Rəqəmsal Transformasiya və İnnovasiya Mərkəzi kimi Azərbaycanın perspektivləri

​Müasir dövrdə rəqəmsal texnologiyaların sürətli inkişafı dövlətlərin, təşkilatların və cəmiyyətlərin fəaliyyətinə ciddi təsir göstərir. Rəqəmsallaşma yalnız elektron xidmətlərin yaradılması deyil, eyni zamanda idarəetmənin, təhsilin, iqtisadiyyatın, əmək bazarının və insan resurslarının yeni tələblərə uyğun formalaşdırılması prosesidir. Azərbaycan da son illərdə rəqəmsal transformasiya istiqamətində mühüm addımlar ataraq regionda rəqəmsal inkişaf və innovasiya mərkəzinə çevrilmə potensialını artırır.
​Rəqəmsal transformasiyanın əsas məqsədlərindən biri xidmətlərin daha operativ, şəffaf və əlçatan şəkildə göstərilməsidir. Elektron xidmətlərin genişləndirilməsi və müasir informasiya texnologiyalarından istifadə vətəndaşların vaxtına qənaət etməklə yanaşı, idarəetmədə səmərəliliyin yüksəldilməsinə də imkan yaradır. Bu proses dövlət qurumları ilə yanaşı, təhsil müəssisələrini, bank və maliyyə sektorunu, sahibkarlıq subyektlərini, rabitə və poçt xidmətlərini də əhatə edir. Rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi nəticəsində ənənəvi xidmətlərin elektron formata keçirilməsi, məlumatların daha sürətli emalı və vətəndaşlarla əlaqələrin yeni platformalar üzərindən qurulması mümkün olur.
​Rəqəmsal transformasiyanın uğurla həyata keçirilməsi üçün yalnız texnologiyanın mövcudluğu kifayət deyil. Bu texnologiyalardan istifadə edə bilən ixtisaslı və hazırlıqlı kadrların yetişdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan təhsil sahəsində görülən işlər mühüm rol oynayır. Gənclərin informasiya texnologiyaları, proqramlaşdırma, kibertəhlükəsizlik, süni intellekt, məlumatların təhlili və digər müasir istiqamətlər üzrə bilik və bacarıqlara yiyələnməsi gələcək əmək bazarının tələblərinə cavab verən insan kapitalının formalaşmasına şərait yaradır. Peşəkar kadrların hazırlanması yalnız ali təhsil müəssisələri ilə məhdudlaşmamalıdır. Müxtəlif təlim proqramları, ixtisasartırma kursları və praktiki layihələr vasitəsilə artıq çalışan əməkdaşların da rəqəmsal bacarıqlarının artırılması vacibdir.
​Rəqəmsallaşma genişləndikcə informasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsi də daha böyük əhəmiyyət qazanır. Dövlət qurumlarının, müəssisələrin və vətəndaşların böyük həcmdə məlumatlarının elektron sistemlərdə saxlanılması həmin məlumatların qorunmasını zəruri edir. Kibertəhlükəsizlik sahəsində mütəxəssislərin hazırlanması, informasiya sistemlərinin qorunması, əməkdaşların maarifləndirilməsi və kibertəhdidlərə qarşı müasir müdafiə mexanizmlərinin tətbiqi rəqəmsal inkişafın əsas şərtlərindəndir. Bu baxımdan Azərbaycanda kibertəhlükəsizlik üzrə fəaliyyətin genişləndirilməsi həm dövlət, həm də özəl sektor üçün mühüm istiqamətlərdən biridir.
​Azərbaycanın coğrafi mövqeyi və regionda həyata keçirilən iqtisadi və infrastruktur layihələri rəqəmsal texnologiyaların inkişafı üçün əlavə imkanlar yaradır. Rəqəmsal infrastrukturun gücləndirilməsi regionlarda yaşayan insanların müasir xidmətlərdən daha geniş istifadə etməsinə şərait yaradır. Xüsusilə Naxçıvan kimi regionlarda rəqəmsal xidmətlərin inkişaf etdirilməsi idarəetmə, təhsil, səhiyyə, bankçılıq, rabitə və digər sahələrdə xidmətlərin daha əlçatan olmasına şərait yaradır.
​Rəqəmsallaşma poçt sahəsi üçün də yeni imkanlar açır. Müasir poçt müəssisəsi artıq yalnız məktub və bağlamaların qəbulu və göndərilməsi ilə məhdudlaşmır. Elektron xidmətlər, onlayn izləmə sistemləri, rəqəmsal ödənişlər, avtomatlaşdırılmış xidmətlər və müasir logistika həlləri poçt xidmətlərinin inkişafında mühüm rol oynayır. Poçt əməkdaşlarının rəqəmsal bacarıqlarının artırılması xidmət keyfiyyətinin yüksəldilməsinə və vətəndaş məmnunluğunun təmin edilməsinə xidmət edir.
​Gələcəkdə süni intellekt, bulud texnologiyaları, böyük verilənlər (Big Data), avtomatlaşdırılmış sistemlər və digər yeni texnologiyalar müxtəlif sahələrdə daha geniş tətbiq olunacaq. Buna görə də həm dövlət qurumları, həm müəssisələr, həm də əməkdaşlar bu dəyişikliklərə hazır olmalıdırlar. Rəqəmsal transformasiyanın əsas məqsədi texnologiyanı sadəcə tətbiq etmək deyil, daha səmərəli idarəetmə, keyfiyyətli xidmət, güclü insan kapitalı və təhlükəsiz rəqəmsal mühit yaratmaqdır.
​Nəticə etibarilə, Azərbaycanın regionda rəqəmsal transformasiya və innovasiya mərkəzinə çevrilməsi üçün texnoloji infrastrukturun inkişafı ilə yanaşı, təhsilə, insan kapitalına, innovasiyalara və kibertəhlükəsizliyə xüsusi diqqət yetirilməsi vacibdir. Hazırlıqlı kadrların yetişdirilməsi, əməkdaşların müasir bilik və bacarıqlarla təmin olunması və rəqəmsal xidmətlərin genişləndirilməsi ölkənin gələcək inkişafında mühüm rol oynayacaq. Bu prosesdə hər bir dövlət qurumunun, müəssisənin və əməkdaşın üzərinə mühüm vəzifələr düşür. Rəqəmsal dünyada uğurun əsas şərtlərindən biri dəyişikliklərə uyğunlaşmaq, daim öyrənmək və müasir texnologiyalardan səmərəli istifadə etməkdir.

Samirə Abdullayeva
YAP Şahbuz rayon “Poçt və Telekommunikasiya Mərkəzi” ərazi partiya
təşkilatının sədr müavini, “Naxçıvanpoçt” MMC-nin Şahbuz rayon sektorunun
müdir müavini