Ortaq dəyərlər, ortaq tarix və mənəvi həmrəylik - ŞƏRH

Bakıda Türk Dövlətləri Təşkilatının Müsəlman Dini Rəhbərləri Şurasının üzvləri və müşahidəçiləri, Yəhya Bakuvi Beynəlxalq Konfransının həmtəşkilatçıları, eləcə də Qafqaz Xalqları Ali Dini Şurasının üzvlərindən ibarət nümayəndə heyəti ilə keçirilən görüş Türk dünyasının və Qafqazın dini-mənəvi həyatında baş verən proseslərin müzakirəsi baxımından diqqət çəkən hadisə olub. Prezident İlham Əliyevin nümayəndə heyətini qəbul edərkən səsləndirdiyi fikirlərdə Azərbaycanın bu coğrafiyaların kəsişməsində yerləşən ölkə kimi tarixi və müasir mövqeyi, dini liderlərin cəmiyyətdəki rolu, sülh və həmrəyliyin əhəmiyyəti ön plana çəkilib. Görüşün Bakıda keçirilməsi də təsadüfi deyil. Azərbaycan tarixən müxtəlif mədəniyyətlərin, dini ənənələrin və sivilizasiyaların qarşılaşdığı məkanlardan biri olub. Bu gün isə Bakı beynəlxalq dini və mədəni dialoqun müzakirə edildiyi şəhərlərdən biri kimi çıxış edir. Türk dünyasının müxtəlif ölkələrindən, Qafqazdan və digər müsəlman coğrafiyalarından dini rəhbərlərin eyni məkanda toplaşması bu baxımdan xüsusi məna daşıyır. Burada söhbət yalnız dini məsələlərin müzakirəsindən getmir. Belə görüşlər xalqlar və cəmiyyətlər arasında qarşılıqlı anlaşmanın, hörmətin və əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi üçün imkan yaradır. Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycanın coğrafi və tarixi xüsusiyyətlərinə xüsusi diqqət yetirib. Azərbaycan həm Türk dünyasının ayrılmaz hissəsi, həm də Qafqazın mühüm ölkələrindən biridir. Bu iki məkanın tarixi əlaqələrinin bu gün də müxtəlif istiqamətlərdə davam etməsi ölkənin regional proseslərdəki mövqeyinə təsir göstərir. Azərbaycan bu baxımdan yalnız coğrafi körpü deyil, eyni zamanda müxtəlif tarixi və mədəni ənənələrin bir araya gəldiyi məkandır.

Dövlət başçısının çıxışında tarixi keçmişə müraciət edilməsi də diqqətəlayiq məqamdır. Qafqazın və Azərbaycanın tarixi yalnız siyasi hadisələrdən ibarət deyil. Bu torpaqlarda müxtəlif dövlətlər, elmi məktəblər, dini-fəlsəfi cərəyanlar və mədəniyyətlər formalaşıb. Qədim Qafqaz Albaniyasından Atabəylər dövlətinə, orta əsrlərin elmi və fəlsəfi mühitindən bu günə qədər uzanan tarix Azərbaycanın yerləşdiyi coğrafiyanın nə qədər zəngin irsə malik olduğunu göstərir. Bu tarixi mənzərənin içərisində Seyid Yəhya Bakuvi xüsusi yer tutur. Onun adını daşıyan beynəlxalq konfransın Bakıda keçirilməsi Azərbaycanın zəngin mənəvi və elmi irsinin yenidən diqqət mərkəzinə gətirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Orta əsrlərdə Bakıda yaşamış və fəaliyyət göstərmiş Seyid Yəhya Bakuvi təkcə Azərbaycan tarixində deyil, İslam dünyasının elmi-fəlsəfi düşüncə tarixində də tanınan simalardandır. Onun irsinin müxtəlif ölkələrdən gəlmiş alimlər və din xadimləri tərəfindən müzakirə edilməsi həmin irsin müasir dövr baxımından öyrənilməsinə şərait yaradır. Əslində, Yəhya Bakuvi irsi ətrafında keçirilən belə tədbirlərin əhəmiyyəti yalnız keçmişi xatırlamaqla məhdudlaşmır. Tarixi şəxsiyyətlərin ideyalarının müasir dövrdə yenidən araşdırılması cəmiyyətlərin öz mədəni yaddaşına münasibətini də müəyyənləşdirir. Xüsusilə dini və fəlsəfi irsin elmi müstəvidə öyrənilməsi müxtəlif cəmiyyətlər arasında ortaq dəyərlərin üzə çıxarılmasına imkan verir.

Görüşdə dini liderlərin üzərinə düşən məsuliyyət məsələsi də mühüm yer tutub. Müasir dünyada dini icmalar böyük sosial qüvvəyə malikdir. Dini rəhbərlərin cəmiyyətlərə ünvanladığı çağırışlar insanların münasibətlərinə və ictimai proseslərə təsir göstərə bilir. Bu səbəbdən din xadimlərinin sülh, qarşılıqlı hörmət, mərhəmət və həmrəylik kimi dəyərləri təşviq etməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.Dünyanın müxtəlif bölgələrində dini və etnik zəmində qarşıdurmaların mövcud olduğu bir vaxtda dini liderlərin dialoq üçün bir araya gəlməsi diqqət çəkən məsələdir. Belə platformalarda fərqli ölkələrin nümayəndələrinin bir-birini dinləməsi, ortaq problemləri müzakirə etməsi və qarşılıqlı əlaqələri genişləndirməsi cəmiyyətlər arasında etimad mühitinin formalaşmasına xidmət edə bilər. Azərbaycanın bu istiqamətdəki mövqeyi də görüşün əsas mövzularından biri olub. Ölkənin müxtəlif dini icmaların birgə yaşadığı məkan kimi təqdim olunması Bakıda keçirilən beynəlxalq tədbirlərin ümumi məzmununda da özünü göstərir. Burada əsas məsələlərdən biri müxtəlif dini dünyagörüşlərinə malik insanların qarşılıqlı hörmət şəraitində bir arada yaşamasıdır.

Görüşün tərkibi də onun geniş əhatə dairəsindən xəbər verir. Türk dövlətlərinin dini rəhbərləri ilə yanaşı, Qafqazın müxtəlif bölgələrindən və İslam dünyasının ayrı-ayrı qurumlarından nümayəndələrin iştirakı tədbirin coğrafiyasını genişləndirib. Bu, Türk dünyası daxilində dini əlaqələrin inkişafı ilə yanaşı, Qafqaz və daha geniş İslam coğrafiyası arasında münasibətlərin müzakirəsinə də imkan yaradıb.

Tədbirdə Ağdam məscidi ilə bağlı məsələnin gündəmə gəlməsi isə görüşə Azərbaycanın yaxın tarixi ilə bağlı başqa bir məna əlavə edib. Ağdam məscidi Azərbaycan xalqının dini və mədəni irsinin mühüm nümunələrindən biridir. İşğal dövründə dağıntılara məruz qalmış bu məkanın yenidən bərpası Qarabağda həyata keçirilən genişmiqyaslı quruculuq prosesinin tərkib hissəsidir.

Dini liderlərin Ağdamda bir araya gəlməsi həmin ərazilərin yenidən ictimai və mədəni həyata qayıtmasının simvolik tərəfini də nümayiş etdirir. Nümayəndə heyətinin Qarabağa səfəri çərçivəsində dini və tarixi məkanlara baş çəkməsinin də xüsusi əhəmiyyəti var. Çünki dini abidələr yalnız ibadət məkanı deyil, həm də xalqın tarixi yaddaşının bir hissəsidir. Onların qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması mədəni irsin davamlılığı baxımından mühüm məsələdir. Türk Dövlətləri Təşkilatının son illərdə müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsinə yönələn fəaliyyəti fonunda dini rəhbərlərin görüşləri də ayrıca istiqamət kimi diqqət çəkir. Dövlətlərarası münasibətlərin yalnız siyasət və iqtisadiyyatla məhdudlaşmaması, xalqların mənəvi və mədəni əlaqələrinin də inkişaf etdirilməsi qarşılıqlı münasibətlərin daha geniş müstəvidə qurulmasına şərait yaradır.

Səbinə Əliyeva

YAP Ordubad rayon təşkilatının məsləhətçisi