Dünyanın ciyəri yanır: 253 faiz artım!

Braziliyanın Amazon meşələrində oktyabr ayında yanğınların sayında kəskin artım qeydə alınıb. “El Nino” iqlim hadisəsi, qlobal iqlim dəyişikliyi və insan fəaliyyəti yanğınların genişlənməsinə təsir göstərən əsas amillər kimi qiymətləndirilir. Alovların yaratdığı sıx tüstü əhalinin sağlamlığına mənfi təsir göstərir, bəzi yaşayış məntəqələrində isə açıq havada keçirilən tədbirlərin ləğvinə səbəb olur.

“Reuters” agentliyinin oktyabrın 14-də yaydığı məlumata görə, Braziliyanın Amazonas ştatında ayın ilk iki həftəsində 1 679 yanğın qeydə alınıb. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 253 faiz artım deməkdir. Məlumatlar ölkənin Amazon bölgəsində yanğınlara nəzarət sisteminə əsaslanır.

Yanğınlar nəticəsində Amazonas ştatının ən azı 36 bələdiyyəsində fövqəladə vəziyyət elan edilib. Havada tüstünün və zərərli hissəciklərin artması sakinlərdə tənəffüs problemləri yaradıb. Ştatın paytaxtı Manaus şəhərində, iki milyondan çox insanın yaşadığı ərazidə havanın keyfiyyətinin pisləşməsi açıq havada keçirilən tədbirlərin dayandırılmasına və dövlət məktəblərinin müvəqqəti bağlanmasına gətirib çıxarıb.

Adətən Amazon hövzəsində quraq mövsüm avqust və sentyabr aylarında daha kəskin keçir. Oktyabrda yağışların başlaması isə yanğınların qarşısının alınmasını asanlaşdırır. Lakin bu il yağışların gecikməsi və yüksək temperatur alovların yayılmasına əlverişli şərait yaradıb. Alimlər və rəsmilər “El Nino” hadisəsinin və iqlim dəyişikliyinin bu prosesdə rolunu xüsusi qeyd edirlər.

“El Nino” Sakit okeanın ekvatorial hissəsində dəniz səthinin temperaturunun normadan yüksəlməsi ilə müşayiət olunan təbii iqlim hadisəsidir. Bu proses dünyanın müxtəlif bölgələrində temperatur və yağıntı rejiminə təsir göstərə, bəzi ərazilərdə quraqlığı gücləndirə bilər. Yüksək temperatur və uzunmüddətli quraqlıq bitki örtüyünü qurudur, nəticədə meşələr yanğınlara qarşı daha həssas olur.

Amazon Ətraf Mühit Araşdırmaları İnstitutunun tədqiqatçısı, coğrafiyaşünas Karlos Duriganın sözlərinə görə, su və istilik stresinin kəskinləşməsi insan fəaliyyəti ilə birləşərək bölgənin biomüxtəlifliyini, əhalinin sağlamlığını və torpaqların məhsuldarlığını təhlükə altına salır.

Braziliyanın federal hökuməti və mülki müdafiə qurumları yanğınlarla mübarizə məqsədilə Amazonas ştatına təyyarələr və yanğınsöndürmə briqadaları göndərib. Ölkənin ətraf mühit naziri Juao Paulo Kapobianko qorunan meşə ərazilərində də yanğın ocaqlarının aşkarlandığını bildirib. Nazirlik bu halların meşələrin qırılması üçün ərazilərin qəsdən yandırılması ilə əlaqəli ola biləcəyini ehtimal edir və araşdırma aparılacağını açıqlayıb.

Amazon hövzəsində yanğınların əhəmiyyətli hissəsi təbii səbəblərdən deyil, kənd təsərrüfatı və heyvandarlıq üçün torpaq sahələrinin təmizlənməsi məqsədilə törədilir. Buna görə də yanğınlarla mübarizədə yalnız iqlim amillərinin deyil, qanunsuz meşə qırılmasının və torpaqdan istifadə qaydalarının da nəzərə alınması vacibdir.

Amazon meşələri planetin ən zəngin ekosistemlərindən biri hesab olunur. Burada baş verən genişmiqyaslı yanğınlar canlı növlərinin yaşayış mühitini məhv etməklə yanaşı, atmosferə əlavə karbon qazının buraxılmasına və iqlim böhranının dərinləşməsinə şərait yaradır. Mövcud vəziyyət meşələrin qorunması, yanğınların erkən aşkarlanması və təbii ekosistemlərin bərpası istiqamətində tədbirlərin əhəmiyyətini bir daha gündəmə gətirir.

Lalə Mehralı