AQEM: Asiya məkanında dialoq və əməkdaşlığın mühüm platforması

14:44

Müasir dünyada geosiyasi rəqabətin dərinləşdiyi, regional münaqişələrin və təhlükəsizlik təhdidlərinin artdığı bir dövrdə dövlətlər arasında dialoqun təşviqi, qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi və ortaq maraqlar əsasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Belə bir şəraitdə Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirə (AQEM) kimi çoxtərəfli platformaların rolu daha da artır. Təşkilatın əsas məqsədi Asiyada sülhün, təhlükəsizliyin, sabitliyin və əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsinə xidmət edən siyasi dialoqu inkişaf etdirməkdir.

AQEM-in beynəlxalq əhəmiyyəti, ilk növbədə, onun geniş coğrafi əhatəsi, müxtəlif siyasi və iqtisadi sistemləri təmsil edən dövlətləri bir araya gətirməsi və ümumi problemlərin müzakirəsi üçün imkan yaratması ilə müəyyən olunur. Təşkilatın oktyabrın 15-də keçirilmiş 7-ci Bakı Zirvə Görüşündə üzv dövlətlərlə yanaşı, müşahidəçi dövlətlərin və beynəlxalq təşkilatların nümayəndələrinin iştirakı bu platformanın siyasi dialoq və çoxtərəfli əməkdaşlıq baxımından əhəmiyyətini bir daha göstərdi. Laos Xalq Demokratik Respublikasının AQEM-ə 29-cu üzv dövlət kimi qəbul edilməsi isə təşkilatın genişlənməsi və Asiyada daha əhatəli əməkdaşlıq məkanının formalaşması istiqamətində mühüm addım oldu.
AQEM-in əhəmiyyəti yalnız iştirakçıların sayının və coğrafiyasının genişliyi ilə məhdudlaşmır. Təşkilat müxtəlif dövlətlərin təhlükəsizlik, nəqliyyat, iqtisadi inkişaf, rəqəmsallaşma, ekologiya və humanitar əməkdaşlıq kimi məsələlər üzrə mövqelərini yaxınlaşdırmaq üçün imkanlar yaradır. Bu baxımdan, Bakı Zirvə Görüşü beynəlxalq münasibətlərdə dialoqun və qarşılıqlı anlaşmanın qorunmasının vacibliyini ön plana çıxardı.
Azərbaycanın strateji mövqeyi və birləşdirici missiyası
Azərbaycan 2024-cü ildə sədrliyi üzərinə götürdükdən sonra AQEM-in institusional və hüquqi əsaslarının gücləndirilməsinə, təşkilat daxilində dialoqun inkişafına və praktiki əməkdaşlığın genişləndirilməsinə diqqət ayırıb. Prezident İlham Əliyevin çıxışında qeyd olunduğu kimi, nəqliyyat, bağlantılar, rəqəmsallaşma, ətraf mühitin mühafizəsi, turizm, təhsil və elm sahələrində əməkdaşlığın təşviqi sədrliyin əsas istiqamətləri sırasında olub.
Bu fəaliyyətin əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, beynəlxalq platformaların nüfuzu yalnız keçirilən görüşlərlə deyil, həm də qəbul olunan təşəbbüslərin konkret nəticələrə çevrilməsi ilə ölçülür. AQEM-in hüquqi və institusional baxımdan güclənməsi, üzvlərinin sayının artması və qarşılıqlı fəaliyyət imkanlarının genişlənməsi təşkilatın gələcək inkişafı üçün əhəmiyyətli zəmin yaradır.
Azərbaycanın AQEM-in fəaliyyətində rolunun artması ölkəmizin coğrafi mövqeyi, müstəqil xarici siyasəti və beynəlxalq əməkdaşlığa verdiyi önəmlə sıx bağlıdır. Avropa ilə Asiyanın kəsişməsində yerləşən Azərbaycan tarixən müxtəlif regionlar arasında əlaqələrin qurulmasında mühüm rol oynayıb. Bu gün isə ölkəmiz nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin inkişafı, enerji təhlükəsizliyi, regional iqtisadi əməkdaşlıq və siyasi dialoq vasitəsilə Avrasiya məkanında birləşdirici mərkəz kimi çıxış edir.
Azərbaycanın ikitərəfli və çoxtərəfli formatlarda həyata keçirdiyi xarici siyasət müxtəlif dövlətlərlə qarşılıqlı faydalı münasibətlərin qurulmasına yönəlib. Siyasi dialoq, iqtisadi tərəfdaşlıq, nəqliyyat bağlantıları, enerji layihələri və humanitar əlaqələr ölkəmizin beynəlxalq əməkdaşlıq gündəliyinin əsas istiqamətlərini təşkil edir. Bu fəaliyyət yalnız Azərbaycanın milli maraqlarına deyil, eyni zamanda regionda sabitliyin və qarşılıqlı asılılığa əsaslanan əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsinə də xidmət edir.
Prezident İlham Əliyevin Bakı Zirvə Görüşündə səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərə yanaşmasının əsas prinsiplərini bir daha ortaya qoydu. Dövlətlərin suveren bərabərliyi, daxili işlərinə qarışmamaq, ərazi bütövlüyünə hörmət və beynəlxalq hüququn prinsiplərinə riayət edilməsi bu yanaşmanın mühüm elementləridir. Azərbaycanın mövqeyinə görə, beynəlxalq hüququn tətbiqində ikili standartlara yol verilməsi dövlətlər arasında etimadı zəiflədir və münaqişələrin həllini çətinləşdirir.
Qarabağ münaqişəsinin təcrübəsi və beynəlxalq hüquq məsələsi
Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası, uzunmüddətli münaqişənin tarixi və beynəlxalq hüququn tətbiqi məsələlərinə geniş yer ayrıldı. Dövlət başçısı Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi kontekstində BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildə qəbul etdiyi qətnamələrin uzun müddət icra olunmamasını beynəlxalq sistemin problemlərindən biri kimi təqdim etdi. Onun fikrincə, beynəlxalq təşkilatların qəbul etdiyi qərarların icrasını təmin edən təsirli mexanizmlərin olmaması münaqişələrin uzanmasına və yeni qarşıdurmaların yaranmasına şərait yaradır.
Azərbaycanın rəsmi mövqeyinə görə, ərazilərin işğalı, etnik təmizləmə və digər ağır nəticələr beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən vaxtında və ardıcıl şəkildə qiymətləndirilməli idi. Dövlət başçısının çıxışında bu məsələlərin qabardılması Azərbaycanın təhlükəsizlik və xarici siyasət gündəliyində beynəlxalq hüququn aliliyinin nə dərəcədə mühüm yer tutduğunu göstərir.
2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsi və 2023-cü ilin sentyabrında Qarabağda keçirilmiş lokal hərbi əməliyyatlar nəticəsində Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam bərpa etdiyini bəyan edib. Prezidentin çıxışında bu hadisələr dövlət suverenliyinin təmin olunması və separatizmin sona çatdırılması kontekstində təqdim edildi. Bununla yanaşı, müharibədən sonra sülhün qorunması və möhkəmləndirilməsi zərurəti xüsusi vurğulandı.
Dövlət başçısının Azərbaycanın müharibədən sonra Ermənistana sülh təklif etməsi barədə fikirləri də çıxışın əsas siyasi mesajlarından biri idi. Bu yanaşma münaqişədən sonrakı dövrdə münasibətlərin normallaşdırılması və regionda davamlı sülhün təmin olunması məsələsini ön plana çıxarır. Bununla belə, sülhün dayanıqlılığı siyasi iradə ilə yanaşı, qarşılıqlı öhdəliklərin yerinə yetirilməsini, etimadın qurulmasını və təhlükəsizlik məsələlərinin həllini də tələb edir.
Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzu və gələcək prioritetlər
AQEM-ə sədrliyin daha iki il uzadılması Azərbaycanın xarici siyasətində çoxtərəfli diplomatiyaya verilən önəmin növbəti göstəricisidir. Bu qərar ölkəmizin yalnız regional məsələlərin müzakirəsində deyil, daha geniş beynəlxalq gündəliyin formalaşdırılmasında da fəal iştirak etmək imkanlarını genişləndirir.
Azərbaycanın qarşıdakı dövrdə əsas vəzifələrindən biri sədrliyə göstərilən etimadı praktiki nəticələrlə doğrultmaq, AQEM daxilində üzv dövlətlər arasında əməkdaşlığı daha da inkişaf etdirmək və təşkilatın beynəlxalq münasibətlər sistemindəki rolunu gücləndirmək olacaq. Nəqliyyat marşrutlarının əlaqələndirilməsi, rəqəmsal əməkdaşlıq, ekoloji təhlükəsizlik, təhsil və elmi mübadilə kimi sahələrdə birgə layihələr bu baxımdan mühüm perspektivlər açır.
Eyni zamanda, təşkilatın gələcək inkişafı üçün üzv dövlətlərin maraqlarının uzlaşdırılması, qərarların icrasına diqqətin artırılması və dialoqun konkret əməkdaşlıq mexanizmləri ilə tamamlanması vacibdir. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi, beynəlxalq tərəfdaşlıqları və nəqliyyat-enerji infrastrukturu bu istiqamətlərdə təşəbbüslərin irəli sürülməsi üçün imkanlar yaradır.
Beləliklə, Bakıda keçirilən AQEM-in 7-ci Zirvə Görüşü Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərdə dialoqa, suverenliyə, qarşılıqlı hörmətə və əməkdaşlığa əsaslanan siyasətinin təqdimatı olmaqla yanaşı, ölkəmizin Avrasiya məkanında birləşdirici rolunu inkişaf etdirmək üçün yeni imkanlar da açır.
Bakı Zirvə Görüşü beynəlxalq dialoq, təhlükəsizlik və qarşılıqlı etimad məsələlərinin müzakirəsi üçün mühüm siyasi platformaya çevrildiyini göstərməklə yanaşı, Azərbaycanın regional və qlobal miqyasda artan rolunu nümayiş etdirir.