Qazaxıstanlı politoloq: “İrəvanın reallıqla əlaqəsi kəsilib, revanşist şüarlarla sürünür” - ŞƏRH

İrəvanın Bakı ilə sülh danışıqlarını əbədi olaraq dayandırılmış vəziyyətdə saxlamaq istəyi gizli deyil. Əgər Paşinyan birdən-birə prosesin ölü nöqtədən getdiyinə ümid etməyə imkan verən bəyanatlar verirsə, onun siyasi dairələrindən biri dərhal şifahi və ya əməli şəkildə geri çəkilir və əldə olunan siyasi dinamika boş yerə gedir, yəni sülh müqaviləsinin imzalanması uzanır və beləliklə, Cənubi Qafqazın siyasi sabitləşməsi qeyri-müəyyən gələcəyə təxirə salınır. Nəticədə, irimiqyaslı beynəlxalq, o cümlədən Cənubi Qafqaz regionunun layihələrinin həyata keçirilməsində çətinliklərdən qaçmaq mümkün olmur. Bu, hamı üçün başa düşüləndir və bu gün son dərəcə aktual olan böyük nəqliyyat və logistika layihələrində iştirak edən bizə yaxın və uzaq bütün ölkələr planlar qurmaq və sakit işləmək istəyirlər.

Almaniyanın Federal Prezidenti Frank-Valter Ştaynmayerin Qazaxıstana son səfəri Asiyadan Avropaya Cənub nəqliyyat marşrutunun şaxələndirilməsi, Bakı ilə İrəvan arasında sülh müqaviləsinin imzalanması, eləcə də Zəngəzur dəhlizinin işə salınması ilə əlaqəli olan problemlə bağlı idi.

Qazaxıstanlı politoloq Atbek Aytmatov “caliber.az”-a şərhində bu barədə fikirlərini bildirib. Ekspertin fikirlərini oxucularımıza təqdim edirik.

Aytmatovun fikrincə, İrəvan Qərbin Rusiya Federasiyası ərazisindən keçən marşruta alternativ olaraq Transxəzər dəhlizinin və ona paralel olan digər layihələrin işə salınması planlarının miqyasını və qlobal miqyasını faktiki olaraq düzgün qiymətləndirmir. Və bu kontekstdə Aİ və ABŞ Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqazdakı prosesləri hadisələrin və vəzifələrin vahid məntiqi zənciri kimi nəzərdən keçirirlər ki, onları həll etməklə Avropa və Asiya vahid nəqliyyat, enerji, iqtisadi əlaqə qlobal texnoloji sıçrayışa və qitənin bir çox ölkələrinin inkişafına gətirib çıxara bilər.

Prezident Ştaynmayerin səfəri birbaşa Avropa İttifaqının qarşısına qoyduğu mühüm vəzifələrlə bağlıdır. Əgər görüşün gündəliyini izləsək, görərik ki, birinci şəxslərin söhbətinin mühüm hissəsini Transxəzər beynəlxalq nəqliyyat marşrutunun inkişafı çərçivəsində qarşılıqlı fəaliyyət, neft və qaz, "yaşıl" enerji və sənaye sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi müzakirələri təşkil edib. Burada Almaniya Avropanın iqtisadi lokomotivi kimi Qazaxıstan və Azərbaycanı Xəzər dənizinin müxtəlif sahillərində iki mühüm aktor hesab edir ki, Asiyadan Avropaya tarixi yol oradan keçir.

Qərbin Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqaz ölkələrini güclü logistika və enerji zəncirinə birləşdirən marşrutların modernləşdirilməsi üçün aydın və dəqiq planları var və onların canlanması real siyasətin iki nöqtəsi ilə əlaqələndirilir: Rusiyanın bir çox bazarlardan geri çəkilməsi, onun geosiyasi zəifləməsi, eləcə də Cənubi Qafqazda vəziyyətin dəyişməsi, daha dəqiq desək, gələcəkdə regionda “Orta Dəhliz” adlanan tranzitlə Asiyadan Avropaya tranzitin gücləndirilməsinə imkan yaradacaq nəqliyyat marşrutlarının açılması. Burada qlobal perspektivlər üzə çıxır və əgər Ermənistan bunu başa düşmürsə, hələ də Azərbaycanla sülh müqaviləsinin imzalanmasını gecikdirirsə, Zəngəzur dəhlizinin işə düşməsinin qarşısını alırsa, onda onun bütün inteqrasiya proseslərindən həmişəlik kənara atılmaq şansı var.

Əslində, İrəvan reallıqla əlaqəni praktiki olaraq itirib, revanşist şüar və ideyalara, iyrənc daxili siyasi gündəmə sürüklənib və sözün əsl mənasında günlərin və saatların sayıldığını tamamilə unudub.

Təbii ki, yad ölkədə separatizmi dəstəkləyən, bütün beynəlxalq qanunları, normaları pozaraq hansısa mistik “Artsax” uğrunda mübarizəyə çağıran Ermənistandan eşidilən şovinist ritorika və destruktiv bəyanatların absurdluğunu başa düşmək Avropa üçün çətindir. Amma avropalılar görürlər ki, Ermənistan açıq şəkildə Qərbin irəli sürdüyü innovasiya siyasətinə qarşı çıxır, əslində, Qərbin Avropa ilə Asiyanı birləşdirməyə, inteqrasiya körpüləri qurmağa çalışarkən daim büdrədiyi ən pis maneəyə çevrilir.

İrəvan anlamaqdan boyun qaçırır ki, bir gün onların ölkəsinə elə həmin daş kimi rəftar ediləcək: o, sadəcə olaraq, danışıqlar apara bilməməsi və həddindən artıq zəhərli olması səbəbindən bütün logistik sxemlərdən kənarlaşdırılacaq, yoldan kənara çəkiləcək.

Beləliklə, prezident Ştaynmayerin Qazaxıstana səfəri İrəvanın düşünməsi və fəaliyyətə başlaması, Azərbaycanla danışıqlar prosesini mümkün qədər tez qurması və bununla da Ermənistanın bu qlobal inteqrasiyada regionlararası layihəyə daxil olması yolunda bütün maneələri və maneələri aradan qaldırması üçün mühüm əlamətdir. Bu, o deməkdir ki, tezliklə sülh müqaviləsi imzalanmalı, Zəngəzur dəhlizi işə salınmalıdır. Şizofreniyasında boğulan, bütün dünyadan təcrid olunmuş “böyük Ermənistan” heç kimə - nə Avropaya, nə də Qərbə lazım deyil”, - deyə A.Aytmatov bildirib.

Tərcümə - Elçin Bayramlı