Bu araşdırma uzun müddətdir davam edən mübahisəyə son qoyur..?

...Alimlər aşkar ediblər ki, Yerlə Mars qaz halında olan hidrogen və heliumdan, eləcə də kiçik toz hissəciklərindən ibarət eyni mühitdə əmələ gəlməyə başlasalar da, onların sonrakı böyüməsi tamamilə fərqli yollarla baş verib.

Bu kəşf uzun müddətdir davam edən mübahisəyə son qoyur. SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, Study Finds yazır ki, tədqiqat Nature Astronomy jurnalında dərc olunub.

On illərdir ki, alimlər Günəş sisteminin qayalı planetlərinin necə əmələ gəldiyi barədə mübahisə edirlər.

Bəzi modellər Günəşin ətrafında kiçik toz hissəciklərinin tədricən toplanması prosesinin yavaş getdiyini göstərir. Digər modellər isə böyük qayalı cisimlərin - planetesimalların toqquşması ilə daha turbulent ssenariyə işarə edir.

Yeni bir araşdırma göstərir ki, Yer və Mars böyümə zamanı iki prosesi birləşdiriblər, lakin onların nisbəti fərqli olub. Yer və Mars 4,5 milyard ildən çox əvvəl Günəşi əhatə edən protoplanetar diskdə əmələ gəlməyə başlayıb.

Lakin alimlər aşkar ediblər ki, onların sonrakı böyüməsi fərqli olub.

Yeni bir araşdırma göstərdi ki, Yer kürəsinin qayalı kütləsinin ən azı 75 faizi kiçik kosmik hissəcikləri udmaqla böyüyən iki cisimdən əmələ gəlmiş və təxminən 25 faizi daha böyük qayalı cisimlərin - planetesimalların birləşməsi nəticəsində yaranmışdır.

Mars fərqli şəkildə əmələ gəlmişdir: qayalı maddəsinin təxminən 73 faizi planetesimalların birləşməsi nəticəsində, yalnız 27 faizi isə kiçik toz hissəciklərinin udulması nəticəsində yaranmışdır.

Bu, erkən Günəş sistemindəki şəraiti və iki oxşar qayalı planetin kimyəvi tərkibini nəzərə alan kompüter simulyasiyaları ilə göstərilmişdir.

Əgər Yer kürəsinin böyüməsi planetesimalların toqquşmasından əhəmiyyətli dərəcədə töhfə verən kiçik toz hissəciklərinin udulmasına əsaslanırdısa, onda Mars əsasən toqquşmalar nəticəsində maddənin toplanması ilə əmələ gəlmişdir və kiçik hissəciklərin udulması yalnız ikinci dərəcəli rol oynamışdır.

Alimlər hesab edirlər ki, iki planetin əmələ gəlməsində belə bir fərqin mümkün səbəblərindən biri gənc Marsın digər, daha kütləvi protoplanetlərin cazibə qüvvəsinin təsirini hiss edə bilməsidir.

Bu, Marsın kiçik toz hissəciklərini effektiv şəkildə udmaq qabiliyyətini məhdudlaşdıra bilər və nəticədə onun böyüməsinə əsas töhfə böyük planetesimalların toqquşması olmuşdur.

Əli Babayev