı, tarixi ədalətə inam və torpaqlarımıza qayıdış arzusu ilə yanaşı çəkilib. Bu gün isə Xankəndi artıq başqa bir mənanı ifadə edir: dövlət suverenliyinin bərpasını, Azərbaycan Bayrağının şəhərin mərkəzində dalğalanmasını, Qarabağın dirçəlişini və gələcəyə inamı. 20 sentyabrın Xankəndi Şəhəri Günü kimi qeyd olunması məhz bu tarixi dönüşün rəmzlərindən biridir.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18 sentyabr 2024-cü il tarixli sərəncamı ilə 20 sentyabr Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü kimi müəyyən edilib. Bu tarix təsadüfi deyil. 2023-cü il sentyabrın 19-20-də həyata keçirilmiş lokal xarakterli antiterror tədbirlərindən sonra Azərbaycanın dövlət suverenliyi ölkənin bütün ərazisində tam bərpa edildi. Prezidentin rəsmi materiallarında da 20 sentyabr 2023-cü il bu baxımdan tarixi mərhələ kimi təqdim olunur. Xankəndi Şəhəri Günü yalnız bir şəhərin təqvimdəki xüsusi günü deyil. Bu gün Azərbaycan dövlətçiliyinin ardıcıllığını, ərazi bütövlüyünün və suverenliyin bərpasını, azad edilmiş ərazilərdə quruculuq prosesinin miqyasını xatırladan mühüm tarixdir. Xankəndinin bugünkü simasında hərbi Zəfərlə yanaşı, təhsil, iqtisadiyyat, mədəniyyət, infrastruktur və insan amilinin ön plana çıxdığı yeni mərhələ görünür. Xankəndinin tarixi ilə bağlı Prezidentin rəsmi internet səhifəsində qeyd olunur ki, şəhər Qarabağ xanlarının istirahət məskənlərindən biri kimi formalaşıb və Şuşaya yaxın ərazidə salınıb. Bu tarixilik şəhərin Azərbaycan mədəni-coğrafi məkanındakı yerini daha aydın göstərir. Buna görə Xankəndinin bərpası yalnız tikinti işləri ilə məhdudlaşmır; burada tarixi yaddaşın, şəhər həyatının və gələcək nəsillərin inkişafı üçün müasir mühitin yenidən qurulması məqsədi də daşıyır.Xankəndinin yeni tarixinin ən təsirli səhifələrindən biri 15 oktyabr 2023-cü ildə yazıldı. Həmin gün Prezident İlham Əliyev Xankəndi şəhərinin mərkəzi meydanında Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağını ucaltdı və çıxış etdi. Dövlət başçısı bu hadisəni tarixi gün kimi xarakterizə edərək bütün Azərbaycan xalqını təbrik etdi. Prezidentin çıxışında son iyirmi il ərzində qarşıya qoyulan əsas dövlət məqsədlərindən birinin ərazi bütövlüyünün bərpası olduğu vurğulandı. Bayrağın Xankəndidə ucaldılması 44 günlük Vətən müharibəsinin nəticələrinin və 2023-cü ilin sentyabrında dövlət suverenliyinin tam bərpasının simvolik yekunu kimi yadda qaldı. Prezident həmin gün bildirdi ki, Azərbaycan Bayrağının işğal altında olmuş ərazilərin hər birində qaldırılması qarşıya qoyulan əsas məqsədlərdən biri idi. Bu fikir Xankəndinin Azərbaycan tarixindəki yerini yalnız keçmişlə deyil, dövlətçilik məqsədləri ilə də əlaqələndirir.
Xankəndidə Bayrağın ucaldılmasından sonra şəhərdə ardıcıl olaraq mühüm dövlət tədbirləri keçirildi. 8 noyabr 2023-cü ildə Vətən müharibəsində əldə edilmiş Zəfərin üçüncü ildönümünə həsr olunmuş hərbi parad məhz Xankəndidə təşkil edildi. Prezidentin parad zamanı çıxışında 20 sentyabr 2023-cü ilin Azərbaycanın dövlət suverenliyinin tam bərpa edildiyi tarix kimi əhəmiyyəti vurğulandı. Beləliklə, Xankəndi qısa müddətdə yalnız azad edilmiş şəhər kimi deyil, Azərbaycanın suverenliyinin bərpasını və dövlətin yeni quruculuq mərhələsini nümayiş etdirən məkana çevrildi. Şəhərin mərkəzi meydanında dalğalanan Dövlət Bayrağı ilə yanaşı, burada keçirilən dövlət və beynəlxalq əhəmiyyətli tədbirlər Xankəndinin yeni statusunu və inkişaf istiqamətlərini nümayiş etdirməyə başladı. Xankəndinin bərpası prosesində ən mühüm istiqamətlərdən biri təhsildir. 5 iyul 2024-cü ildə Prezident İlham Əliyev Xankəndi şəhərində Qarabağ Universitetində görülən işlərlə tanış oldu. Universitetin yaradılması Qarabağın gələcək inkişafı üçün insan kapitalının formalaşdırılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İlk mərhələdə altı fakültə üzrə tədrisin təşkili və 2024/2025-ci tədris ili üçün 27 ixtisas üzrə 1120 tələbənin təhsil almasının nəzərdə tutulması barədə məlumat verilib. Qarabağ Universitetinin Xankəndidə fəaliyyətə başlaması şəhərin həyatına yeni məzmun gətirən hadisələrdən biridir. Çünki şəhərin gələcəyi yalnız binaların tikilməsi ilə deyil, burada gənclərin oxuması, müəllimlərin çalışması, alimlərin araşdırmalar aparması, yeni ideyaların formalaşması və peşəkar insanların yetişməsi ilə bağlıdır. Xankəndinin elm və təhsil mərkəzinə çevrilməsi onun uzunmüddətli inkişafının əsas dayaqlarından biri kimi nəzərdən keçirilə bilər. Bərpa prosesinin digər istiqaməti şəhər infrastrukturudur. Prezidentin Xankəndiyə səfərləri zamanı məktəb, uşaq bağçası, biznes mərkəzi, konqres mərkəzi, hotel, elektrik yarımstansiyası, Zəfər parkı və digər layihələrlə bağlı işlərin gedişi və nəticələri diqqətə çatdırılıb. Bu layihələr şəhərdə gündəlik həyatın, xidmətlərin, iqtisadi fəallığın və sosial mühitin formalaşmasına xidmət edir.
2025-ci ilin dekabrında Xankəndinin Kərkicahan qəsəbəsində sakinlərlə görüş, məktəbin əsaslı təmirdən sonra açılışı, Qarabağ Universitetinin yeni binaları və elektrik yarımstansiyasının istifadəyə verilməsi kimi hadisələr bərpa prosesinin artıq konkret yaşayış və sosial-iqtisadi nəticələr doğurduğunu göstərdi. Burada əsas məqsəd insanların təhlükəsiz, rahat və müasir şəraitdə yaşaması üçün dayanıqlı şəhər mühitinin yaradılmasıdır.
Xankəndinin inkişafında iqtisadi və beynəlxalq tədbirlər də mühüm yer tutur. 2025-ci ilin iyulunda Xankəndidə İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının 17-ci Zirvə görüşünün keçirilməsi şəhərin regional və beynəlxalq tədbirlər məkanı kimi potensialını nümayiş etdirdi. Həmin səfər çərçivəsində Xankəndi Konqres Mərkəzinin açılışı, “Xankəndi” Biznes Mərkəzinin istifadəyə verilməsi və digər layihələrlə bağlı tədbirlər keçirildi. Konqres Mərkəzi müasir texniki imkanları, konfrans və iclas zalları ilə Xankəndidə müxtəlif səviyyəli tədbirlərin keçirilməsi üçün yeni imkanlar yaradır. Biznes infrastrukturunun formalaşması isə şəhərdə sahibkarlıq fəaliyyətinin, xidmət sektorunun və yeni iş yerlərinin inkişafına şərait yaradır. Beləliklə, Xankəndinin bərpası yalnız yaşayış binalarının yenilənməsi kimi deyil,tammiqyaslı şəhər iqtisadiyyatının qurulması kimi davam edir.
2026-cı ildə Prezident İlham Əliyevin Xankəndiyə növbəti səfəri zamanı “Xankəndi” hotelinin açılışında iştirakı da şəhərin turizm və xidmət infrastrukturu istiqamətində inkişafını göstərən sonrakı addımlardan biridir. Rəsmi məlumata görə, hotel 101 otaqdan ibarətdir və 45 nəfərin işlə təmin olunması nəzərdə tutulub; onların bir hissəsi işğaldan azad edilmiş şəhər və rayonların sakinləridir. Bu, bərpa prosesinin məşğulluq və sosial reinteqrasiya ilə əlaqəsini də nümayiş etdirir.
Xankəndinin gələcəyi Qarabağın ümumi inkişaf strategiyasının bir hissəsidir. Yol, nəqliyyat, enerji, təhsil, turizm, biznes və yaşayış infrastrukturu bir-birini tamamladıqca şəhərin iqtisadi və sosial həyatı da genişlənir. Bu prosesdə Prezidentin səfərləri və yerində verdiyi tapşırıqlar dövlət siyasətinin icra mexanizmlərinin şəhər səviyyəsində görünən nəticələrə çevrilməsinə nümunə kimi təqdim olunur.
Xankəndi Şəhəri Gününün əsas mesajlarından biri tarixi yaddaşla gələcək quruculuğunun vəhdətidir. Azərbaycan xalqı üçün Xankəndi uzun illər ərzində ağır münaqişə və işğal tarixinin bir hissəsi olub. Bu gün isə şəhərin gündəliyində universitet, məktəb, yaşayış məhəllələri, biznes obyektləri, mədəni və beynəlxalq tədbirlər, yeni nəqliyyat və xidmət imkanları kimi mövzular dayanır. Bu dəyişiklik şəhərin həyatında yeni mərhələnin başlandığını göstərir.
Prezident İlham Əliyevin Xankəndidəki çıxışlarında və səfərlərində diqqət çəkən əsas xətt dövlət suverenliyinin bərpasından sonra quruculuğun sürətləndirilməsidir. 2023-cü ildə Dövlət Bayrağının ucaldılması ilə siyasi və mənəvi simvola çevrilən Xankəndi, sonrakı illərdə real şəhər həyatının bərpası istiqamətində inkişaf edib. Universitetin fəaliyyətə başlaması, yaşayış və sosial obyektlərin istifadəyə verilməsi, iqtisadi və turizm infrastrukturunun yaradılması bu mərhələnin müxtəlif istiqamətləridir.
Xankəndi Şəhəri Günü həm də gələcək nəsillərə ünvanlanan bir yaddaş günüdür. Bu tarix gənclərə göstərir ki, dövlətçilik yalnız tarixi hadisələri xatırlamaq deyil, həm də həmin tarixi gələcək üçün məsuliyyətə çevirməkdir. Şəhərlərin bərpası, təhsilin inkişafı, yeni iş yerlərinin yaradılması, mədəni irsin qorunması və insanların doğma torpaqlarına qayıdışı bu məsuliyyətin praktik ifadələridir.
Bu gün Xankəndidə dalğalanan Azərbaycan Bayrağı bir tərəfdən keçmişdəki mübarizənin nəticəsini, digər tərəfdən isə qarşıda duran quruculuq və inkişaf məqsədlərini ifadə edir. Xankəndinin gələcəyi onun Azərbaycan şəhəri kimi müasir, təhlükəsiz, inkişaf etmiş və canlı bir məkana çevrilməsi ilə bağlıdır. 20 sentyabr bu mənada yalnız təqvim tarixi deyil, dövlət suverenliyinin, milli iradənin və quruculuq əzminin ifadəsidir.
Xankəndinin yeni tarixində Prezident İlham Əliyevin səfərləri xüsusi ardıcıllıq təşkil edir: 15 oktyabr 2023-cü ildə Dövlət Bayrağının ucaldılması, 8 noyabr 2023-cü ildə Zəfər paradı, 2024-cü ildə Qarabağ Universiteti və şəhərin digər layihələri ilə bağlı işlərin qiymətləndirilməsi, 2025-ci ildə beynəlxalq iqtisadi tədbirlər və yeni infrastrukturun istifadəyə verilməsi, 2026-cı ildə isə xidmət və turizm obyektlərinin inkişafının davam etdirilməsi. Bu ardıcıllıq Xankəndinin azadlıqdan quruculuğa, quruculuqdan davamlı inkişafa doğru keçidini əks etdirir.
20 Sentyabr – Xankəndi Şəhəri Günü münasibətilə bu tarixi şəhərimizin gələcəyinə, Qarabağda aparılan genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinə, sülh və sabitlik içində inkişaf edən Azərbaycanın sabahına inam ifadə olunur. Xankəndi artıq yalnız keçmişin xatirəsi deyil; o, Azərbaycanın bu gününün və gələcəyinin şəhəridir.

Sərxanlı Vəli

YAP Culfa rayon təşkilatının fəalı