Ağıllı eynəklərin gizli çəkilişləri: şəxsi həyatımız faş edilir?

Avropa İttifaqının məlumatların qorunması üzrə tənzimləyici qurumu ağıllı eynəklərin çəkiliş apardığı zaman bunu ətrafdakılara aydın şəkildə bildirməli olduğunu bəyan edib. Qurum bu texnologiyadan insanların, xüsusilə qadınların və qızların razılığı olmadan çəkiliş aparılması ilə bağlı narahatlıqların artdığı bir vaxtda xəbərdarlıq edib.

Avropa Məlumatların Mühafizəsi Şurası (EDPB) oktyabrın 13-də ağıllı eynəklərdən istifadə ilə bağlı məcburi hüquqi qüvvəsi olmayan tövsiyələr yayıb. Qurum hesab edir ki, insanların foto və ya videoya çəkildiklərini bilməsi şəxsi həyatın toxunulmazlığının qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Ağıllı eynəklər zahirən adi optik eynəklərdən fərqlənməyə bilər. Bununla belə, bəzi modellər foto və video çəkə, telefon zəngləri edə, internetə qoşula və mətnləri tərcümə edə bilir. Süni intellektlə təchiz edilmiş modellər isə əlavə rəqəmsal imkanlar təqdim edir.

Bu cihazların gündəlik həyata daxil olması texnoloji yeniliklərlə yanaşı, şəxsi məlumatların qorunması ilə bağlı suallar da yaradıb. Əsas problemlərdən biri insanların xəbərləri olmadan çəkilə bilməsi və görüntülərin sonradan sosial şəbəkələrdə paylaşılmasıdır.

EDPB-nin sədri Anu Talusun sözlərinə görə, ağıllı eynəklər çəkiliş aparıldığı barədə aydın xəbərdarlıq verməlidir. Bunun üçün parlaq LED işıqlarından, səs siqnallarından, səsli xəbərdarlıqlardan və ya istifadəçinin telefonuna göndərilən bildirişlərdən yararlanmaq mümkündür. Qurum vurğulayır ki, belə xəbərdarlıqlar etibarlı olmalı, diqqətdən kənarda qalmamalı və cihazın çəkiliş apardığını ətrafdakılara aydın şəkildə göstərməlidir.

Qadınlar və uşaqlar daha böyük risklə üzləşə bilər

Ağıllı eynəklərlə gizli çəkilişlər xüsusilə qadınların və qızların təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqları artırıb. Avropa ölkələrində bəzi şəxslərin küçədə qadınları onların razılığı olmadan çəkərək görüntüləri sosial şəbəkələrdə paylaşması ilə bağlı şikayətlər qeydə alınıb.

Fransada bu cür çəkilişlərlə əlaqəli cinsi qısnama şikayətlərindən sonra hüquq-mühafizə orqanları araşdırmaya başlayıb. Rəqəmsal təhlükəsizlik sahəsində fəaliyyət göstərən təşkilatlar isə gizli çəkilişlərin insanların şəxsi həyatına və təhlükəsizlik hissinə mənfi təsir göstərə biləcəyini bildirirlər.

EDPB məktəblər və xəstəxanalar kimi həssas məkanlarda risklərin daha yüksək olduğunu qeyd edir. Uşaqların şəxsi məlumatlarının onların xəbəri və razılığı olmadan toplanması xüsusilə ciddi narahatlıq doğurur.

Avropada məhdudiyyət çağırışları artır

Ağıllı eynəklərin istifadəsi ilə bağlı narahatlıqlar bir sıra Avropa ölkələrində məhdudiyyətlərin müzakirəsinə səbəb olub. Norveç hökuməti insanların sıx toplaşdığı müəyyən ictimai məkanlarda bu cihazların istifadəsinə müvəqqəti qadağa qoyulması imkanını nəzərdən keçirir. Ölkənin paytaxtı Osloda kameralı eynəklərin məktəblərdə istifadəsi artıq qadağan edilib.

Fransada onlayn zorakılıq qurbanlarına yardım göstərən e-Enfance təşkilatı da ağıllı eynəklərlə çəkilmiş görüntülərin internetdə yayılması ilə bağlı narahatlığını bildirib. Böyük Britaniya və İrlandiyada isə “Stop Smart Glasses” adlı kampaniya başladılıb. Kampaniya iştirakçıları bu cihazların satışına və istifadəsinə daha sərt yanaşılmasını tələb edirlər. Təşəbbüs 10 mindən çox imza toplayıb və bu, Böyük Britaniya hökumətinin petisiyaya cavab verməsini tələb edən həddə çatıb.

Texnoloji yenilik və şəxsi həyatın toxunulmazlığı

Mütəxəssislərin diqqət çəkdiyi əsas məsələ texnologiyanın inkişafını dayandırmaq deyil, onun insanların hüquqlarına zərər vurmadan istifadəsini təmin etməkdir. Ağıllı eynəklər ünsiyyət, məlumat əldə etmək və gündəlik işləri asanlaşdırmaq üçün faydalı ola bilər. Lakin cihazların adi eynəklərdən seçilməsinin çətin olması və çəkiliş imkanlarının gizli istifadəyə şərait yaratması əlavə təhlükəsizlik tədbirlərini zəruri edir.

EDPB-nin tövsiyələri hüquqi baxımdan məcburi olmasa da, istehsalçılara, xidmət təminatçılarına və istifadəçilərə şəxsi məlumatların qorunması ilə bağlı məsuliyyətlərini xatırladır. Müzakirələrin mərkəzində bir prinsip dayanır: insanlar nə vaxt çəkildiklərini bilməli, onların görüntülərindən necə istifadə olunacağı isə şəxsi həyatın toxunulmazlığı və məlumatların qorunması qaydalarına uyğun olmalıdır.

Lalə Mehralı