Təhsil diplomatiyası: Azərbaycan–Laos münasibətlərində insan kapitalına baxış

Dövlətlər arasında münasibətlərin davamlılığı yalnız siyasi razılaşmalarla və iqtisadi göstəricilərlə müəyyən olunmur. Bu münasibətlərin cəmiyyətlərdə nə dərəcədə tanınması, insanlar arasında hansı əlaqələrin yaranması da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Təhsil əməkdaşlığı məhz bu baxımdan diplomatiyanın uzunmüddətli təsir imkanlarına malik istiqamətlərindəndir. Başqa ölkədə təhsil alan insan peşə bilikləri ilə yanaşı, həmin ölkənin mədəniyyətini, həyat tərzini və insanlarını tanıyır. İllər sonra bu təcrübə dövlətlərarası əməkdaşlığın inkişafına xidmət edən şəxsi və peşəkar əlaqələrə çevrilə bilər.
Laos Xalq Demokratik Respublikasının Prezidenti Thonqlun Sisulitin Azərbaycana rəsmi səfəri zamanı Prezident İlham Əliyevin oktyabrın 13-də mətbuata verdiyi bəyanatda təhsil əlaqələrinin bərpasına diqqət yetirilməsi bu istiqamətin əhəmiyyətini göstərir. Görüşdə vaxtilə sovet dövründə iki mindən çox laoslu tələbənin Azərbaycanda təhsil aldığı xatırladılmış, həmin ənənənin bərpası təklif edilmişdir. Bunun üçün təqaüd mexanizminin də təklif olunması təhsil əməkdaşlığının praktik əsaslarla inkişaf etdirilməsi niyyətini ifadə edir.
Bu tarixi fakt münasibətlərin insanlar arasında formalaşmış əsaslarını anlamağa imkan verir. Azərbaycanda təhsil almış laoslu tələbələr ölkəmiz haqqında təsəvvürlərini şəxsi təcrübələri əsasında qazanmışlar. Auditoriyada əldə edilən biliklər, müəllimlərlə ünsiyyət və tələbəlik illərində yaranan dostluqlar onların Azərbaycanla əlaqəsinin bir hissəsinə çevrilmişdir. Belə münasibətlər rəsmi görüşlərdən kənarda da yaşaya bilir. Təhsil əməkdaşlığının xüsusi dəyəri onun insan yaddaşında və peşə fəaliyyətində davam etməsidir.
Keçmiş ənənənin bərpası isə müasir ehtiyacların nəzərə alınmasını tələb edir. İqtisadiyyatların quruluşu, əmək bazarının tələbləri və tədris imkanları dəyişmişdir. Buna görə gələcək əməkdaşlıq hansı ixtisaslara ehtiyac duyulduğunun, tələbələrin hansı bilik və bacarıqlarla hazırlanmasının müəyyənləşdirilməsindən başlamalıdır. Tarixi təcrübə etimad yaradır, müasir proqramların keyfiyyəti isə həmin etimadı konkret nəticələrlə möhkəmləndirir.
Azərbaycan–Laos münasibətlərində təhsil istiqamətinə insan kapitalının inkişafı baxımından yanaşmaq xüsusilə əhəmiyyətlidir. Ölkələrin inkişaf imkanları təbii sərvətlərlə və maliyyə resursları ilə məhdudlaşmır. Bu resurslardan səmərəli istifadə edən mühəndislər, iqtisadçılar, müəllimlər, tədqiqatçılar və digər mütəxəssislər də inkişafın əsas iştirakçılarıdır. İxtisaslı kadr hazırlığı istehsalın təşkilinə, idarəetmənin keyfiyyətinə və yeni texnologiyaların tətbiqinə təsir göstərir. Təhsil əməkdaşlığı bu səbəbdən iqtisadi münasibətlərin gələcəyinə qoyulan uzunmüddətli sərmayə kimi qiymətləndirilə bilər.
İki ölkə arasında iqtisadi əməkdaşlıq perspektivlərinin müzakirəsi təhsil əlaqələrinin məzmununa da istiqamət verə bilər. Energetika, mədənçilik və kənd təsərrüfatı kimi sahələrdə gələcək əməkdaşlıq imkanları mütəxəssis hazırlığı ilə əlaqələndirilərsə, təhsil daha praktik nəticələr doğurar. Bu, həmin sahələr üzrə artıq konkret tədris proqramlarının razılaşdırıldığı anlamına gəlmir. Lakin əməkdaşlığın inkişafı zamanı iqtisadi ehtiyaclarla təhsil imkanlarının birlikdə qiymətləndirilməsi faydalı yanaşma ola bilər.
Təqaüd mexanizminin əhəmiyyəti də burada üzə çıxır. Xaricdə təhsil almaq istəyən gəncin qarşısında təhsil haqqı, yaşayış və digər xərclərlə bağlı çətinliklər yarana bilər. Təqaüd imkanları bu maneələrin azalmasına və bacarıqlı namizədlərin təhsilə çıxışının genişlənməsinə kömək edir. Bununla yanaşı, proqramın uğuru seçim meyarlarının aydınlığı, tələbələrin hazırlıq səviyyəsi və seçilən ixtisasların inkişaf ehtiyaclarına uyğunluğu ilə bağlıdır. Təqaüdün nəticəsi yalnız qəbul olunan tələbələrin sayı ilə ölçülməməlidir.
Əcnəbi tələbənin təhsil təcrübəsi universitetə qəbuldan başlayaraq bütöv bir mühiti əhatə edir. Tədris dilinə uyğunlaşma, akademik dəstək, yaşayış şəraiti və gündəlik ünsiyyət onun uğuruna təsir göstərir. Keyfiyyətli təhsil ilə əlverişli tələbə mühitinin bir-birini tamamlaması vacibdir. Tələbə özünü bu mühitin iştirakçısı kimi hiss etdikdə həm təhsildən daha çox faydalanır, həm də ölkə haqqında daha dolğun təsəvvür qazanır.
Laoslu tələbələrin Azərbaycanda təhsilinin genişlənməsi Azərbaycan ali məktəbləri üçün də qarşılıqlı öyrənmə imkanları yarada bilər. Müxtəlif ölkələrdən gələn tələbələr auditoriyaya fərqli təcrübələr və baxışlar gətirirlər. Birgə tapşırıqlar, elmi müzakirələr və tələbə təşəbbüsləri mədəniyyətlərarası ünsiyyət bacarıqlarını inkişaf etdirir. Bu prosesdə Azərbaycan tələbələri də başqa cəmiyyətləri tanımaq və beynəlxalq əlaqələr qurmaq imkanı əldə edirlər. Təhsil əməkdaşlığı buna görə hər iki tərəf üçün dəyər yaradan münasibətdir.
Uzunmüddətli nəticələr baxımından məzunlarla əlaqələrin qorunması da əhəmiyyətlidir. Təhsilini başa vurub ölkəsinə qayıdan mütəxəssisin universitetlə, müəllimləri və tələbə yoldaşları ilə münasibətlərini davam etdirməsi yeni əməkdaşlıq təşəbbüslərinə şərait yarada bilər. Məzunların peşəkar əlaqələri elmi layihələrə, işgüzar əməkdaşlığa və təcrübə mübadiləsinə kömək edə bilər. Beləliklə, təhsil illərində yaranan münasibətlər sonrakı mərhələdə daha geniş fəaliyyət sahələrinə keçə bilər.
Bu istiqamətin başqa bir üstünlüyü xalqlar arasında məlumatlılığın artmasıdır. Coğrafi baxımdan uzaq ölkələr haqqında təsəvvürlər bəzən məhdud məlumatlara əsaslanır. Birbaşa ünsiyyət həmin boşluğu doldurur. Azərbaycanda təhsil alan laoslu tələbə ölkəmizi gündəlik həyatın içərisindən tanıyır, öz mədəniyyətini də burada tanıdır. Qarşılıqlı tanışlıq insanların bir-birinə münasibətini zənginləşdirir və gələcək əməkdaşlıq üçün daha sağlam ictimai zəmin yaradır.
Prezident İlham Əliyevin təhsil ənənəsinin bərpası ilə bağlı təşəbbüsü Azərbaycan–Laos münasibətlərinin gələcəyinə insan amili üzərindən baxmağa imkan verir. İqtisadi layihələr və siyasi razılaşmalar bu münasibətlərin mühüm hissəsidir, onların davamlı inkişafında isə bilikli, əlaqələr qurmağı bacaran və hər iki ölkəni tanıyan insanların rolu böyükdür. Laoslu tələbələrin Azərbaycanda təhsili üçün yaranacaq imkanlar peşəkar hazırlığa, qarşılıqlı anlaşmaya və yeni əməkdaşlıq əlaqələrinə xidmət edə bilər.
Bu prosesin uğuru qəbul olunan tələbələrin sonradan hansı bilik və bacarıqlarla fəaliyyətə başlamasında görünəcək. Təhsil əməkdaşlığının ən dəyərli nəticəsi iki ölkə arasında münasibətləri öz təcrübəsi, peşəkarlığı və təşəbbüsləri ilə inkişaf etdirən insanların yetişməsidir. Azərbaycan və Laosun keçmiş təhsil əlaqələri belə bir gələcəyin qurulması üçün mühüm başlanğıc nöqtəsidir.

Tarıyel Yaqubov,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədr müavini
Neftçala Peşə Məktəbi PHŞ-nin direktoru