Azərbaycanın birgəyaşayış təcrübəsi qarşılıqlı hörmətə əsaslanır - ŞƏRH

Müxtəlif mədəniyyətlərin eyni cəmiyyətdə yaşaması onların bir-birinə münasibətində özünü göstərir. Qarşılıqlı hörmət, bərabər imkanlar və ortaq məsuliyyət hissi olduqda fərqliliklər cəmiyyətin mənəvi zənginliyinə çevrilir. Azərbaycanda əsrlər ərzində formalaşmış birgəyaşayış ənənəsinin əsas xüsusiyyəti də budur. Müxtəlif etnik və dini mənsubiyyətə malik insanlar ölkəmizin ictimai həyatında iştirak edir, öz mədəni xüsusiyyətlərini qoruyaraq ümumi Vətənə bağlılıq duyğusunu bölüşürlər. Prezident İlham Əliyevin 2026-cı il oktyabrın 27-də Bakıda “Ortaq gələcək naminə dialoq” mövzusunda VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunda çıxışında ifadə etdiyi həmrəylik, qarşılıqlı hörmət və anlaşma fikirləri bu təcrübənin mahiyyətini açır.
Birgəyaşayışın davamlılığı insanların bir-birini cəmiyyətin bərabərhüquqlu üzvü kimi qəbul etməsindən asılıdır. Fərqli inanca və mədəniyyətə malik vətəndaşın özünü yaşadığı ölkəyə aid hiss etməsi ictimai birliyin mühüm şərtidir. Bu bağlılıq gündəlik münasibətlərdə, təhsildə, əmək fəaliyyətində və ictimai iştirakda möhkəmlənir. İnsan öz hüquqlarının qorunduğunu, kimliyinə hörmət göstərildiyini gördükdə ümumi gələcək qarşısında məsuliyyətini də daha dərindən dərk edir. Azərbaycanın birgəyaşayış təcrübəsini qiymətli edən amillərdən biri fərqli mənsubiyyətlərlə vahid vətəndaşlıq duyğusunun uzlaşmasıdır.
Ölkəmizin tarixi inkişafında müxtəlif xalqların və dini icmaların iştirakı zəngin ictimai-mədəni mühit yaradıb. İnsanlar arasında qonşuluq, əməkdaşlıq və dostluq münasibətləri zamanla qarşılıqlı etimadı gücləndirib. Bir-birinin adətlərini tanımaq, sevincini bölüşmək, çətin günündə yanında olmaq bu münasibətləri gündəlik həyatın təbii hissəsinə çevirib. Belə ənənələr cəmiyyətin daxilində ünsiyyət üçün möhkəm əsas yaradır. Fərqli kimliklər haqqında təsəvvürlər şəxsi tanışlıq və birgə həyat təcrübəsi ilə zənginləşdikdə yadlaşma ehtimalı da azalır.
Bu mühitin qorunmasında dövlət siyasətinin mühüm rolu var. Hüquq bərabərliyinin təmin edilməsi, vicdan azadlığına hörmət və mədəni müxtəlifliyin qorunması birgəyaşayışın etibarlı əsaslarını təşkil edir. İnsanların hüquqları onların etnik və dini mənsubiyyətindən asılı olmamalıdır. Dövlətin hər bir vətəndaşa münasibətdə ümumi hüquqi prinsiplərə əsaslanması ictimai etimadı möhkəmləndirir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasətdə multikultural dəyərlərin qorunmasına verilən əhəmiyyət Azərbaycanın bu sahədəki ənənələrinin davamlılığına xidmət edir.
Multikulturalizm gündəlik həyatla əlaqələndikdə cəmiyyət üçün real məna qazanır. Müxtəlif mədəniyyətlərin təqdim olunduğu tədbirlər, dini icmalar arasında ünsiyyət və ortaq ictimai təşəbbüslər insanların bir-birini daha yaxşı tanımasına kömək edir. Bununla yanaşı, fərqli mənsubiyyətə malik şəxslərin eyni məktəbdə oxuması, eyni iş yerində çalışması və ümumi məsələlərin həllində iştirak etməsi daha dərin əlaqələr yaradır. Qarşılıqlı hörmət bu münasibətlərdə davamlı davranışa çevrilir.
Prezident İlham Əliyevin Forumda həmrəyliyin və qarşılıqlı anlaşmanın yüksək səviyyədə hiss edildiyini vurğulaması ictimai münasibətlərin bu canlı tərəfinə diqqət yönəldir. Birliyin gücü insanların bir-birinə nə dərəcədə güvənməsində görünür. Cəmiyyət daxilində etimad möhkəm olduqda fərqli baxışların müzakirəsi də daha sağlam əsasda aparılır. İnsanlar fikir ayrılığını düşmənçilik səbəbi kimi qəbul etmədən ünsiyyət qura bilirlər. Bu keyfiyyət müasir dünyada sabitlik və inkişaf üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın təcrübəsində ümumi Vətən anlayışı birləşdirici mənəvi dayaqlardandır. Ölkənin təhlükəsizliyi, müstəqilliyi və inkişafı bütün vətəndaşların ortaq marağıdır. Fərqli mədəni mənsubiyyətlər həmin bağlılığın daxilində öz yerini qoruyur. İnsan öz ailə ənənələrini, inancını və mədəni irsini yaşadaraq Azərbaycanın gələcəyinə töhfə verir. Belə münasibət milli həmrəyliyin ictimai əsaslarını genişləndirir, vətəndaşlar arasında qarşılıqlı məsuliyyəti artırır.
Xalqımızın çətin sınaqlar qarşısında göstərdiyi birlik bu bağlılığın əhəmiyyətini daha aydın nümayiş etdirib. Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda mübarizədə müxtəlif etnik və dini mənsubiyyətə malik vətəndaşlar eyni məqsəd ətrafında birləşiblər. Vətənə xidmət duyğusu onların ortaq mövqeyini ifadə edib. Bu həmrəylik göstərir ki, cəmiyyətin gücü onun üzvlərinin ümumi dəyərlərə sədaqətindən və bir-birinə etimadından qaynaqlanır. Birgəyaşayışın möhkəmliyi ən məsuliyyətli məqamlarda belə əməli məzmun qazanır.
Qarşılıqlı hörmət ənənəsinin gələcək nəsillərə ötürülməsində təhsilin xüsusi vəzifəsi var. Uşaqların müxtəlif mədəniyyətlər haqqında düzgün məlumat əldə etməsi, fərqli inanclara hörmət etməyi öyrənməsi və ayrı-seçkiliyin nəticələrini anlaması vacibdir. Məktəbdə formalaşan münasibətlər insanın sonrakı ictimai davranışına təsir göstərir. Əməkdaşlığa, dinləməyə və birgə fəaliyyətə əsaslanan təhsil mühiti gəncləri məsuliyyətli vətəndaş kimi yetişdirir. Ailədə verilən tərbiyə ilə məktəbdə qazanılan biliklər bir-birini tamamladıqda bu dəyərlər daha möhkəm mənimsənilir.
Mədəniyyət müəssisələri və media da qarşılıqlı anlaşmanın güclənməsinə töhfə verməlidir. Başqa xalqların və dini icmaların həyatının düzgün təqdim olunması cəmiyyətdə bilik və marağı artırır. Məlumatın təhrif edilməsi, ayrı-ayrı şəxslərin davranışının bütöv bir icmaya aid olunması isə inamsızlıq yarada bilər. Buna görə ictimai ünsiyyətdə dəqiqlik, məsuliyyət və insan ləyaqətinə hörmət əsas götürülməlidir. Sözün təsir gücü nəzərə alındıqda birgəyaşayış mühitini qorumağın hər kəsin gündəlik məsuliyyəti olduğu aydınlaşır.
Rəqəmsal ünsiyyətin genişləndiyi şəraitdə bu məsuliyyət daha da artır. İnsanlar müxtəlif mədəniyyətlər haqqında məlumatı çox vaxt sosial şəbəkələr vasitəsilə əldə edirlər. Yoxlanılmamış məlumatlar və qərəzli təqdimatlar yanlış təsəvvürləri sürətlə yaya bilər. Belə şəraitdə tənqidi düşüncə, məlumatın mənbəyini qiymətləndirmək bacarığı və fərqli fikrə hörmət xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın qoruduğu qarşılıqlı anlaşma ənənəsinin rəqəmsal mühitdə də davam etdirilməsi ictimai münasibətlərin sağlamlığı üçün vacibdir.
Ölkəmizin birgəyaşayış təcrübəsi beynəlxalq dialoq təşəbbüslərinə də məzmun verir. Azərbaycan müxtəlif mədəniyyətlərin nümayəndələrini bir araya gətirərkən öz ictimai həyatında formalaşmış təcrübəni bölüşür. Bakıda keçirilən Forum bu təcrübənin başqa yanaşmalarla müzakirə olunmasına, qarşılıqlı öyrənməyə və yeni əlaqələrin yaranmasına imkan yaradır. Daxildə qorunan etimad mühitinin beynəlxalq əməkdaşlığa töhfə verməsi Azərbaycanın təşəbbüslərinin mühüm xüsusiyyətidir.
“Ortaq gələcək naminə dialoq” mövzusu gələcək qarşısında məsuliyyətin bölüşülməsini nəzərdə tutur. Ortaq gələcək insanların bir-birinin hüquqlarını tanıması, mədəni müxtəlifliyə hörmət etməsi və ümumi problemlərin həllində əməkdaşlıq qurması ilə mümkün olur. Azərbaycanın birgəyaşayış təcrübəsi bu prinsiplərin gündəlik münasibətlərdə yaşadılmasının əhəmiyyətini göstərir. Prezident İlham Əliyevin ifadə etdiyi həmrəylik və qarşılıqlı anlaşma mövqeyi də həmin təcrübənin siyasi və mənəvi məzmununu əks etdirir. Bu dəyərlərin qorunması ölkəmizin daxili birliyini möhkəmləndirir, beynəlxalq dialoqa verdiyi töhfəni gücləndirir.

Şakir Bəşirov,
YAP Neftçala rayon təşkilatının veteran üzvü