Xocalı həm də vandalizm aktı ilə üz-üzə qalmışdı ŞƏRH

Azərbaycanın müasir tarixinə ən dəhşətli və qanlı səhifə kimi həkk olunmuş Xocalı faciəsi, təkcə insanlığa qarşı törədilmiş bir cinayət deyil, həm də strateji əhəmiyyətli bir şəhərin sistemli şəkildə məhv edilməsinin bariz nümunəsidir. 1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən keçmiş SSRİ-nin 366-cı motoatıcı alayının iştirakı ilə həyata keçirilən hücum, Xocalını yer üzündən silmək məqsədi güdürdü. Qarabağın yeganə mülki hava limanına sahib olan bu qədim yaşayış məskəni, işğalçılar üçün həm hərbi, həm də psixoloji hədəf seçilmişdi. Hücumdan əvvəl aylarla mühasirədə qalan, elektrik enerjisi, su və rabitədən məhrum edilən şəhər, ağır artilleriya atəşinə tutularaq darmadağın edildi. İşğalın ilk saatlarından etibarən Xocalı şəhəri misli görünməmiş bir vandalizm aktı ilə üz-üzə qaldı. Şəhərdəki evlər, məktəblər, xəstəxanalar və mədəniyyət abidələri qəsdən yandırıldı və yerlə-yeksan edildi. Erməni vandalları tərəfindən həyata keçirilən bu dağıntılar sadəcə müharibənin gətirdiyi fəsadlar deyil, Azərbaycanın tarixi izlərini bu torpaqlardan tamamilə silmək cəhdi idi. Xocalının dinc sakinləri qarlı meşələrdə, dağ yollarında soyqırıma məruz qalarkən, şəhərin özü də sanki diri-diri dəfn edilirdi. Vaxtilə minlərlə insanın yaşadığı, uşaq səslərinin gəldiyi küçələr qısa müddətdə xarabalığa, sükutun hökm sürdüyü ölü bir məkana çevrildi. Şəhərin infrastrukturu tamamilə iflic edildi, iqtisadi potensialı məhv edildi və Azərbaycan xalqının əsrlər boyu yaratdığı maddi-mədəni irs talan olundu. İşğal dövründə Xocalıdakı qədim memarlıq nümunələri, o cümlədən XIII-XIV əsrlərə aid olan türbələr, kurqanlar və digər arxeoloji abidələr vəhşicəsinə dağıdıldı. Bu, beynəlxalq hüquq normalarına, xüsusilə Haaqa Konvensiyasına zidd olan hərbi cinayət idi. Şəhərin xarabalığa çevrilməsi təkcə fiziki binaların yıxılması deyil, həm də bütöv bir regionun etnik təmizlənməsinin vizual sübutu idi. Onilliklər boyu Xocalı beynəlxalq aləmə Azərbaycanın sağalmaz yarası, erməni təcavüzünün ən bariz və qanlı nişanəsi kimi təqdim olundu. Lakin 2020-ci ildə başlayan və 2023-cü ilin antiterror tədbirləri ilə tam başa çatan azadlıq mübarizəsi nəticəsində Xocalı yenidən öz sahiblərinə qayıtdı. Bu gün o xarabalıqlar yerində dövlətimiz tərəfindən böyük quruculuq işləri aparılır, şəhər yenidən dirçəlir. Xocalının xarabalığa çevrilməsi tariximizdə böyük bir kədər olaraq qalsa da, onun yenidən qurulması Azərbaycan xalqının yenilməz iradəsinin və ədalətin zəfərinin simvoluna çevrilməkdədir.

Nicat Quliyev

YAP Laçın rayon təşkilatının məsləhətçisi