Heydər Əliyev fenomeni: siyasi müdriklik və qətiyyətli liderlik - ŞƏRH

Siyasi liderin böyüklüyü ən çox çətin məqamlarda görünür. Sabit şəraitdə idarəetmə mövcud imkanlardan istifadə etməyi tələb edirsə, böhran dövründə rəhbər həm təhlükəni düzgün qiymətləndirməli, həm də cəmiyyətə çıxış yolu göstərməlidir. Heydər Əliyevin Azərbaycanın tarixində müstəsna yer tutması onun bu iki bacarığı birləşdirməsi ilə bağlıdır. O, ölkənin problemlərini həll edərkən gələcəyin tələblərini də nəzərə alan dövlət xadimi idi.
3 oktyabr 1993-cü ildə Heydər Əliyevin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilməsi onun şəxsiyyətinə və siyasi təcrübəsinə göstərilən etimadın ifadəsi oldu. Xalq ölkənin ağır vəziyyətindən çıxış üçün yalnız vədlərə deyil, idarəçilik bacarığını sübut etmiş rəhbərə ehtiyac duyurdu. Heydər Əliyev fenomeninin əsas xüsusiyyətlərindən biri də bu idi: onun nüfuzu uzun illərin fəaliyyəti, qəbul etdiyi qərarlar və həmin qərarların nəticələri üzərində formalaşmışdı.
Ulu Öndərin siyasi fəaliyyətinin fərqli dövrlərinə nəzər saldıqda dəyişən şəraitə uyğun qərar vermək qabiliyyəti aydın görünür. Sovet Azərbaycanına rəhbərlik etdiyi illərdə o, mövcud sistemin imkanlarından respublikanın inkişafı üçün istifadə edirdi. Müstəqillik dövründə isə tamamilə başqa vəzifələr qarşıya çıxmışdı: suveren dövlətin qorunması, yeni iqtisadi münasibətlərin qurulması və Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə öz yerini müəyyənləşdirməsi. Bu iki müxtəlif şəraitdə fəaliyyətin ortaq məqsədi milli maraqların təmin olunması idi.
Heydər Əliyevin liderlik xüsusiyyətlərini göstərən mühüm hadisələrdən biri 1990-cı ilin Yanvar faciəsinə münasibəti oldu. O, faciədən dərhal sonra Azərbaycanın Moskvadakı nümayəndəliyinə gələrək xalqımıza qarşı törədilmiş cinayəti açıq şəkildə pislədi. Bu mövqe siyasi cəsarət tələb edirdi. Heydər Əliyev ağır məqamda xalqının ağrısını ifadə etdi, hadisəyə hüquqi və siyasi qiymət verilməsinin zəruriliyini ortaya qoydu. Onun üçün milli məsuliyyət tutduğu vəzifə ilə məhdudlaşmırdı.
Naxçıvanda fəaliyyəti də həmin məsuliyyətin davamı idi. Muxtar respublikanın blokada və təhlükə şəraitində yaşadığı dövrdə əhalinin müdafiəsi, idarəetmənin təşkili və milli dövlətçilik dəyərlərinin qorunması bir-biri ilə bağlı vəzifələrə çevrilmişdi. Heydər Əliyev çətin şəraitdə siyasi iradənin praktik işlə tamamlanmasının vacibliyini göstərirdi. İnsanlar onun mövqeyində həm qətiyyət, həm də vəziyyətə uyğun həll yolu görürdülər.
1993-cü ildə Azərbaycanın üzləşdiyi böhran isə bu keyfiyyətləri ölkə miqyasında tələb edirdi. Ermənistanın işğalı, daxili qarşıdurmalar və iqtisadi tənəzzül dövlətin gələcəyini təhlükə altına salmışdı. Heydər Əliyev belə bir şəraitdə siyasi qüvvələr arasındakı münasibətləri dövlətin qorunması məqsədinə tabe etdirməyə çalışırdı. Onun yanaşmasında ilk növbədə Azərbaycanın bütövlüyü və müstəqilliyi dayanırdı. Ayrı-ayrı maraqların dövlət maraqlarını üstələməsinə yol verilməməli idi.
Siyasi müdriklik hər vəziyyətdə eyni üsuldan istifadə etmək deyil. Bəzən danışıqlar aparmaq, bəzən prinsipial mövqe göstərmək, bəzən isə qərarın həyata keçirilməsi üçün əlverişli şərait yaratmaq lazımdır. Heydər Əliyevin fəaliyyətində bu vasitələr bir-birini tamamlayırdı. O, güzəştin mümkün olduğu məsələlərlə dövlətin əsas maraqlarının sərhədini müəyyənləşdirə bilirdi. Bu xüsusiyyət həm daxili siyasi münasibətlərdə, həm də beynəlxalq danışıqlarda mühüm əhəmiyyət daşıyırdı.
Ulu Öndərin nitqləri və insanlarla birbaşa ünsiyyəti də onun liderliyinin mühüm tərəfi idi. Heydər Əliyev mürəkkəb siyasi məsələləri cəmiyyətə aydın şəkildə izah etməyi bacarırdı. Onun çıxışlarında hadisələr arasında əlaqə göstərilir, qərarların səbəbləri açıqlanır və qarşıda duran vəzifələr müəyyənləşdirilirdi. Belə ünsiyyət insanlarda yalnız emosional bağlılıq yaratmırdı; dövlətin hansı istiqamətdə irəlilədiyini anlamağa da kömək edirdi.
Lakin təsirli nitqin dəyəri onu tamamlayan işdə görünür. Heydər Əliyevin siyasi nüfuzunun davamlılığı sözlə əməl arasındakı əlaqədən doğurdu. Sabitliyin bərpası, enerji strategiyasının həyata keçirilməsi, hüquqi dövlət quruculuğu və beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi onun müəyyənləşdirdiyi məqsədlərin konkret nəticələrə çevrildiyini göstərirdi. Cəmiyyətin etimadı da məhz bu nəticələr əsasında möhkəmlənirdi.
Heydər Əliyev fenomeninin başqa bir xüsusiyyəti gündəlik problemlərlə uzunmüddətli hədəfləri birlikdə qiymətləndirməsidir. Ölkədə böhranı aradan qaldırmaq vacib idi, ancaq Azərbaycanın gələcəkdə hansı iqtisadi və siyasi imkanlara malik olacağı da düşünülməli idi. Enerji ehtiyatlarının beynəlxalq əməkdaşlıq vasitəsilə inkişaf resursuna çevrilməsi, dövlətin hüquqi əsaslarının qurulması və milli kadr potensialına diqqət bu baxışın ifadələri idi. Qərarlar yalnız həmin günün ehtiyacını ödəməyə deyil, sonrakı inkişaf üçün zəmin yaratmağa xidmət edirdi.
Böyük liderin irsinin davamlılığı onun yaratdığı əsasların sonrakı dövrdə də işləməsi ilə müəyyən olunur. Heydər Əliyevin dövlətçilik siyasəti Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə yeni şəraitdə inkişaf etdirilir. Azərbaycanın iqtisadi və müdafiə imkanlarının güclənməsi, ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpası dövlət quruculuğunda ardıcıllığın əhəmiyyətini göstərir. Bu nəticələr milli məqsədlərə çatmaq üçün siyasi iradə ilə uzunmüddətli hazırlığın birlikdə lazım olduğunu təsdiqləyir.
Heydər Əliyev fenomenini anlamaq onun fəaliyyətinə bütöv şəkildə baxmağı tələb edir. Burada siyasi təcrübə, Vətənə bağlılıq, insanlarla ünsiyyət, qətiyyət və uzaqgörənlik bir araya gəlir. 3 oktyabr 1993-cü ildə xalqımız məhz bu keyfiyyətlərə etimad göstərdi. Ulu Öndərin tariximizdəki yeri Azərbaycanın ən ağır sınaqlarından çıxmasına rəhbərlik etməsi və gələcək inkişafın əsaslarını yaratması ilə müəyyənləşir.

Fərqanə Ağalarova,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədr müavini
Şorkənd kənd ümumi orta məktəbin direktoru