Dünyanın ən böyük itkisi: Uşaqlığımızın oyunlarını kim əlimizdən aldı? - KÖŞƏ

Bir vaxtlar uşaqların əylənməsi üçün xüsusi şəraitə ehtiyac yox idi. Bir neçə daş, köhnə top, təbaşir və geniş bir həyət kifayət edirdi. Küçənin bir başından digər başına çəkilən xətlər oyun meydanına çevrilir, ağacın kölgəsi sığınacaq, pilləkənlər isə yarışın başlanğıc nöqtəsi olurdu. Uşaqlar öz oyunlarının qaydasını özləri müəyyənləşdirir, mübahisə edir, barışır, yenidən oynamağa başlayırdılar. İndi isə həmin mənzərə bir çox yerdə yalnız böyüklərin xatirələrində yaşayır.Müasir uşaqların oyuncaqları, əyləncə vasitələri və məşğuliyyət imkanları əvvəlki nəsillərlə müqayisədə daha çoxdur. Ancaq maraqlı bir ziddiyyət yaranıb: seçimlər artdıqca sərbəst oyun üçün imkanlar daralır. Həyətlərin bir hissəsi avtomobil dayanacağına çevrilib, boş sahələr tikintilərlə əhatələnib, bəzi məhəllələrdə uşaqların təhlükəsiz şəkildə oynaya biləcəyi yer tapmaq çətinləşib. Uşaq meydançaları mövcud olsa da, hər məhəllədə onların sayı, vəziyyəti və əlçatanlığı eyni deyil.Burada söhbət yalnız uşaqların harada oynamasından getmir. Sərbəst oyun uşağın şəxsiyyətinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Uşaq oyun zamanı başqaları ilə münasibət qurmağı, qaydalara əməl etməyi, öz fikrini müdafiə etməyi, məğlubiyyətlə barışmağı və münaqişəni həll etməyi öyrənir. Böyüklərin əvvəlcədən müəyyənləşdirmədiyi oyunda uşaq özü qərar verməli olur. Bu isə onun müstəqilliyini və yaradıcılığını inkişaf etdirir.Ən maraqlısı odur ki, uşaqlıq oyunlarının əksəriyyəti bahalı vasitələr tələb etmirdi. Gizlənqaç, qaçdı-tutdu, yeddi şüşə, top oyunları, ip atlama, daşlarla qurulan müxtəlif yarışlar uşaqların öz təxəyyülündən doğurdu. Eyni oyun müxtəlif məhəllələrdə fərqli qaydalarla oynanılırdı. Hətta bir oyunun qaydası üstündə yaranan mübahisə belə uşaqların öz aralarında razılığa gəlmək bacarığını formalaşdırırdı.Bu gün isə uşaqların asudə vaxtının təşkili getdikcə daha çox böyüklərin planına çevrilir. Dərnəklər, hazırlıq kursları, idman məşğələləri və digər fəaliyyətlər uşağın gününü doldurur. Bunların hər biri faydalı ola bilər, lakin uşağın heç bir xüsusi məqsəd olmadan dostları ilə vaxt keçirməsi, öz oyununu yaratması üçün də boş zaman qalmalıdır. Hər dəqiqəsi planlaşdırılmış uşaqlığın özbaşına kəşflərə yeri azalır.Məsələnin başqa bir tərəfi də var: şəhərsalma zamanı uşaqların ehtiyacları çox vaxt ayrıca nəzərə alınmır. Halbuki uşaq dostuna baş çəkmək, məktəbə getmək, yaxınlıqdakı parkda oynamaq üçün təhlükəsiz və rahat mühitdə yaşamalıdır. Səkilərin vəziyyəti, avtomobillərin sürəti, piyada keçidlərinin yerləşməsi, yaşıllıq sahələri və ictimai məkanların əlçatanlığı uşaqların gündəlik həyatına birbaşa təsir edir. Uşaqlar üçün şəhər qurmaq yalnız bir neçə yelləncək quraşdırmaq demək deyil.Bir məqam da unudulmamalıdır: kəndlərdə də uşaqların ənənəvi oyun mühiti dəyişir. Əvvəllər geniş həyətlər, boş torpaq sahələri və kənd küçələri uşaqların sərbəst hərəkəti üçün imkan yaradırdı. İndi bəzi kəndlərdə də bu məkanlar azalır, uşaqların gündəlik məşğuliyyəti fərqli istiqamətə yönəlir. Beləliklə, söhbət təkcə şəhər probleminə deyil, bütövlükdə uşaqlıq təcrübəsinin dəyişməsinə çevrilir.Bəlkə də, böyüklər uşaqların əvvəlki oyunlarını nostalji ilə xatırlayarkən əsas məsələni gözdən qaçırırlar. Məqsəd keçmişə qayıtmaq deyil. Hər dövrün öz əyləncə vasitələri var. Əsas məsələ uşaqların bir-biri ilə ünsiyyət qurmaq, sərbəst hərəkət etmək, riskləri öyrənmək və öz dünyalarını yaratmaq imkanlarını itirməməsidir.Uşaqlıq yalnız məktəb, dərs, məşğələ və ailə nəzarətindən ibarət olmamalıdır. Onun içində plansız oyunlara, dizləri çirkləndirməyə, qaydalar uydurmağa, uduzanda inciməyə, sonra yenidən oyuna qayıtmağa da yer qalmalıdır. Çünki insanın gələcəkdə necə ünsiyyət qurması, necə qərar verməsi və çətinliklərə necə yanaşması bəzən elə uşaqlıqda, heç kimin xüsusi dərs keçmədiyi bir həyət oyununda formalaşır.Biz uşaqlara daha çox imkan yaratmaq istəyərkən onların sadəcə uşaq olmaq imkanını əllərindən almamalıyıq.
Müəllif: Günel Fərzəliyeva