9 Oktyabr 2013 Prezident seçkiləri: siyasi iradədən tarixi Zəfərə və yeni inkişaf mərhələsinə - ŞƏRH

9 oktyabr 2013-cü il Azərbaycan Respublikasının siyasi tarixində mühüm hadisələrdən biri kimi yadda qalıb. Həmin gün keçirilən prezident seçkilərində İlham Əliyev seçicilərin 84,54 faizinin səsini qazanaraq yenidən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçildi. Bu nəticə 2003 və 2008-ci illərdə keçirilmiş seçkilərdən sonra onun üçüncü prezidentlik mandatının başlanğıcı oldu.
2013-cü il seçkiləri Azərbaycanın müstəqillik dövründə siyasi idarəçilik baxımından mühüm mərhələlərdən birinə təsadüf edirdi. Həmin illərdə ölkədə iqtisadi inkişafın davam etdirilməsi, enerji və nəqliyyat layihələrinin genişləndirilməsi, beynəlxalq əlaqələrin möhkəmləndirilməsi, ordu quruculuğunun inkişaf etdirilməsi və sosial layihələrin həyata keçirilməsi dövlət siyasətinin əsas istiqamətləri sırasında idi. Azərbaycan Prezidentinin rəsmi bioqrafiyasında göstərilir ki, İlham Əliyev 2003-cü ildə prezident seçildikdən sonra 2008-ci ildə ikinci, 2013-cü ildə isə üçüncü dəfə Prezident seçilib. 2013-cü il seçkisindən sonra da bu siyasi idarəçilik xətti davam etdirilib. Sonrakı illərdə keçirilən prezident seçkiləri də bu siyasi xəttin davam etdiyini göstərən mühüm seçki hadisələri oldu. İlham Əliyev 2018-ci il prezident seçkilərində 86,02 faiz, 2024-cü il növbədənkənar prezident seçkilərində isə 92,12 faiz səs əldə edərək Prezident seçilib. 2013-cü ildə seçki məntəqələrində ifadə olunan siyasi iradənin sonrakı illərdə hansı hadisələrlə müşayiət olunduğuna nəzər saldıqda, Azərbaycanın müasir tarixində mühüm mərhələlərdən ibarət bir ardıcıllıq görünür.
2016-cı ilin Aprel döyüşləri Azərbaycan Ordusunun hərbi imkanlarını və döyüş qabiliyyətini nümayiş etdirən hadisələrdən biri oldu. Bu hadisədən sonra hərbi hazırlıq, müdafiə qabiliyyətinin artırılması və ordu quruculuğu istiqamətində həyata keçirilən siyasət daha böyük əhəmiyyət qazandı. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi isə Azərbaycanın müasir tarixində dönüş nöqtəsinə çevrildi. 44 gün davam edən hərbi əməliyyatlar nəticəsində Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan, Qubadlı rayonları, Hadrut və Suqovuşan qəsəbələri, Xocavənd istiqamətində bir sıra yaşayış məntəqələri və strateji yüksəkliklər azad edildi. Noyabrın 8-də Şuşanın azad olunması müharibənin həlledici hadisələrindən biri oldu. Şuşanın azad edilməsi ilə bağlı Prezident İlham Əliyev 8 noyabr 2020-ci ildə xalqa müraciətində şəhərin azad olunduğunu elan etdi. Həmin tarix sonradan Azərbaycanda Zəfər Günü kimi təsis edildi. Bu hadisələr Azərbaycan xalqının yaddaşında yalnız hərbi qələbə kimi deyil, həm də uzun illər ərzində qarşıya qoyulmuş dövlət məqsədlərinin həyata keçirilməsi ilə bağlı tarixi mərhələ kimi yer aldı.
Şuşanın azad edilməsi ilə Azərbaycanın qarşısında yeni vəzifələr yarandı. Müharibədən sonra əsas gündəmlərdən biri işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışının təmin edilməsi və həmin ərazilərdə dayanıqlı yaşayış üçün müasir infrastrukturun yaradılması oldu. Bu gün Şuşada yaşayış kompleksləri, məktəblər, tibb müəssisələri, yol və digər infrastruktur layihələri həyata keçirilib. Keçmiş məcburi köçkünlərin Şuşaya qayıdışı 2024-cü ilin mayından başlayıb. Beləliklə, 2020-ci ilin hərbi nəticələrindən sonra 2021-ci ildən etibarən Qarabağda yeni quruculuq mərhələsi genişlənməyə başladı. Zəfər yolu ilə yanaşı, yaşayış məntəqələrinin bərpası, enerji, nəqliyyat, sosial və kommunal infrastrukturun yaradılması bu prosesin əsas istiqamətlərinə çevrildi.
2020-ci ilin noyabrında əldə olunan nəticələr Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası prosesində əsas mərhələ olsa da, sonrakı proseslər də mühüm əhəmiyyət daşıdı. 2023-cü il sentyabrın 19–20-də həyata keçirilən hərbi tədbirlərdən sonra Azərbaycan Qarabağ bölgəsində dövlət suverenliyini tam bərpa etdiyini bəyan etdi. Azərbaycan Prezidentinin rəsmi materiallarında 2023-cü ilin sentyabr hadisələri separatizmin aradan qaldırılması və dövlət suverenliyinin tam bərpası ilə əlaqələndirilir.
Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixindən danışarkən Heydər Əliyevin 1993-cü ildə hakimiyyətə qayıdışından sonrakı dövrdə formalaşdırdığı dövlətçilik siyasətinin xüsusi yerini qeyd etmək lazımdır. Heydər Əliyevin prezidentliyi dövründə dövlət quruculuğu, iqtisadi islahatlar, hüquqi sistemin formalaşdırılması, ordu quruculuğu, enerji strategiyası və Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələrinin genişləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atıldı. 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi ilə qəbul edilən Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının layihəsini hazırlayan komissiyaya Heydər Əliyev sədrlik edib. Konstitusiya 27 noyabr 1995-ci ildə qüvvəyə minib. Sonrakı dövrdə dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi təqdim olunan Heydər Əliyev siyasi kursunun davam etdirilməsi İlham Əliyevin prezidentliyi dövründə də dövlət quruculuğu, iqtisadi inkişaf, enerji siyasəti, beynəlxalq münasibətlər və müdafiə sahələrində həyata keçirilən tədbirlərlə əlaqələndirilib.
Müstəqilliyin ilk illərində formalaşdırılan enerji strategiyası Azərbaycanın iqtisadi imkanlarının genişlənməsində mühüm rol oynadı. Sonrakı illərdə Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, Cənub Qaz Dəhlizi və digər enerji-nəqliyyat layihələri Azərbaycanın regional və beynəlxalq iqtisadi əlaqələrində əhəmiyyətli yer tutdu.
Bu siyasət Azərbaycanın yalnız enerji ixracatçısı kimi deyil, həm də nəqliyyat və logistika imkanlarını inkişaf etdirən ölkə kimi mövqeyinin möhkəmləndirilməsi ilə paralel getdi. 2013-cü ildən sonrakı dövrə nəzər saldıqda, Azərbaycanın enerji, nəqliyyat, logistika, müdafiə sənayesi və qeyri-neft sektorunda müxtəlif layihələr həyata keçirdiyi görünür. Bu proses Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası mərhələsində yeni məzmun qazanıb.
2020-ci il müharibəsindən sonra Azərbaycanın qarşısında duran əsas məsələlərdən biri işğaldan azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulması və insanların öz doğma torpaqlarına qaytarılmasıdır. Azərbaycanın rəsmi məlumatlarına görə, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma layihələri həyata keçirilir. Yaşayış məntəqələri, məktəblər, xəstəxanalar, enerji obyektləri, yollar və digər infrastruktur layihələri inşa edilir. Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı davam edir. 2026-cı ilin fevralında Prezident İlham Əliyev, Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva və Arzu Əliyevanın Xocavənd şəhərinə səfəri zamanı şəhərdə aparılan bərpa işləri və sakinlərin qayıdışı ilə bağlı məsələlər müzakirə olunub.
9 Oktyabr 2013-dən 2026-cı ilə – tarixi mərhələlərin ardıcıllığı
2013 – İlham Əliyev prezident seçkilərində 84,54 faiz səs qazanaraq yenidən Prezident seçildi.
2016 – Aprel döyüşləri baş verdi və həmin dövr Azərbaycanın hərbi-siyasi gündəliyində mühüm yer tutdu.
2018 – İlham Əliyev prezident seçkilərində 86,02 faiz səs qazanaraq yenidən Prezident seçildi.
2020 – 44 günlük Vətən müharibəsi nəticəsində bir sıra ərazilər, o cümlədən Şuşa azad edildi.
2020–2024 – Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda bərpa-quruculuq və Böyük Qayıdış prosesi genişləndi.
2023 – Azərbaycan Qarabağ bölgəsində dövlət suverenliyinin tam bərpa olunduğunu elan etdi.
2024 – İlham Əliyev növbədənkənar prezident seçkilərində 92,12 faiz səs qazanaraq Prezident seçildi.
2026 – Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda bərpa, məskunlaşma və sosial-iqtisadi inkişaf layihələri davam edir.

Bayram Xudayarov
Elm və Təhsil Nazirliyi Fizika İnstitutunun əməkdaşı,
“Heydər Əliyev məktəbinin davamçıları” Feysbuk qrupunun təsisçisi və rəhbəri,
YAP-ın fəal üzvü