Beynəlxalq münasibətlərdə ədalət və bərabərlik prinsiplərinin müdafiəsi - ŞƏRH

Siyasətdə ikili standartlara qarşı mübarizə aparmaq, beynəlxalq münasibətlərdə ədalət və bərabərlik prinsiplərinin qorunmasını tələb etmək hər bir dövlətin müstəqil siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir. Azərbaycan Respublikası da uzun illərdir beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə hörmətlə yanaşaraq, dövlətlər arasında münasibətlərin qarşılıqlı hörmət, suverenliyə hörmət və bərabərhüquqluluq əsasında qurulmasının vacibliyini vurğulayır. Azərbaycanın mövqeyi ondan ibarətdir ki, beynəlxalq hüquq bütün dövlətlər üçün eyni şəkildə tətbiq olunmalı, heç bir ölkəyə münasibətdə siyasi maraqlardan irəli gələn fərqli yanaşmalara yol verilməməlidir.
İkili standartlar beynəlxalq siyasətdə tez-tez müzakirə olunan məsələlərdən biridir. Bu anlayış eyni və ya oxşar hadisələrə müxtəlif dövlətlərə münasibətdə fərqli meyarlarla yanaşılmasını ifadə edir. Bəzi hallarda bir dövlətin atdığı addım beynəlxalq hüququn tələbləri çərçivəsində qiymətləndirildiyi halda, başqa bir dövlətin oxşar addımına siyasi maraqlar səbəbindən fərqli münasibət göstərilir. Belə yanaşmalar beynəlxalq münasibətlər sistemində etimadı zəiflədə, dövlətlər arasında qarşılıqlı inamsızlığı artıra və beynəlxalq hüququn nüfuzuna mənfi təsir göstərə bilər.
Azərbaycanın xarici siyasətində ikili standartlara qarşı çıxış xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ölkəmiz beynəlxalq təşkilatlarda, müxtəlif dövlətlərlə görüşlərdə və çoxtərəfli platformalarda bütün ölkələrin beynəlxalq hüquq qarşısında bərabər məsuliyyət daşımalı olduğunu diqqətə çatdırır. Bu mövqe yalnız müəyyən bir məsələyə münasibətlə məhdudlaşmır, eyni zamanda beynəlxalq münasibətlərin daha ədalətli və şəffaf əsaslar üzərində qurulmasına yönəlir.
Azərbaycanın müasir tarixində ərazi bütövlüyü və suverenlik məsələləri beynəlxalq hüququn tətbiqi ilə bağlı müzakirələrin əsas istiqamətlərindən biri olmuşdur. Uzun illər davam edən Qarabağ münaqişəsi dövründə ölkəmiz öz ərazi bütövlüyünün tanınması, BMT Təhlükəsizlik Şurasının müvafiq qətnamələrinin həyata keçirilməsi və münaqişənin beynəlxalq hüququn prinsiplərinə uyğun həll olunması məsələlərini gündəmdə saxlamışdır. Azərbaycan tərəfi beynəlxalq hüquq normalarının bütün dövlətlərə münasibətdə eyni ardıcıllıqla tətbiq edilməsinin vacibliyini dəfələrlə vurğulamışdır.Bu baxımdan, beynəlxalq hüququn əsas prinsipləri olan dövlətlərin suveren bərabərliyi, ərazi bütövlüyünə hörmət, güc tətbiq etməmək və mübahisələrin sülh yolu ilə həlli xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Həmin prinsiplər Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsində öz əksini tapmışdır. Onların ardıcıl şəkildə qorunması beynəlxalq sabitliyin təmin olunmasına, münaqişələrin qarşısının alınmasına və dövlətlər arasında əməkdaşlığın inkişafına xidmət edir.
İkili standartların aradan qaldırılması üçün beynəlxalq təşkilatların fəaliyyətində də obyektivlik və ardıcıllıq təmin edilməlidir. Beynəlxalq qurumlar qərar qəbul edərkən dövlətlərin siyasi və iqtisadi imkanlarından deyil, beynəlxalq hüququn tələblərindən çıxış etməlidirlər. Eyni zamanda, hər bir məsələ konkret faktlar və hüquqi əsaslar çərçivəsində qiymətləndirilməlidir. Bu yanaşma beynəlxalq təşkilatların nüfuzunun qorunmasına və onların qərarlarına olan etimadın möhkəmlənməsinə imkan yarada bilər.
Azərbaycanın ikili standartlara qarşı mövqeyi dövlətlərin daxili işlərinə qarışmamaq və xalqların öz gələcəklərini müəyyən etmək hüququ kimi məsələlərin də düzgün qiymətləndirilməsini tələb edir. Beynəlxalq münasibətlərdə hər hansı bir dövlətin maraqlarının digər dövlətlərin qanuni hüquqlarından üstün tutulması uzunmüddətli sabitliyə xidmət etmir. Əksinə, bərabərhüquqlu əməkdaşlıq, qarşılıqlı hörmət və hüquqi öhdəliklərə əməl olunması dövlətlər arasında sağlam münasibətlərin formalaşmasına şərait yaradır.
Müasir dünyada siyasi, iqtisadi və geosiyasi maraqların toqquşması beynəlxalq münasibətləri mürəkkəbləşdirir. Müxtəlif güc mərkəzləri arasında rəqabət, regional münaqişələr və təhlükəsizlik problemləri bəzən hüquqi prinsiplərin siyasi maraqlarla qarşı-qarşıya qoyulmasına səbəb olur. Belə şəraitdə dövlətlərin öz milli maraqlarını müdafiə etməklə yanaşı, beynəlxalq hüquqa sadiq qalması da vacibdir. Azərbaycanın xarici siyasətində müstəqil qərarların qəbul edilməsi, milli maraqların qorunması və beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi bu baxımdan diqqət çəkən istiqamətlərdəndir.İkili standartlara qarşı mübarizə yalnız bəyanatlarla məhdudlaşmamalı, konkret fəaliyyət və ardıcıl diplomatik mövqe ilə müşayiət olunmalıdır. Bunun üçün beynəlxalq hüquq normalarının tətbiqində şəffaflıq, dövlətlər arasında açıq dialoq və qarşılıqlı məsuliyyət əsas götürülməlidir. Mübahisəli məsələlərin siyasi təzyiq vasitəsinə çevrilməməsi, hər bir dövlətin hüquq və öhdəliklərinin eyni meyarlarla qiymətləndirilməsi beynəlxalq münasibətlər sisteminin sağlam inkişafı üçün mühüm şərtlərdəndir.
Azərbaycanın beynəlxalq əməkdaşlıqda fəal iştirakı, müxtəlif dövlətlərlə siyasi və iqtisadi əlaqələrin inkişaf etdirilməsi, regional nəqliyyat və enerji layihələrinin həyata keçirilməsi ölkəmizin beynəlxalq mövqeyinin möhkəmlənməsinə töhfə verir. Bu əməkdaşlıq əlaqələri göstərir ki, dövlətlər arasında qarşılıqlı faydaya əsaslanan münasibətlər qurmaq, eyni zamanda milli maraqları qorumaq mümkündür. Bununla yanaşı, beynəlxalq münasibətlərdə davamlı etimadın yaranması üçün tərəflərin bir-birinin suverenliyinə hörmət etməsi və üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirməsi zəruridir.
Azərbaycan üçün beynəlxalq hüququn aliliyi və ədalətli yanaşma prinsipləri gələcəkdə də aktual olaraq qalacaq. Çünki dünya siyasətində sabitliyin qorunması yalnız ayrı-ayrı dövlətlərin gücündən deyil, ümumi qəbul edilmiş qaydalara nə dərəcədə əməl edilməsindən asılıdır. Beynəlxalq hüquq normalarının seçmə üsulla tətbiqi problemlərin həllini çətinləşdirə, ziddiyyətləri dərinləşdirə və yeni münaqişələr üçün zəmin yarada bilər. Buna görə də bütün dövlətlərin hüquqlarına və öhdəliklərinə eyni prinsipial yanaşmanın göstərilməsi vacibdir.
Siyasətdə ikili standartlara qarşı mübarizə ədalətli beynəlxalq münasibətlər sisteminin formalaşdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycanın bu istiqamətdə ifadə etdiyi mövqe beynəlxalq hüququn aliliyinin qorunması, dövlətlərin suveren bərabərliyinin təmin edilməsi və milli maraqların müdafiəsi ilə bağlıdır. Ölkəmiz bundan sonra da beynəlxalq münasibətlərdə obyektivliyin, hüquqi məsuliyyətin və qarşılıqlı hörmətin vacibliyini gündəmdə saxlamağı hədəfləyir. Çünki həqiqi ədalət yalnız beynəlxalq hüququn bütün dövlətlərə eyni meyarlarla tətbiq edildiyi, heç bir ölkəyə siyasi maraqlara görə fərqli münasibət göstərilmədiyi şəraitdə mümkün ola bilər.

Cəmilə Bağırov
YAP Ordubad rayon təşkilatının məsləhətçisi