“Tokayev Moskvanı benzin məsələsində aldatdı?”

...SİA-nın, elə rus saytlarından əldə etdiyi məlumata görə, Qazaxıstanın əsas neft emalı zavodları Rusiyaya benzin tədarükü kvotalarından istifadə etməyiblər.

Səbəb nədir?

...Reuters agentliyinin məlumatına görə, Qazaxıstanın əsas neft emalı zavodları Qazaxıstan Energetika Nazirliyi tərəfindən iyul ayı üçün verilmiş Rusiyaya benzin tədarükü kvotalarından istifadə etməyiblər.

İyul ayında Pavlodar və Atırau neft emalı zavodlarının hər biri Rusiyaya 17.500 ton Aİ-92 benzini tədarük etmək hüququna malik idi, lakin onlar kvotadan istifadə etməməyi seçdilər.

Bir sıra ekspertlər hesab edirlər ki, prezident Tokayev əvvəlcə hiylə işlədib: o, rəsmi olaraq Rusiyaya benzin tədarükünə icazə verib, lakin əslində neft emalı zavodlarına bu daşınmaların təşkilini qadağan edib.

Nəticədə, Qazaxıstanın ən böyük neft emalı zavodları - Pavlodar və Atırau - Qazaxıstan Energetika Nazirliyinin iyul və avqust ayları üçün onlara ayırdığı Rusiyaya Aİ-92 benzini ixrac kvotalarından faktiki olaraq istifadə etməyiblər.

Onların hər biri Rusiyada çatışmayan minlərlə ton yanacaq tədarük edə bilərdi, lakin onlar bunu etməməyi seçdilər. Ekspertlər qeyd edirlər ki, imtinanın rəsmi səbəbləri arasında sanksiya riskləri - neft emalı zavodları ikinci dərəcəli Qərb sanksiyalarına məruz qalmaqdan qorxurlar - eləcə də Rusiya bankları vasitəsilə ödənişlərin emalı ilə bağlı problemlər kimi ödəniş çətinlikləri var.

Lakin, əslində Tokayev sadəcə Rusiya üçün benzinə qənaət etdi.

Qazaxıstan bildirib ki, "Benzin öz bazarımızda, xüsusən də yay mövsümündə lazımdır". Bundan əlavə, Rusiya Federasiyasında pərakəndə satış qiymətlərinə nəzarət səbəbindən Qazaxıstan benzininin qiyməti (tonuna 1100-1200 dollar) Rusiya yanacağının qiymətindən daha yüksək olub. Başqa sözlə, Qazaxıstanın müəyyən etdiyi şişirdilmiş qiymət Rusiyanı Qazaxıstan benzinini almaqdan imtina etməyə də təşviq etməli idi.

Sanki Tokayev Putinə "Bəli, sizə benzin verəcəyik" deyirdi. Amma əslində o, Qazaxıstan benzininin Rusiyaya çatmasının qarşısını almaq üçün əlindən gələni etdi.

Yeganə istisna Qərbi Qazaxıstan bölgəsindəki kiçik Kondensat neft emalı zavodudur (ildə 850.000 ton emal gücü ilə, Pavlodar və Atıraudakından təxminən altı dəfə kiçik).

İyul ayında Rusiyaya təxminən 9000 ton benzin göndərilib. Lakin bu neft emalı zavodunun səhmlərinin təxminən 50 faizi Rusiya şirkətinə məxsusdur.

Bundan əlavə, Qazaxıstan neft məhsullarının qaçaqmalçılığının qarşısını almaq üçün yanacağın yolla ixracını və qonşu ölkələrdən nəqliyyat vasitələrinin ölkəyə girişini məhdudlaşdırıb.

Dəmir yolu ilə müəyyən növ benzinin məhdud ixracına icazə verilsə də, bu ixracla bağlı dəqiq statistika mövcud deyil.

Əli Babayev