Təbii sərvətlərdən dayanıqlı iqtisadi inkişafa doğru - ŞƏRH

Azərbaycanın iqtisadi inkişafında böyük potensiala malik sahələrdən biri də mədənçilik sənayesidir. Ölkəmizin zəngin təbii sərvətləri, müxtəlif faydalı qazıntı yataqları və əlverişli coğrafi mövqeyi bu sahənin inkişafı üçün geniş imkanlar yaradır. Mədənçilik yalnız təbii ehtiyatların hasilatı ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda sənayenin müxtəlif istiqamətlərinin inkişafına, yeni istehsal sahələrinin yaranmasına, məşğulluğun artırılmasına və regionların sosial-iqtisadi inkişafına mühüm təsir göstərir.
Azərbaycanın yeraltı sərvətləri sırasında qızıl, mis, gümüş, dəmir filizi, qurğuşun, sink və digər faydalı qazıntılar mühüm yer tutur. Bu ehtiyatların müasir texnologiyalar əsasında araşdırılması və səmərəli şəkildə istifadəyə verilməsi ölkənin qeyri-neft sektorunun inkişafına əlavə imkanlar yarada bilər. Xüsusilə dünya iqtisadiyyatında sənaye xammalına və strateji metallara tələbatın artdığı bir dövrdə mədənçilik sektorunun əhəmiyyəti daha da yüksəlir.
Müasir dövrdə mədənçilik sahəsinə yanaşma əvvəlki dövrlərdən fərqlənir. Artıq əsas məqsəd yalnız faydalı qazıntıların çıxarılması deyil, hasil olunan xammalın emal olunaraq daha yüksək əlavə dəyər yaradan məhsullara çevrilməsidir. Bu baxımdan Azərbaycanın qarşısında duran əsas imkanlardan biri mədənçiliklə metallurgiya, emal və digər sənaye sahələri arasında əlaqələrin gücləndirilməsidir. Belə yanaşma ölkə daxilində daha geniş istehsal zəncirinin formalaşmasına şərait yarada bilər.
Mədənçilik sənayesinin inkişafı yeni iş yerlərinin yaradılması baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Mədən müəssisələrinin fəaliyyət göstərdiyi ərazilərdə nəqliyyat, enerji, rabitə və digər infrastruktur sahələrinin inkişafına ehtiyac yaranır. Bununla yanaşı, geologiya, mühəndislik, texnologiya, logistika və idarəetmə üzrə ixtisaslı kadrlara tələbat artır. Bu isə gənclərin yeni peşələrə yiyələnməsi və müasir əmək bazarına uyğun mütəxəssislərin hazırlanması üçün əlavə imkanlar yaradır.
Sektorun inkişafında müasir texnologiyaların tətbiqi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Geoloji kəşfiyyat işlərində rəqəmsal texnologiyalardan, müasir laboratoriya avadanlıqlarından və avtomatlaşdırılmış sistemlərdən istifadə yataqların daha dəqiq qiymətləndirilməsinə imkan verir. Eyni zamanda hasilat proseslərinin təhlükəsizliyinin artırılması, resurslardan daha səmərəli istifadə və istehsal xərclərinin optimallaşdırılması baxımından innovativ texnologiyalar mühüm rol oynayır.
Mədənçilik sahəsinin inkişafı regionların iqtisadi fəallığının artmasına da təsir göstərə bilər. Müxtəlif bölgələrdə yeni istehsal müəssisələrinin yaradılması həmin ərazilərdə sahibkarlıq imkanlarının genişlənməsinə, xidmət sektorunun inkişafına və yerli iqtisadiyyatın canlanmasına şərait yaradır. Beləliklə, mədənçilik yalnız hasilat sənayesi kimi deyil, regionların kompleks inkişafını dəstəkləyən iqtisadi istiqamət kimi də çıxış edə bilər.
Bu sahədə beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi də mühüm məsələlərdəndir. Dünyanın müxtəlif ölkələrində mədənçilik üzrə böyük təcrübəyə malik şirkətlər və mütəxəssislər fəaliyyət göstərir. Beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi, yeni texnologiyaların cəlb edilməsi və investisiya imkanlarının genişləndirilməsi Azərbaycanın mədənçilik sektorunun rəqabət qabiliyyətinin yüksəldilməsinə kömək edə bilər. Eyni zamanda yerli mütəxəssislərin beynəlxalq təcrübədən yararlanması onların peşəkar hazırlığının daha da güclənməsinə imkan verər.
Mədənçilik sahəsində ekoloji məsələlərə xüsusi diqqət yetirilməsi də vacibdir. Faydalı qazıntıların hasilatı zamanı ətraf mühitin qorunması, su və torpaq ehtiyatlarından səmərəli istifadə, istehsalat tullantılarının idarə olunması və sonradan ərazilərin bərpası müasir mədənçilik siyasətinin əsas istiqamətlərindən olmalıdır. Dayanıqlı inkişaf prinsiplərinin tətbiqi iqtisadi səmərəliliklə yanaşı, təbiətin qorunmasına da imkan yaradır.
Azərbaycan üçün mədənçilik sektorunun perspektivləri həmçinin iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Neft və qaz sektorunda əldə olunan təcrübə və iqtisadi imkanlardan istifadə etməklə qeyri-neft sənayesinin digər istiqamətlərinin inkişaf etdirilməsi ölkə iqtisadiyyatının daha çoxşaxəli strukturunun formalaşmasına xidmət edir. Mədənçilik, metallurgiya, maşınqayırma, tikinti materialları və digər sənaye sahələri arasında qarşılıqlı əlaqələrin gücləndirilməsi yeni iqtisadi imkanların yaranmasına səbəb ola bilər.
Xüsusilə mədənçilikdən əldə olunan xammalın ölkə daxilində emalının artırılması əlavə dəyərin Azərbaycan iqtisadiyyatında qalmasına imkan verə bilər. Bu, həm istehsal zəncirinin genişlənməsinə, həm də yeni müəssisələrin yaradılmasına şərait yaradır. Nəticədə xammal ixrac edən ölkədən emal olunmuş sənaye məhsullarının istehsalına üstünlük verən iqtisadi modelə doğru əlavə addımlar atmaq mümkündür.
Mədənçilik sahəsinin inkişafında şəffaflıq, qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi və investisiya mühitinin qorunması da mühüm amillərdəndir. Yataqların öyrənilməsi, hasilat proseslərinin təşkili və əldə olunan gəlirlərin səmərəli idarə olunması uzunmüddətli iqtisadi nəticələr baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Eyni zamanda yerli icmaların maraqlarının nəzərə alınması və sosial məsuliyyət prinsiplərinin qorunması bu sahənin davamlı inkişafına müsbət təsir göstərə bilər.
Nəticə etibarilə, mədənçilik Azərbaycanın gələcək iqtisadi inkişafında mühüm istiqamətlərdən birinə çevrilə biləcək böyük potensiala malik sahədir. Zəngin təbii ehtiyatların müasir texnologiyalarla öyrənilməsi, hasilat və emal proseslərinin təkmilləşdirilməsi, yeni investisiyaların cəlb olunması və ixtisaslı kadrların hazırlanması bu potensialın reallaşdırılması üçün mühüm şərtlərdir. Əsas məqsəd təbii sərvətlərdən yalnız qısamüddətli gəlir əldə etmək deyil, onları ölkənin uzunmüddətli sənaye və iqtisadi inkişafına xidmət edən dayanıqlı resursa çevirməkdir. Bu baxımdan mədənçilik sahəsinin inkişafı Azərbaycanın qeyri-neft sektorunun gücləndirilməsi, yeni sənaye istiqamətlərinin yaradılması və ölkənin iqtisadi imkanlarının daha da genişləndirilməsi baxımından mühüm perspektivlər vəd edir.

Bağırova Cəmilə
YAP Ordubad rayon təşkilatının məsləhətçisi