Azərbaycanın multikultural dəyərləri: tarixi irs və mənəvi zənginlik - ŞƏRH

Azərbaycan xalqı əsrlər boyu formalaşmış zəngin mədəniyyəti, yüksək mənəvi dəyərləri, dini və etnik dözümlülük ənənələri ilə seçilən xalqlardan biridir. Tarixin müxtəlif dövrlərində ölkəmizdə fərqli dinlərə, dillərə, mədəniyyətlərə və adət-ənənələrə malik insanlar birgə yaşayıb, cəmiyyətin inkişafına öz töhfələrini veriblər. Qarşılıqlı hörmət, humanizm, tolerantlıq və insan ləyaqətinə ehtiram xalqımızın milli-mənəvi dəyərlərinin əsasını təşkil edib. Bu baxımdan multikulturalizm Azərbaycanda yalnız müasir dövrün anlayışı deyil, xalqımızın həyat tərzində və tarixi yaddaşında dərin köklərə malik olan mühüm mənəvi sərvətdir.
Azərbaycanın coğrafi mövqeyi tarixən müxtəlif sivilizasiyaların, mədəniyyətlərin və dini dünyagörüşlərinin qarşılaşdığı məkanlardan biri olmasına şərait yaradıb. Şərqlə Qərbin qovuşuğunda yerləşən ölkəmiz müxtəlif xalqlar arasında iqtisadi, siyasi və mədəni əlaqələrin inkişafında mühüm rol oynayıb. Böyük İpək Yolunun Azərbaycan ərazisindən keçməsi də bu prosesə əhəmiyyətli təsir göstərib. Ticarət əlaqələri ilə yanaşı, müxtəlif xalqların adət-ənənələri, elmi bilikləri, incəsənət nümunələri və dünyagörüşləri də ölkəmizə gəlib, yerli mədəniyyətlə qarşılıqlı təsir nəticəsində zəngin mənəvi mühit formalaşıb.
Xalqımızın əsrlər boyu qoruyub saxladığı dini və etnik dözümlülük ənənələri cəmiyyətimizdə birgəyaşayış mədəniyyətinin möhkəmlənməsinə xidmət edib. Azərbaycanda müsəlmanlarla yanaşı, xristian və yəhudi icmaları da tarixən yaşayıb, öz dini ayinlərini, milli adət-ənənələrini və mədəni xüsusiyyətlərini qoruyub saxlayıblar. Müxtəlif dini icmaların ibadət yerlərinin mövcudluğu, dini bayramların qeyd edilməsi və icmalar arasında qarşılıqlı münasibətlər ölkəmizdə tolerantlıq mühitinin formalaşmasının mühüm göstəricilərindəndir. Bu ənənələr insanların bir-birinin inancına hörmətlə yanaşmasının, fərqlilikləri qarşıdurma deyil, zənginlik kimi qəbul etməsinin əhəmiyyətini nümayiş etdirir.
Multikulturalizmin əsas mahiyyəti müxtəlif mədəniyyətlərin və dini inancların mövcudluğunu qəbul etməklə yanaşı, onların bərabərhüquqlu inkişafına şərait yaratmaqdan ibarətdir. Bu yanaşma insanların milli və dini mənsubiyyətindən asılı olmayaraq, cəmiyyətin tamhüquqlu üzvü kimi yaşamasını, öz kimliyini sərbəst şəkildə qoruyub inkişaf etdirməsini nəzərdə tutur. Azərbaycan xalqının mənəvi dəyərlərində özünə yer alan qonaqpərvərlik, mərhəmət, xeyirxahlıq və insanlara ehtiram kimi xüsusiyyətlər də bu prinsiplərlə sıx bağlıdır. İnsanlar arasında qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi, fərqli baxışlara hörmətlə yanaşılması və ümumi dəyərlər ətrafında birliyin qorunması cəmiyyətin sabitliyinin vacib şərtlərindəndir.
Müasir Azərbaycan dövlətinin siyasətində də multikulturalizm və tolerantlıq mühüm yer tutur. Ölkəmizdə müxtəlif xalqların və dini icmaların nümayəndələrinin öz mədəni irsini qoruması, ana dilini, adət-ənənələrini yaşatması və ictimai həyatın müxtəlif sahələrində iştirak etməsi üçün hüquqi əsaslar mövcuddur. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında insanların bərabərliyi, vicdan azadlığı və ayrı-seçkiliyin yolverilməzliyi ilə bağlı müddəalar təsbit olunub. Bu prinsiplər milli mənsubiyyətindən və dini etiqadından asılı olmayaraq hər bir insanın hüquq və azadlıqlarının qorunmasına xidmət edir.
Azərbaycanın multikulturalizm modelinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri də tarixi ənənələrlə müasir dövlətçilik prinsiplərinin uzlaşdırılmasıdır. Ölkəmizdə tolerantlıq yalnız hüquqi sənədlərdə ifadə olunan prinsip kimi deyil, gündəlik həyatın müxtəlif sahələrində özünü göstərən ictimai münasibət forması kimi də əhəmiyyət daşıyır. Müxtəlif xalqların nümayəndələrinin eyni cəmiyyətdə yaşaması, təhsil alması, işləməsi və ölkənin inkişafına töhfə verməsi ümumi vətəndaşlıq həmrəyliyinin möhkəmlənməsinə imkan yaradır. Bu həmrəylik milli birliyi gücləndirir, cəmiyyət daxilində qarşılıqlı anlaşmanı artırır və sosial sabitliyin qorunmasına müsbət təsir göstərir.
Azərbaycanın multikultural dəyərlərinin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması da ölkəmizin humanitar siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir. Bakı Beynəlxalq Humanitar Forumu və Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu kimi tədbirlər müxtəlif ölkələrin nümayəndələrini bir araya gətirərək mədəniyyətlərarası əməkdaşlığın, dini dialoqun və qarşılıqlı anlaşmanın inkişafına töhfə verir. Bu cür beynəlxalq platformalarda müzakirə olunan məsələlər göstərir ki, müasir dünyada sülhün və təhlükəsizliyin təmin olunması yalnız siyasi və iqtisadi əməkdaşlıqdan deyil, həm də xalqlar arasında etimadın gücləndirilməsindən asılıdır.
Qloballaşma dövründə müxtəlif mədəniyyətlərin qarşılıqlı əlaqəsi daha da genişlənir. Bununla yanaşı, dini ayrı-seçkilik, etnik zəmində qarşıdurmalar, ksenofobiya və dözümsüzlük kimi problemlər də bir sıra cəmiyyətlər üçün ciddi çağırış olaraq qalır. Belə bir şəraitdə Azərbaycanın əsrlər boyu formalaşmış tolerantlıq ənənələri xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Çünki fərqli dinlərə və mədəniyyətlərə mənsub insanların dinc yanaşı yaşaması yalnız bir ölkənin daxili sabitliyi üçün deyil, bütövlükdə beynəlxalq münasibətlərin sağlam inkişafı baxımından da vacibdir. Mədəniyyətlərarası dialoq qarşılıqlı anlaşılmazlıqların aradan qaldırılmasına, stereotiplərin zəiflədilməsinə və xalqlar arasında dostluq əlaqələrinin genişlənməsinə kömək edir.
Multikulturalizmin qorunması, eyni zamanda, gələcək nəsillərin düzgün tərbiyəsi ilə birbaşa bağlıdır. Gənclərə müxtəlif xalqların mədəniyyətlərinə hörmətlə yanaşmağı, dini və etnik fərqlilikləri qəbul etməyi, insan hüquqlarının əhəmiyyətini dərk etməyi aşılamaq mühüm vəzifələrdəndir. Təhsil müəssisələrində, ailədə və ictimai mühitdə tolerantlıq prinsiplərinin təbliği sağlam və həmrəy cəmiyyətin formalaşmasına xidmət edir. Tarixi və mədəni irsin öyrənilməsi gənc nəslin milli kimliyini daha dərindən dərk etməsinə, eyni zamanda, başqa xalqların mənəvi sərvətlərinə hörmət göstərməsinə imkan yaradır.
Azərbaycanın zəngin mədəni irsi xalqımızın milli kimliyinin qorunması ilə yanaşı, bəşəri dəyərlərə verdiyi önəmi də nümayiş etdirir. Milli adət-ənənələrimiz, musiqimiz, ədəbiyyatımız, memarlıq nümunələrimiz və xalq yaradıcılığımız əsrlər ərzində müxtəlif mədəni təsirlərlə zənginləşib. Bu qarşılıqlı təsirlər Azərbaycan mədəniyyətinin özünəməxsusluğunu aradan qaldırmayıb, əksinə, onun rəngarəngliyini və zənginliyini artırıb. Milli dəyərlərə bağlılıqla başqa mədəniyyətlərə hörmətin bir arada mövcud olması multikultural düşüncənin mühüm göstəricisidir.
Dini və etnik dözümlülük ənənələrinin qorunması hər bir cəmiyyətin gələcəyi üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu dəyərlər yalnız keçmişdən miras qalan mənəvi sərvət deyil, həm də gələcək inkişafın etibarlı dayağıdır. İnsanlar arasında qarşılıqlı hörmətin gücləndirilməsi, bərabər hüquqların təmin olunması və ayrı-seçkiliyə qarşı mübarizə cəmiyyətin daha ədalətli və təhlükəsiz olmasına şərait yaradır. Buna görə də multikulturalizm ənənələrinin yaşadılması dövlət qurumlarının, təhsil müəssisələrinin, ictimai təşkilatların və bütövlükdə cəmiyyətin birgə səylərini tələb edir.
Nəticə etibarilə, multikulturalizm, dini və etnik dözümlülük Azərbaycan xalqının əsrlər boyu yaşatdığı, nəsildən-nəslə ötürdüyü ən mühüm mənəvi dəyərlərdəndir. Bu ənənələr xalqımızın humanist dünyagörüşünü, qonaqpərvərliyini, sülhə və qarşılıqlı anlaşmaya verdiyi önəmi əks etdirir. Müxtəlif xalqların və dini icmaların nümayəndələrinin ölkəmizdə dinc yanaşı yaşaması Azərbaycanın tarixi təcrübəsinin mühüm nəticələrindən biridir. Bu zəngin irsin qorunması, daha da inkişaf etdirilməsi və beynəlxalq miqyasda təşviqi ölkəmizin gələcək nəsillər qarşısında məsuliyyətinin tərkib hissəsidir. Azərbaycan xalqı öz milli-mənəvi dəyərlərinə sadiq qalaraq multikulturalizm ənənələrini yaşatmaqla həm cəmiyyət daxilində birliyin möhkəmlənməsinə, həm də dünya xalqları arasında dostluq və əməkdaşlığın inkişafına töhfə verməkdə davam edir.
Sabirə Həsənzadə
YAP Ordubad rayon təşkilatı Uşaq Körpələr evi əməkdaşı