Azərbaycanda sənaye parkları və aqroparklar: bölgələrin analitik və strateji inkişaf yolu

​Müasir dövrdə davamlı iqtisadi artımın təmin olunması və qeyri-neft sektorunun hərtərəfli inkişafı hər bir dövlətin strateji prioritetləri sırasındadır. Azərbaycan Respublikasında son illərdə həyata keçirilən məqsədyönlü iqtisadi islahatların ana xəttini yalnız paytaxt Bakıda deyil, respublikanın bütün bölgələrində istehsalat və emal güclərinin dinamik şəkildə artırılması təşkil edir. Bu kontekstdə sənaye parkları və aqroparkların yaradılması regional disbalansın aradan qaldırılmasında, yerli resursların səmərəli mənimsənilməsində və regionlarda sahibkarlıq mühitinin stimullaşdırılmasında həlledici drayverə çevrilmişdir.
​Bu gün tam əminliklə qeyd etmək olar ki, sənaye parkları və aqroparklar şəbəkəsi artıq ölkənin demək olar ki, bütün coğrafi zonalarını və inzibati rayonlarını əhatə edir. Quba-Xaçmazdan Lənkəran-Astaraya, Mil-Muğandan Şəki-Zaqatalaya, eləcə də Naxçıvan Muxtar Respublikasından işğaldan azad edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarınadək uzanan bu geniş infrastruktur Azərbaycanın sənaye və kənd təsərrüfatı xəritəsini kökündən dəyişmişdir.
​Regionlarda yaradılan sənaye parkları və aqroparklar təkzibedilməz bir həqiqəti sübut edir: Azərbaycan iqtisadiyyatı resursyönümlü modeldən dəyər zənciri yaradan, innovativ və ixracyönümlü istehsal modelinə uğurla keçid edir. Bu qurumlar yalnız fiziki istehsal sahələri deyil, eyni zamanda müasir texnologiyaların transfer edildiyi, investorlar üçün əlverişli güzəştlərin tətbiq olunduğu və ən əsası, yerli əhalinin dayanıqlı məşğulluğunu təmin edən sosial-iqtisadi hab rolunu oynayır.
​Sənaye parklarının yaradılması Azərbaycanın regional sənayeləşmə siyasətinin ən uğurlu alətlərindən biridir. Sumqayıt Kimya Sənaye Parkı kimi nəhəng regional mərkəzlərin təcrübəsi göstərdi ki, bu model yalnız böyük şəhərlərdə deyil, respublikanın hər bir bölgəsində tətbiq olunmalıdır. Hacıqabul, Neftçala, Masallı, Mingəçevir, Pirallahi və Ağdam kimi sənaye parkları və məhəllələrinin fəaliyyətə başlaması bölgələrin özünəməxsus xammal və əmək ehtiyatlarından maksimum dərəcədə istifadə etməyə imkan vermişdir.
​Bundan əlavə, dövlət tərəfindən sənaye parklarının bütün lazımi infrastrukturu — elektrik enerjisi, su, təbii qaz, nəqliyyat-logistika bağlantıları və rabitə xətləri ilə tam təmin edilməsi investorların infrastruktur xərclərini sıfıra endirir. Sahibkar sadəcə öz istehsal avadanlığını gətirməklə dərhal fəaliyyətə başlaya bilir.
​Azərbaycanın sənaye xəritəsində xüsusi strateji çəkiyə malik olan işğaldan azad edilmiş ərazilərdə — xüsusən "Ağdam Sənaye Parkı" və "Araz Vadisi İqtisadi Zonası" Sənaye Parkında həyata keçirilən layihələr regionun yenidən qurulmasında aparıcı rol oynayır. Ağdamda tikinti materialları, maşınqayırma və emal sənayesinin inkişafı, Cəbrayılda isə logistika və servis mərkəzlərinin qurulması Şərqi Zəngəzur və Qarabağın ümumi ölkə iqtisadiyyatına sürətli inteqrasiyasını təmin edir.
​Bölgələrdə yaradılan aqroparklar həm də kiçik və orta fermer təsərrüfatları üçün bir növ "katalizator" rolunu oynayır. İri aqroparklar ətraf rayonlardakı fermerlərə müasir aqrotexniki xidmətlər, konsaltinq, toxum və gübrə təminatı təklif edir, həmçinin yerli fermerlərin istehsal etdiyi xammalı tədarük edərək zəmanətli satış bazarı yaradır. Bu isə kənd yerlərində sahibkarlığın kütləvi şəkildə inkişafına və kənd əhalisinin gəlirlərinin sabit artmasına zəmin yaradır.
​Qeyri-neft İxracının Artması: Sənaye parklarında və aqroparklarda istehsal olunan məhsullar — kimya və tikinti materiallarından tutmuş tekstil, meyvə-tərəvəz, fındıq, giləmeyvə və emal olunmuş qida məhsullarınadək — "Made in Azerbaijan" brendi altında MDB, Avropa İttifaqı, Yaxın Şərq və Çin bazarlarına ixrac olunur. Bu, ölkəyə valyuta daxilolmalarını şaxələndirir.
​İdxaləvəzləmə: Yerli istehsalın payının kəskin artması nəticəsində əvvəllər xaricdən valyuta hesabına gətirilən bir çox sənaye və ərzaq məhsulları artıq ölkə daxilində tam həcmdə istehsal olunur. Bu da milli valyutanın sabitliyinə və daxili bazarın qiymət dalğalanmalarından qorunmasına xidmət edir.
​Məşğulluq və Urbanizasiya Təzyiqinin Azaldılması: Bölgələrdə yüksəkmaaşlı və müasir iş yerlərinin yaradılması gənclərin və ixtisaslı kadrların paytaxta axınının (arzuedilməz urbanizasiyanın) qarşısını alır, kənd və rayonlarda yaşam standartlarını şəhər səviyyəsinə yakınlaşdırır.
​Logistika və "Orta Dəhliz"lə İnteqrasiya: Azərbaycanın beynəlxalq nəqliyyat koridorlarının ("Orta Dəhliz", "Şimal-Cənub") kəsişməsində yerləşməsi bölgələrdəki sənaye və aqroparkların logistik imkanlarını artırır. Məhsulların birbaşa istehsal olunduğu rayondan xarici bazarlara zəncirvari daşınması təmin edilir.
​Gələcək perspektivlər baxımından sənaye parkları və aqroparkların inkişafında rəqəmsallaşma, "yaşıl enerjiyə" keçid (bərpaolunan enerji mənbələrinin tətbiqi) və "ağıllı istehsalat" (Industry 4.0 və Smart Farming) konseptlərinin tətbiqi ön plana çıxır. Günəş panelləri və külək generatorları ilə təchiz olunmuş aqroparklar və ekoloji cəhətdən təmiz sənaye zonaları Azərbaycanın qlobal iqlim hədəflərinə də tam uyğundur.
​Azərbaycanda sənaye parkları və aqroparkların artıq istisnasız olaraq hər bir bölgəni əhatə etməsi dövlətin uzaqgörən və sistemli iqtisadi siyasətinin parlaq təcəssümüdür. Bu model regional bərabərsizliyi aradan qaldırmış, rayonların iqtisadi potensialını hərəkətə gətirmiş və yerli sahibkarlar üçün misilsiz imkanlar pəncərəsi açmışdır.
​Regionlarda formalaşan bu müasir sənaye və aqrar ekosistemlər Azərbaycanın qeyri-neft sektorunun gələcək dayanıqlılığının əsas zəmanətidir. İqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, yeni texnologiyaların mənimsənilməsi, güclü ixrac potensialının yaradılması və minlərlə vətəndaşın layiqli işlə təmin olunması baxımından sənaye parkları və aqroparklar ölkəmizin uzunmüddətli inkişaf strategiyasının ən uğurlu dayaq sütunlarından biri olaraq qalacaqdır.

​Asim Quliyev
YAP Şahbuz rayon təşkilatının mühasibi