Fransa silah ixracında dünya ikincisidir

Fransa qlobal silah ixracı reytinqində ikinci yerdədir. Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (SIPRI) məlumatına görə, 2021-2025-ci illərdə Fransa məhsulları qlobal ixracatın 9,8%-ni təşkil edib. ABŞ 42% ilə çox irəlidədir və bu yaxınlarda ikinci yeri tutan Rusiya 6,8% ilə üçüncü yerə düşüb. Ukraynadakı döyüşlər fransız silah istehsalçılarını oyandırıb. Onilliklər boyu ən böyük silah təchizatçılarından biri olan Rusiya xarici müştərilərinin əhəmiyyətli bir hissəsinə xidmət göstərmək qabiliyyətini itirdikdən sonra Fransa boşluğu doldura bildi. Rusiya ordusunun istehsal gücünə ehtiyacı var idi, təchizat zəncirləri sanksiyalarla çətinləşdi və Rusiya silah alıcılarına siyasi təzyiq kəskin şəkildə artdı.

Bu dövrdə Paris Hindistan, Misir və Yunanıstan da daxil olmaqla 63 ölkəyə əsas silahlar tədarük edib ki, bunlar da Fransa ixracatının müvafiq olaraq 24%, 11% və 10%-ni təşkil edir. 2025-ci ildə Fransa 21,2 milyard avro dəyərində yeni xarici silah sifarişləri alıb. Bu, 2022-ci ildə rekord həddə çatan 26,9 milyard avrodan sonra ölkə tarixində üçüncü ən yüksək nəticədir. Müqavilələr arasında Hindistan təyyarədaşıyan gəmiləri üçün Rafale təyyarələri, İndoneziya üçün Scorpene sualtı qayıqları, Yunanıstan üçün freqatlar, Mərakeş üçün Caracal helikopterləri, raketlər, artilleriya sistemləri və zirehli maşınlar var.

Avropa bazarı sürətlə böyüyür - Fransanın Avropaya ixracı 452% artıb, lakin Fransa tədarükünün təxminən 80%-i AB-dən kənara çıxmağa davam edib.

Sifarişlərin təxminən 40%-ni aviasiya, 19%-ni dəniz avadanlığı, 18%-ni raketlər və 12%-ni quru sistemləri təşkil edib. Rafale Fransa müdafiə sənayesinin ən çox satılan silahı olaraq qalır. Dassault Aviation tərəfindən dizayn edilmiş və istehsal edilmiş qırıcı təyyarə, bütün Fransa müdafiə sənayesinin hərəkətverici qüvvəsi olduğunu sübut etmişdir. Dassault-un Hindistanla bağladığı müqavilə yalnız təyyarə istehsalından daha çox şeyi əhatə edir. Buraya silah, texniki xidmət, kadr hazırlığı, ehtiyat hissələri, modernləşdirmə, infrastruktur və yeni müqavilələr də daxildir.

Bu, müdafiə sənayesini qorumaq istəyən bir ölkə üçün çox vacibdir. Fransanın müdafiə sektorunda təxminən 240.000 nəfər çalışır. Fransa Silahlı Qüvvələri Nazirliyi açıq şəkildə bildirir ki, ixrac sənaye bazasının, istehsal xətlərinin və müəssisələrin uzunmüddətli potensialının qorunması üçün vacibdir. İxrac müqavilələri yeni potensiala investisiya qoyuluşuna və silah istehsalının artmasına imkan verir.

Ukraynada tammiqyaslı hərbi əməliyyatların başlamasından bəri Avropa silah bazarı görünməmiş sürətlə böyüyür. SIPRI-yə görə, Avropa ölkələri 2021-2025-ci illərdə əvvəlki beş illik dövrlə müqayisədə 210% daha çox silah alıblar. Görünür, aparıcı Avropa hərbi gücü olan Fransa bu bumun əsas faydalanıcısı olmalı idi. Lakin Avropa bazarının təxminən yarısı (48%) ABŞ tərəfindən ələ keçirilib və ABŞ ümumilikdə Fransa, Rusiya, Almaniya və Çinin birlikdə ixrac etdiyindən daha çox silah ixrac edir.

Başqa sözlə, Fransanın ikinci yeri tutması qlobal bazarın Rusiyanın payının azalması ilə daha sadələşməsi ilə bağlı deyil. Əksinə, o, daha rəqabətli və yüksək dərəcədə siyasiləşib.

Paris uzun müddətdir ki, avropalıların sadəcə Fransa avadanlığı almamasını, həm də Vaşinqtondan asılı olmayaraq öz müdafiə sistemlərini qurmasını təklif edir. Lakin razılaşma hələ də əldə olunmasa da, bu yaxınlarda ikinci dərəcəli təchizatçı hesab edilən ölkələr bazara daxil olurlar. Cənubi Koreya və Türkiyə son beş ildə ixracı artırıb, İtaliya və Almaniya isə qlobal miqyasda müvafiq olaraq altıncı və dördüncü yerlərə yüksəliblər.

Amerikanın üstünlüyü indi döyüşdə sınaqdan keçirilir. ABŞ yalnız silah satmır; o, öz ehtiyatlarından fəal şəkildə istifadə edərək bir neçə münaqişədə birbaşa iştirak edir və silah ixrac etmək, yoxsa öz silahlı qüvvələri və müttəfiq əməliyyatları üçün saxlamaq barədə qərar verməyə məcburdur.

Fransa fərqli bir mövqedədir. O, həmçinin Ukraynaya hərbi dəstək verməklə məşğuldur, lakin onun ixrac modeli daha çox uzunmüddətli müqavilələrə, siyasi tərəfdaşlıqlara və müştərinin onilliklər ərzində idarə edəcəyi mürəkkəb sistemlərin satışına əsaslanır. Təyyarə və ya freqat geniş texnoloji piramidanın yalnız ucudur. Avadanlıqların xaricində radarlar, rabitə avadanlığı, kəşfiyyat sistemləri, peyklər, elektron müharibə, proqram təminatı, texniki xidmət və modernləşdirmə var. Bu, istehsalçılara uzunmüddətli müqavilə ömrü və təchizatçıdan uzunmüddətli müştəri asılılığına zəmanət verir.

Paris sadəcə dəyişən qlobal ixrac strukturundan istifadə etmədi. O, müştərilərə qırıcı təyyarələrdən və sualtı qayıqlardan tutmuş peyklərə, radarlara, raketlərə, rabitəyə və texniki xidmətə qədər tam çeşiddə həllər təklif edə bilən azsaylı istehsalçılardan biri kimi ortaya çıxdı. 21-ci əsrdə qalib ən çox silah satan deyil, iyirmi və ya otuz il ərzində başqa bir ölkənin müdafiə sisteminə inteqrasiya edə biləndir. ABŞ hələlik lider olaraq qalır, lakin Fransa tamamilə Amerika silahlarına etibar etmək istəməyən ölkələr üçün əsas alternativ təchizatçı olmaq imkanına malikdir.

V.VƏLİLİ