Azərbaycanın regional sülh və İslam həmrəyliyi konsepsiyası - ŞƏRH

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Türk Dövlətləri Təşkilatının müsəlman dini idarə rəhbərləri Şurasının üzvləri, Yəhya Bakuvi Beynəlxalq Konfransının həmtəşkilatçıları və Qafqaz Xalqları Ali Dini Şurasının üzvlərindən ibarət nümayəndə heyəti ilə görüşündə səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın İslam dünyasında həmrəyliyin möhkəmləndirilməsi, mədəni-dini dəyərlərin qorunması, regional sabitliyin və sülhün təmin olunması istiqamətində həyata keçirdiyi siyasətin əsas istiqamətlərini əks etdirir. Çıxışda Azərbaycanın beynəlxalq və regional təşkilatlar çərçivəsində əməkdaşlığa, qarşılıqlı anlaşmaya və birliyə xüsusi önəm verdiyi vurğulanmışdır.
Azərbaycanın İslam dünyası ilə əlaqələrinin inkişafında mədəniyyətlərarası və dinlərarası dialoq mühüm yer tutur. Ölkənin İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı və digər beynəlxalq platformalarda fəaliyyəti müsəlman dövlətləri arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsinə yönəlmiş təşəbbüslərlə müşayiət olunur. 2017-ci ildə Bakıda keçirilmiş IV İslam Həmrəyliyi Oyunları bu baxımdan yalnız idman tədbiri deyil, həm də İslam dünyasının müxtəlif xalqları arasında həmrəyliyin və qarşılıqlı münasibətlərin möhkəmləndirilməsinə xidmət edən mühüm beynəlxalq platforma kimi qiymətləndirilə bilər. Azərbaycanın növbəti dövrdə İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının Zirvə Görüşünə ev sahibliyi etməsi də ölkənin təşkilat daxilində əməkdaşlıq və dialoq təşəbbüslərində fəal rolunu nümayiş etdirən mühüm hadisələrdən biridir.
Çıxışın mühüm istiqamətlərindən biri Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun tarixi, humanitar və sosial reallıqları ilə bağlı məsələlərdir. Ermənistanın uzunmüddətli işğal siyasəti və hərbi təcavüzü nəticəsində bölgədə yaşayış məntəqələri, infrastruktur obyektləri, eləcə də mədəni və dini irs nümunələri genişmiqyaslı dağıntılara məruz qalmış, bunun nəticəsində ciddi humanitar fəsadlar yaranmışdır. Azərbaycan tərəfinin təqdim etdiyi məlumatlara əsasən, işğal dövründə Qarabağ və Şərqi Zəngəzur ərazilərində şəhər və kəndlərin böyük hissəsi dağıdılmış, tarixi-mədəni və dini abidələrə ciddi ziyan vurulmuşdur. Bu faktların beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətinə çatdırılması, işğalın humanitar və mədəni nəticələrinin sənədləşdirilməsi Azərbaycanın postmünaqişə dövründə həyata keçirdiyi informasiya və diplomatik fəaliyyətin mühüm istiqamətlərindən birini təşkil edir.
Qarabağın və Şərqi Zəngəzurun bərpası və yenidən məskunlaşdırılması Azərbaycanın dövlət siyasətinin əsas prioritetlərindəndir. Bölgədə həyata keçirilən infrastruktur layihələri, şəhər və kəndlərin yenidən qurulması, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışının təmin edilməsi postmünaqişə quruculuğunun əsas elementləridir. “Böyük Qayıdış” proqramı çərçivəsində həyata keçirilən tədbirlər əhalinin dayanıqlı məskunlaşmasına, sosial-iqtisadi fəaliyyətin bərpasına və regionun ölkənin ümumi inkişaf sisteminə inteqrasiyasına yönəlmişdir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında dini və mədəni irsin qorunması məsələsinə də xüsusi diqqət yetirilir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda dağıdılmış məscidlərin və digər dini-mədəni abidələrin vəziyyəti yalnız milli irs məsələsi deyil, eyni zamanda ümumbəşəri mədəni irsin qorunması kontekstində nəzərdən keçirilir. Bu baxımdan dini liderlərin və beynəlxalq nümayəndə heyətlərinin bölgəyə səfərləri tarixi və mədəni irslə bağlı məlumatların birbaşa müşahidə edilməsi, qarşılıqlı dialoqun genişləndirilməsi və humanitar əməkdaşlığın inkişafı baxımından əhəmiyyət daşıyır.
Çıxışda Azərbaycanın münaqişədən sonrakı mərhələdə sülh gündəliyinə verdiyi əhəmiyyət də ifadə olunur. Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində sülh prosesinin davam etdirilməsi regionda uzunmüddətli sabitliyin və təhlükəsizliyin formalaşması baxımından mühüm amil kimi təqdim edilir. Eyni zamanda, keçmiş münaqişənin nəticələrinin və baş vermiş humanitar hadisələrin tarixi yaddaşda qorunması ilə gələcəkdə sülh və əməkdaşlığın təmin edilməsi arasında balansın yaradılması zərurəti ön plana çıxır.
Azərbaycanın Qarabağda həyata keçirdiyi bərpa və quruculuq siyasəti ölkənin postmünaqişə inkişaf modelinin əsas istiqamətlərindən biri kimi çıxış edir. Yeni yaşayış məntəqələrinin salınması, nəqliyyat və enerji infrastrukturunun yaradılması, sosial obyektlərin inşası və əhalinin geri qayıdışının təmin edilməsi regionun sosial-iqtisadi potensialının yenidən formalaşdırılmasına xidmət edir. Bu proses həm də ərazilərin təhlükəsiz, dayanıqlı və müasir yaşayış məkanlarına çevrilməsini nəzərdə tutur.
Ümumilikdə, Prezident İlham Əliyevin çıxışı Azərbaycanın İslam dünyasında həmrəyliyin gücləndirilməsi, dini və mədəni dəyərlərin qorunması, dinlərarası və mədəniyyətlərarası dialoqun inkişaf etdirilməsi, eləcə də Cənubi Qafqazda sülh və sabitliyin təmin olunması istiqamətində mövqeyini əks etdirir. Çıxışda Qarabağın keçmişi və bu günü bir-biri ilə əlaqələndirilərək dağıntı və münaqişədən bərpa və quruculuğa keçid prosesi diqqətə çatdırılır. Bu baxımdan Azərbaycanın regional siyasətində həm milli maraqların, həm də beynəlxalq əməkdaşlıq və qarşılıqlı anlaşma prinsiplərinin paralel şəkildə önə çəkilməsi əsas məqam kimi qiymətləndirilir. Azərbaycanın İslam dünyası ilə əlaqələrinin dərinləşdirilməsi, dini liderlər arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi və Qarabağda aparılan bərpa prosesinin beynəlxalq ictimaiyyətə təqdim edilməsi ölkənin regional və beynəlxalq mövqeyinin mühüm istiqamətlərini təşkil edir.


Kənan Quliyev
YAP Laçın rayon təşkilatının məsləhətçisi