20 Oktyabr – Zəngilan Şəhəri Günü

20 Oktyabr – Zəngilan Şəhəri Günü Azərbaycan xalqının müasir tarixində mühüm yer tutan, milli iradənin, dövlətçilik qətiyyətinin və tarixi ədalətin bərpasının təcəssümü olan əlamətdar tarixdir. 2020-ci il oktyabrın 20-də Zəngilan şəhərinin Ermənistanın işğalından azad edilməsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində əldə etdiyi mühüm hərbi-siyasi nailiyyətlərdən biri kimi tarixə düşmüşdür. Bu hadisə yalnız hərbi qələbə deyil, həm də uzun illər doğma yurdlarından ayrı düşmüş insanların ümidlərinin gerçəkləşməsi, milli yaddaşın yenidən canlanması və azad edilmiş ərazilərin gələcək inkişafı üçün yeni mərhələnin başlanması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Zəngilan rayonu Azərbaycanın cənub-qərbində yerləşən, zəngin tarixi-mədəni irsi, əlverişli coğrafi mövqeyi və strateji əhəmiyyəti ilə seçilən ərazilərdən biridir. Rayonun coğrafi mövqeyi onun tarixən iqtisadi, sosial və mədəni əlaqələr sistemində mühüm rol oynamasına şərait yaratmışdır. Araz çayı boyunca yerləşməsi, İranla sərhəddə mövqeyi və Naxçıvan istiqamətindəki nəqliyyat-kommunikasiya imkanları Zəngilanın geosiyasi əhəmiyyətini artırır. Buna görə də Zəngilanın azad edilməsi yalnız ərazi bütövlüyünün bərpası baxımından deyil, Azərbaycanın regional nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi və iqtisadi potensialının gücləndirilməsi baxımından da mühüm nəticələr doğurmuşdur.
Zəngilanın işğal dövrü rayonun sosial-iqtisadi həyatına və əhalinin demoqrafik vəziyyətinə ciddi təsir göstərmişdir. İşğal nəticəsində rayon sakinləri doğma torpaqlarını tərk etməyə məcbur olmuş, yaşayış məntəqələri dağıntılara məruz qalmış, tarixi-mədəni irsin qorunması və yerli iqtisadiyyatın inkişafı üçün mövcud imkanlar məhdudlaşmışdır. Bu proses yalnız maddi itkilərlə nəticələnməmiş, həm də insanların sosial münasibətlərinə, kollektiv yaddaşına və doğma torpaqla bağlı mənəvi dünyasına təsir etmişdir. Bununla belə, zəngilanlıların öz yurdlarına qayıtmaq arzusu uzun illər ərzində qorunub saxlanılmışdır. Bu baxımdan Zəngilanın azad edilməsi həm əraziyə nəzarətin bərpası, həm də tarixi və mənəvi bağlılığın yenidən möhkəmləndirilməsi kimi qiymətləndirilməlidir.
2020-ci ildə Vətən müharibəsi zamanı Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatlar nəticəsində Zəngilan şəhərinin azad olunması müharibənin gedişinə ciddi təsir göstərən hadisələrdən biri olmuşdur. Bu qələbə Azərbaycan Ordusunun döyüş qabiliyyətini, hərbi planlaşdırma imkanlarını və mürəkkəb coğrafi şəraitdə əməliyyat aparmaq bacarığını nümayiş etdirmişdir. Zəngilanın azadlığı Azərbaycanın cənub istiqamətində hərbi-strateji mövqelərini möhkəmləndirmiş, regionda qüvvələr nisbətinin dəyişməsinə təsir göstərmişdir. Bu hadisə eyni zamanda dövlətin ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində müəyyən etdiyi məqsədlərin həyata keçirilməsində siyasi iradənin və hərbi gücün qarşılıqlı əlaqəsini göstərən mühüm nümunədir.
Zəngilanın azad edilməsinin tarixi əhəmiyyətini yalnız hərbi nəticələrlə məhdudlaşdırmaq düzgün olmazdı. Bu hadisə Azərbaycan cəmiyyətində milli həmrəyliyin möhkəmlənməsinə, Vətən anlayışının ictimai şüurda daha dərindən dərk olunmasına və tarixi yaddaşın yenidən aktuallaşmasına şərait yaratmışdır. İşğal dövründə doğma torpaqlarından ayrı düşmüş insanların qayıdış arzusu azadlıqdan sonrakı dövrdə real dövlət siyasətinin istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir. Beləliklə, Zəngilanın azadlığı keçmişin ağrılı təcrübəsi ilə gələcəyin inkişaf perspektivlərini birləşdirən tarixi mərhələ kimi çıxış edir.
Azad edilmiş ərazilərin bərpası Azərbaycanın qarşısında duran əsas strateji vəzifələrdən biridir. Zəngilanda həyata keçirilən yenidənqurma işləri yaşayış məntəqələrinin bərpasını, nəqliyyat və kommunikasiya infrastrukturunun qurulmasını, sosial xidmətlərin inkişafını və iqtisadi fəaliyyət üçün yeni imkanların yaradılmasını əhatə edir. Bu tədbirlər regionun uzunmüddətli inkişafını təmin etmək, əhalinin təhlükəsiz və layiqli yaşayış şəraitini formalaşdırmaq, eləcə də ərazilərin ölkənin ümumi iqtisadi sisteminə inteqrasiyasını gücləndirmək məqsədi daşıyır.
Zəngilanın gələcək inkişafında nəqliyyat və logistika imkanları xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Rayonun coğrafi mövqeyi Azərbaycanın regional nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi, beynəlxalq ticarət marşrutlarının inkişafı və iqtisadi əməkdaşlıq imkanlarının artırılması baxımından əlverişli şərait yaradır. Ağbənd istiqamətində sərhəd və nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı, Horadiz–Ağbənd dəmir yolu layihəsi və Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı perspektivlər regionun gələcək iqtisadi əhəmiyyətini artıran amillər sırasındadır. Bununla yanaşı, bu imkanların tam reallaşdırılması infrastruktur layihələrinin tamamlanmasından, regional əməkdaşlıqdan və təhlükəsizlik şəraitindən asılıdır.
Rayonun bərpası yalnız fiziki infrastrukturun qurulması ilə yekunlaşmamalıdır. Dayanıqlı inkişafın təmin olunması üçün iqtisadi fəaliyyətin genişləndirilməsi, yeni iş yerlərinin yaradılması, təhsil və səhiyyə xidmətlərinin əlçatanlığının təmin edilməsi, ətraf mühitin qorunması və tarixi-mədəni abidələrin bərpası paralel şəkildə həyata keçirilməlidir. Zəngilanın təbii sərvətlərinin, meşə örtüyünün və ekoloji potensialının qorunması gələcək nəsillər qarşısında mühüm məsuliyyətdir. Bu baxımdan regionun inkişafı iqtisadi səmərəliliklə ekoloji davamlılığın uzlaşdırılması əsasında planlaşdırılmalıdır.
Zəngilanın dirçəlişi kontekstində Böyük Qayıdış proqramı xüsusi yer tutur. Məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıtması təkcə insanların əvvəlki yaşayış məntəqələrinə köçürülməsi demək deyil. Bu proses onların sosial həyata yenidən inteqrasiyasını, məşğulluq imkanlarının yaradılmasını, təhsil və səhiyyə xidmətləri ilə təmin olunmasını, sosial əlaqələrin bərpasını və yeni yaşayış mühitinə uyğunlaşmasını da əhatə edir. Buna görə də Böyük Qayıdışın uğuru tikilən evlərin və yolların sayı ilə yanaşı, insanların həmin ərazilərdə davamlı və təhlükəsiz həyat qurmaq imkanları ilə də qiymətləndirilməlidir.
Zəngilan şəhəri gününün qeyd olunması gənc nəslin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsi baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu tarix şagirdlərə Azərbaycanın müasir tarixində baş vermiş hadisələri öyrətmək, Vətən uğrunda mübarizənin mahiyyətini izah etmək, milli birlik və dövlət müstəqilliyinin dəyərini aşılamaq üçün mühüm imkan yaradır. Təhsil müəssisələrində Zəngilanın tarixinə, coğrafiyasına, mədəni irsinə və azadlıq mübarizəsindəki yerinə həsr olunan tədbirlərin təşkili şagirdlərin tarixi biliklərini genişləndirməklə yanaşı, onlarda milli-mənəvi dəyərlərə hörmət hissini də gücləndirir. Eyni zamanda, tarixi hadisələrin faktlara əsaslanaraq təhlil edilməsi gənclərdə tənqidi düşüncənin, vətəndaş məsuliyyətinin və tarixi proseslərə elmi yanaşmanın inkişafına kömək edir.
Zəngilanın azadlığı və sonrakı bərpa prosesi Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində mühüm bir nəticəni ortaya qoyur: hərbi qələbənin uzunmüddətli əhəmiyyəti onun yaratdığı sülh, təhlükəsizlik, sosial rifah və inkişaf imkanlarının nə dərəcədə reallaşdırılması ilə müəyyən olunur. Buna görə də Zəngilanın gələcək inkişafı həm milli qürur məsələsi, həm də iqtisadi, sosial, ekoloji və humanitar baxımdan davamlı siyasətin həyata keçirilməsini tələb edən strateji vəzifədir.
Nəticə etibarilə, 20 Oktyabr – Zəngilan Şəhəri Günü Azərbaycanın tarixi yaddaşında azadlığın, qəhrəmanlığın, milli birliyin və dirçəlişin rəmzi kimi mühüm yer tutur. Zəngilanın işğaldan azad edilməsi ərazi bütövlüyünün bərpasına, regionun strateji imkanlarının genişlənməsinə və Böyük Qayıdış prosesinin həyata keçirilməsi üçün şəraitin yaranmasına mühüm töhfə vermişdir. Bu günün əsas məzmunu keçmişin qəhrəmanlıq salnaməsini yad etməklə yanaşı, azad edilmiş torpaqlarda dayanıqlı inkişafın təmin edilməsi, tarixi-mədəni irsin qorunması və insanların doğma yurdda təhlükəsiz həyatının qurulması ilə bağlıdır. Zəngilanın yenidən qurulması Azərbaycanın gələcəyə yönəlmiş inkişaf strategiyasının mühüm istiqamətlərindən biri olmaqla, milli yaddaşın qorunması və dövlətçilik ənənələrinin möhkəmləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Təranə Əlivərdiyeva
YAP Yasamal rayon təşkilatının gənc fəalı