İran və Oman razılaşdı, bəs ABŞ?

İran və Oman Hörmüz boğazı üçün gəmiçilik xəritəsi üzərində razılığa gəliblər və bu su yolu ilə bağlı razılaşma üzərində işləməyə davam edəcəklər. Bu arada, Tehran və Vaşinqton arasında gərginlik artmaqdadır və Tramp İslam Respublikasını yeni sanksiyalarla hədələyir. İran və Oman Hörmüz boğazından gəmiçiliklə bağlı razılığa yaxınlaşıblar. Onlar İslam Respublikası ilə ABŞ arasında təxminən altı aylıq müharibənin bitməsinə əsas maneə olan bu vacib su yolundan keçən marşrutları müzakirə edib razılığa gəliblər.

"Gəmiçilik xəritəsi"nin tamamlanmasının İran və Oman arasında boğazdan gəmiçiliklə bağlı daha geniş bir razılaşmanın bir hissəsi olacağı gözlənilir. Defa Press agentliyinin İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Esmail Baghaei-yə istinadən verdiyi məlumata görə, bu, iki ölkə arasında suverenliyinə hörmət etmək və gəmilərin təhlükəsiz keçidini təmin etmək üçün nəzərdə tutulmuş ayrı bir razılaşmadır. Tranzit haqlarının tutulub-tutulmayacağı və gəmilər üçün hansı təhlükəsizlik tədbirlərinin görüləcəyi hələ də məlum deyil. Tərəflər bu məsələləri danışıqların növbəti mərhələsində müzakirə etmək niyyətindədirlər.

Bu addım Hörmüz boğazında bir sıra hücumlardan sonra atılıb və müharibədən əvvəl dünya neft və qaz tədarükünün beşdə biri bu hücumlardan keçirdi. ABŞ danışıqlarda iştirak etmirdi və çox güman ki, Fars körfəzini Oman körfəzi və Ərəbistan dənizi ilə birləşdirən marşrut boyunca sərbəst naviqasiyanı təmin etməyən şərtlərlə razılaşmayacaq.

"İşlər yaxşı getmir". Mif gözümüzün önündə çökür: Tramp prezidentliyinin ən pis dövrünü yaşayır.
Qlobal etalon olan Brent neftinin qiyməti bu həftə təxminən 6% artıb. Bu, qlobal bazarlara neft və digər vacib malların tədarükünü pozan vəziyyətin tez bir zamanda həlli üçün gözləntilərin azalması ilə əlaqədardır. Beynəlxalq Dəniz Təşkilatının (IMO) məlumatına görə, 11 avqust tarixinə qədər Hörmüz boğazında və Yaxın Şərqin digər ərazilərində gəmilərlə bağlı 65 təsdiqlənmiş hadisə qeydə alınıb və nəticədə 17 dənizçi həlak olub.
Bu arada, hücumlar davam edir. Şənbə günü Böyük Britaniya Dəniz Ticarət Təşkilatı (UKMTO) toplu gəminin gövdəsinə mərmi düşdüyünü bildirib. WAM xəbər agentliyinin məlumatına görə, cümə axşamı günü Əbu-Dabi Milli Neft Şirkətinə (ADNOC) məxsus iki gəmi Hörmüz boğazından keçərkən hücuma məruz qalıb. Cümə axşamı başqa bir gəmiyə hücum edilib.

Bu arada, ABŞ və İsrailin İslam Respublikasına qarşı 28 fevralda başlayan və minlərlə insanın ölümünə səbəb olan müharibədə Tehranı təslim olmağa məcbur etmək üçün yeni iqtisadi tədbirlər hazırlayır. Bu müharibədə əksəriyyəti İranda olmaqla minlərlə insan həlak olub.

ABŞ prezidenti Donald Tramp cümə günü Fox News-a verdiyi açıqlamada Vaşinqtonun İran iqtisadiyyatına ciddi zərbə vurmaq niyyətində olduğunu bildirib. O, əlavə edib ki, münaqişənin noyabr ayında keçiriləcək ara seçkilərə qədər bitib-bitməməsi onun üçün əhəmiyyət kəsb etmir və seçkilərin nəticəsi əsasən seçicilərin iqtisadiyyata verdiyi qiymətlərdən asılı olacaq.

Cümə günü Lonq Aylenddə çıxış edən Tramp bildirib ki, Amerikanın İran limanlarını blokadası Vaşinqtona Hörmüz boğazını effektiv şəkildə idarə etməyə imkan verən "polad divar"dır. İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi xəbərdarlıq edib ki, Omanla razılaşma boğazın açılmasına səbəb olmayacaq. "Bu, ayrı bir məsələdir. Bu, Amerikanın riayət etməli olduğu digər şərtlərin yerinə yetirilməsindən asılıdır. İran Tehran və Vaşinqton arasında mesajlar ötürən Qətər və Pakistandan olan vasitəçilərlə əlaqə saxlayır, lakin "bunlar danışıqlar deyil". O, şənbə günü Telegram kanalında bildirib ki, "ABŞ ilə danışıqları bərpa etmək barədə hələ qərar verməmişik".

Tramp mövcud vəziyyətdən çıxış yolu tapmaqda çətinlik çəkir və onun İrana iqtisadi təzyiqi yenidən gücləndirmək cəhdləri ABŞ-da əsas sursat çatışmazlığının artması və genişlənmiş hərbi kampaniyaya qarşı daxili müqavimətin artması fonunda baş verir.

İran iqtisadiyyatı artıq ciddi ziyan görüb: ölkənin sənaye potensialının böyük hissəsi zədələnib və Amerika blokadası səbəbindən neft ixracı kəskin şəkildə aşağı düşüb. Lakin, hətta bir neçə sanksiya dalğası belə Tehranı nüvə proqramında güzəştə getməyə və ya Hörmüz boğazına nəzarətdən imtina etməyə məcbur edə bilməyib.

ABŞ-ın Çin kimi İran nefti alıcılarına ikinci dərəcəli sanksiyalar tətbiq etmədən başqa hansı tədbirlər görə biləcəyi bəlli deyil. Belə bir addım, ehtimal ki, Pekinin cavab tədbirlərinə səbəb olacaq və qlobal enerji bazarlarında qeyri-müəyyənliyi artıracaq.

Yaxın Şərqdəki qeyri-sabitlik ABŞ və İran arasındakı münaqişədən kənara çıxır. İsrail Livanın cənubunda Hizbullah və yaraqlılarla qarşıdurmaları davam etdirir. HƏMAS Qəzzadadır və Husilər Qırmızı dənizdə gəmilərə hücum edirlər. Hər üç qrup... Tehran tərəfindən dəstəklənir.

Livan Baş naziri Nəvaf Salam bildirib ki, İsrail ordusu şənbə günü ölkəsinə bir sıra hava hücumları həyata keçirib. Ən azı doqquz nəfər həlak olub, 11 nəfər yaralanıb. "Vəziyyət çox təhlükəlidir". Salam sosial mediada yazıb: "Bu, sülh və sabitliyin bərqərar olması səylərinə xələl gətirir."

İsrail Müdafiə Qüvvələri (İMQ) Livanın cənubundakı Nəbatiyə və Ənsar bölgələrində Hizbullah hədəflərinə zərbə endirdiyini açıqlayıb. İMQ sözçüsünün sözlərinə görə, hücum İsrail qoşunlarına qarşı hücumlara cavab olaraq həyata keçirilib. İMQ əsgərlərinə və mülki şəxslərə qarşı təhdidləri aradan qaldırmaq üçün əməliyyatları davam etdirəcəyini vurğulayıb.

"Livan ərazisindəki hər hansı bir hərbi strukturla, əgər varsa, əməkdaşlıq etmək məsuliyyəti yalnız Livan dövlətinin üzərinə düşür", Salam bildirib və əlavə edib ki, öldürülənlər hərbi hədəf hesab edilə bilməz.
Zorakılığın son artımı ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə İsrail və Livan arasında əldə edilən və Hizbullahın tərksilah edilməsini tələb edən atəşkəs sazişini pozmaq təhlükəsi yaradır. Həmçinin, İsrail qoşunlarının işğal olunmuş ərazilərdən tədricən çıxarılması və təhlükəsizliyi təmin etmək üçün Livan ordusunun ora yerləşdirilməsini tələb edir.

V.SALAH