Kənd təsərrüfatında dayanıqlı inkişaf - ŞƏRH

Müasir dünya iqtisadiyyatında cərəyan edən geosiyasi turbulentlik, qlobal tədarük zəncirlərinin qırılması, iqlim dəyişiklikləri və resurs qıtlığı fonunda ərzaq təhlükəsizliyi məsələsi dövlətlərin milli təhlükəsizlik strategiyasının ən mühüm komponentinə çevrilmişdir. Azərbaycan Respublikasında həyata keçirilən iqtisadi şaxələndirmə siyasətinin mərkəzində dayanan kənd təsərrüfatı sektoru, həm məşğulluğun təmin edilməsi, həm də qeyri-neft ixrac potensialının artırılması baxımından multiplikativ effektə malik strateji bir sahədir. 25 may 2026-cı il tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə keçirilən kənd təsərrüfatının mövcud vəziyyəti və perspektivlərinə həsr olunmuş geniş tərkibli müşavirə, ölkənin aqrar-sənaye kompleksinin ekstensiv inkişaf modelindən tamamilə imtina edərək, elm tutumlu, innovativ və intensiv inkişaf fazasına keçdiyini rəsmi olaraq bəyan etdi. Dövlət başçısının müşavirədəki proqram xarakterli çıxışı, Azərbaycanın aqrar sektorunun yaxın onilliklər üçün strateji yol xəritəsini və institusional islahatların trayektoriyasını müəyyən etmişdir. Müşavirədə Prezident İlham Əliyev, Azərbaycanın əldə etdiyi iqtisadi suverenliyin və maliyyə müstəqilliyinin ölkəmizə xarici təsirlərdən azad, tam müstəqil siyasət yürütmək imkanı verdiyini xüsusi vurğulamışdır. Bununla belə, real sektorun, xüsusilə kənd təsərrüfatının rəqabətqabiliyyətliliyinin artırılması makroiqtisadi sabitliyin qorunması üçün fundamental şərtdir. Dövlət başçısı aqrar sektora yönəldilən dövlət dəstəyinin, subsidiyaların və güzəştli kreditlərin iqtisadi səmərəlilik əmsalının yüksəldilməsini əsas tələb kimi qarşıya qoymuşdur.
Müşavirədə qeyd edilmişdir ki, "Biz iqtisadi müstəqilliyimizi tam təmin etmişik və bu, bizim ən böyük sərvətimizdir. Lakin bu müstəqilliyi daimi etmək üçün daxili istehsal bazamızı, xüsusilə ərzaq təhlükəsizliyimizi kənar amillərdən tamamilə qorumalıyıq. Dövlət hər il fermerlərə yüz milyonlarla manat vəsait ayırır, texnika alır, gübrəni güzəştlə verir. İndi bu yardımların qarşılığında konkret nəticə tələb olunur. Hər bir manat dövlət vəsaiti torpağın məhsuldarlığının artmasına, rəqəmsallaşmaya və şəffaflığa xidmət etməlidir. Kölgə iqtisadiyyatına, sənədlər üzərində aparılan saxtakarlıqlara aqrar sektorda yer yoxdur və ola da bilməz". Bu xüsusda, Elektron Kənd Təsərrüfatı İnformasiya Sisteminin funksionallığının artırılması, böyük verilənlər analitikası və peyk monitorinq sistemləri vasitəsilə əkin sahələrinin dürüstləşdirilməsi tapşırılmışdır. Rəqəmsal transformasiya təbii resursların və maliyyə vəsaitlərinin bölüşdürülməsində insan amilini minimuma endirərək bürokratik əngəlləri və korrupsiya risklərini neytrallaşdıracaqdır. 2026-cı ilin ən mühüm ekoloji və iqtisadi çağırışlarından biri olan regional su qıtlığı və quraqlıq meyilləri müşavirənin mərkəzi mövzularından birini təşkil etmişdir. Prezident İlham Əliyev su təsərrüfatı infrastrukturunda mövcud olan texniki və idarəetmə xarakterli itkiləri kəskin tənqid edərək, meliorasiya və su təsərrüfatı sahəsində köklü struktur və texnoloji islahatların aparılmasını tələb etmişdir.
Həmçinin dövlət başçısı bildirmişdir ki, "Su bu gün neftdən və qazdan daha strateji bir resursa çevrilir. Biz bir damla suyun belə israf olunmasına dözə bilmərik. Torpaq məcrallı kanallarla suyun daşınması dövrü bitmişdir. Bütün magistral və paylayıcı kanallar müasir texnoloji standartlara uyğunlaşdırılmalı, qapalı boru sistemlərinə keçid sürətləndirilməlidir. Fermerlərimiz dərk etməlidir ki, seləmə suvarma üsulu həm torpaqlarımızı şoranlaşdırıb sıradan çıxarır, həm də su ehtiyatlarımızı tükədir. Kim müasir suvarma texnologiyalarını – damlama, yağışyağdırma və pivot sistemlərini tətbiq edirsə, dövlət ona daha böyük güzəştlər və subsidiyalar verəcək. Su sahəsində intizamsızlığa, qanunsuz qoşulmalara qarşı ən sərt hüquqi tədbirlər görüləcəkdir".
Müşavirədə qarşıya qoyulan strateji hədəflərə əsasən, alternativ su mənbələrindən istifadə, o cümlədən Xəzər dənizinin suyunun duzsuzlaşdırılması, kollektor-drenaj sularının və tullantı sularının təkrar emal edilərək texniki-suvarma məqsədlərinə yönəldilməsi layihələrinə start verilməlidir. "Böyük Qayıdış" proqramının iqtisadi dayaqlarının formalaşdırılmasında Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarının aqrar potensialı müstəsna əhəmiyyət kəsb edir. Otuz illik işğal dövründə ekoloji terrora məruz qalmış, minalanmış və dövriyyədən çıxarılmış torpaqların reinteqrasiyası Azərbaycanın ümumi daxili məhsulunun strukturunda kənd təsərrüfatının payını əhəmiyyətli dərəcədə artıracaqdır. Dövlət başçısının tapşırığına əsasən, azad edilmiş ərazilərdə məskunlaşan əhalinin məşğulluq strukturu birbaşa kooperativ tipli kiçik və orta fermer təsərrüfatlarının yaradılması və onların irimiqyaslı aqroparklarla klasterizasiya olunması üzərində qurulmalıdır. Azərbaycanın torpaq və su resurslarının məhdudluğu şəraitində kənd təsərrüfatının dayanıqlı inkişafı yalnız məhsuldarlıq göstəricilərinin elmi əsaslarla artırılması hesabına mümkündür.
Prezident İlham Əliyev pambıqçılıq, baramaçılıq və tütünçülük kimi əmək tutumlu sahələrin sosial-iqtisadi əhəmiyyətini qeyd edərək, bu sahələrin regionlarda urbanizasiya tempini optimallaşdırdığını və kənd əhalisinin real gəlirlərini birbaşa artırdığını diqqətə çatdırmışdır. Müasir aqrar iqtisadiyyat nəzəriyyələrinə uyğun olaraq, kənd təsərrüfatında dayanıqlı artım tempinə nail olmaq üçün "Elm-Təhsil-İstehsalat" üçbucağının funksional vəhdəti təmin edilməlidir. Müşavirədə aqrar yönümlü elmi-tədqiqat institutlarının və Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetinin fəaliyyətinin səmərəliliyi məsələsi geniş müzakirə olunmuşdur. Bu istiqamətdə, biotexnologiyaların, genetik ehtiyatların qorunması və inkişafı mərkəzlərinin yaradılması, habelə aqrar startapların dəstəklənməsi üçün xüsusi vençur fondlarının və inkubasiya mərkəzlərinin formalaşdırılması mexanizmləri işlənib hazırlanmalıdır.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə keçirilən kənd təsərrüfatı müşavirəsi, Azərbaycanın qeyri-neft iqtisadiyyatının ən böyük sektorunun institusional və struktur islahatları üçün keyfiyyətcə yeni bir başlanğıc nöqtəsidir. Dövlət başçısının irəli sürdüyü konseptual prinsiplər – resursların rəqəmsal idarə olunması, su təhlükəsizliyi, işğaldan azad edilmiş ərazilərin yaşıl aqrar zonaya çevrilməsi və elmi yanaşma – ölkənin iqtisadi müstəqilliyini gücləndirən daxili faktorlardır. Müşavirədə müəyyən edilmiş strateji hədəflərin uğurlu icrası, Azərbaycanın regional ərzaq balansında xalis idxalçı statusundan xalis ixracatçı statusuna keçidini sürətləndirəcəkdir. Bu strateji dönüşüm, təkcə makroiqtisadi göstəricilərin yaxşılaşdırılmasına deyil, eyni zamanda ölkə vətəndaşlarının ekoloji təmiz ərzaq məhsulları ilə təminatına və kənd yerlərində həyat səviyyəsinin keyfiyyətcə yüksəldilməsinə xidmət edən milli tərəqqi modelidir.

Vəli Sərxanlı

YAP Culfa rayon təşkilatının fəalı