Zəngilan: dağıntılardan dirçəlişə, tarixi yaddaşdan gələcəyə - ŞƏRH

Oktyabrın 20-si Azərbaycan xalqının yaddaşında Zəngilan şəhərinin azad edilməsi və tarixi ədalətin bərpası ilə bağlı xüsusi yer tutur. Zəngilan şəhəri günü yalnız hərbi qələbənin təntənəsi deyil, həm də uzun illər doğma yurdlarından ayrı düşmüş insanların qayıdış ümidinin, milli-mədəni irsin qorunmasının və işğaldan azad edilmiş ərazilərdə yeni həyatın qurulmasının rəmzidir. Bu əlamətdar gün Zəngilanın keçmişini xatırlamaqla yanaşı, onun gələcəyinə yönələn bərpa və inkişaf prosesinin əhəmiyyətini də ön plana çıxarır.
Zəngilan Azərbaycanın cənub-qərbində yerləşən, zəngin tarixi, əlverişli coğrafi mövqeyi və təbii sərvətləri ilə seçilən bölgələrimizdəndir. Rayonun tarixi keçmişi qədim yaşayış məskənləri, memarlıq nümunələri və dini abidələrlə zəngindir. Məmmədbəyli türbəsi, Şərifan və Yenikənd türbələri, Zəngilan şəhər məscidi və Bartaz qalası bu irsin diqqətəlayiq nümunələri sırasındadır. Bu abidələr təkcə memarlıq baxımından deyil, xalqımızın tarixi yaddaşının, dini-mədəni ənənələrinin və sənətkarlıq təcrübəsinin qorunması baxımından da mühüm dəyər daşıyır.
Zəngilanın işğalı bölgənin sosial-iqtisadi həyatına və mədəni irsinə ağır zərbə vurdu. 1993-cü il oktyabrın 29-da rayonun işğalından sonra yaşayış məntəqələri, inzibati binalar və infrastruktur obyektləri ciddi dağıntılara məruz qaldı. Tarixi və dini abidələrin zədələnməsi, bəzi mədəni irs nümunələrinin dağıdılması xalqımızın keçmişinə qarşı vurulmuş zərərin miqyasını göstərirdi. İşğal nəticəsində əhali doğma yurdlarını tərk etməyə məcbur oldu, insanların həyat tərzi və ənənəvi təsərrüfat əlaqələri pozuldu.
Mədəni irsin dağıdılması hər hansı ərazinin yalnız fiziki görünüşünü dəyişdirmir. Tarixi abidələr xalqın kimliyini, yaddaşını və nəsillər arasında mənəvi bağlılığı yaşadan mühüm mənbələrdir. Bu baxımdan Zəngilanda tarixi-dini abidələrin qorunması və bərpası geniş quruculuq prosesinin ayrılmaz hissəsidir. Abidələrin vəziyyətinin araşdırılması, zəruri konservasiya işlərinin aparılması və onların gələcək nəsillərə çatdırılması həm mədəniyyət siyasəti, həm də tarixi yaddaşın qorunması baxımından vacibdir.
2020-ci il oktyabrın 20-də Zəngilan şəhərinin Azərbaycan Ordusu tərəfindən azad edilməsi bölgənin tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Prezidentin 31 iyul 2023-cü il tarixli sərəncamı ilə oktyabrın 20-si Zəngilan şəhəri günü kimi təsis edildi. Bu qərar azadlıq uğrunda mübarizənin xatirəsini yaşatmaqla yanaşı, Zəngilanın Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi olduğunu bir daha vurğulayır.
İşğaldan sonrakı dövrdə rayonda bərpa və yenidənqurma işləri geniş vüsət alıb. Yaşayış binalarının, məktəblərin, səhiyyə müəssisələrinin, elektrik və kommunikasiya şəbəkələrinin yaradılması ərazidə normal həyat şəraitinin təmin edilməsinə xidmət edir. Ağalı kəndində həyata keçirilən “Ağıllı kənd” layihəsi, Zəngilan şəhərində infrastrukturun qurulması və keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlara qayıdışı bu prosesin mühüm istiqamətləridir. Qayıdış yalnız insanların evlərinə dönməsi deyil, həm də sosial həyatın, iqtisadi fəaliyyətin və ictimai münasibətlərin yenidən formalaşması deməkdir.
Zəngilanın gələcək inkişafında onun coğrafi mövqeyi də mühüm rol oynayır. Rayonun regional nəqliyyat əlaqələri baxımından imkanları logistika, ticarət və xidmət sahələrinin inkişafı üçün perspektivlər yaradır. Nəqliyyat infrastrukturu ilə yaşayış məntəqələrinin, istehsal sahələrinin və xidmət müəssisələrinin əlaqələndirilməsi bölgənin iqtisadi potensialından daha səmərəli istifadə etməyə imkan verə bilər.
Zəngilan şəhəri günü keçmişin ağrılarını unutmaq deyil, həmin təcrübədən nəticə çıxararaq gələcəyi qurmaq çağırışıdır. Tarixi abidələrin qorunması, infrastrukturun yenilənməsi, əhalinin qayıdışı və iqtisadi imkanların genişləndirilməsi vahid məqsədə — Zəngilanda davamlı və təhlükəsiz həyatın bərpasına xidmət edir. Bu gün Zəngilan həm milli yaddaşın, həm də quruculuq əzminin ifadəsidir.

Selcan Nağdəliyeva
YAP Kəngərli rayon təşkilatının fəalı