Qafqazın qarlı zirvələri arasında, dəniz səviyyəsindən 2500 metrdən yüksəkdə elə bir məkan var ki, burada insan özünü sanki zamanın fövqündə hiss edir. Sükutun və təbiətin ilkin gücünün hökm sürdüyü bu yer Xınalıq Atəşgahıdır.

Quba rayonunun yüksək dağlıq ərazisində yerləşən Xınalıq Atəşgahı qədim odpərəstlik məkanlarından biri kimi tanınır. Bakının məşhur Atəşgahından fərqli olaraq, buradakı müqəddəs məkan təmtəraqlı tikililərdən uzaqdır. Burada əsas “məbəd” təbiətin özüdür – dağın yamacından çıxan və əsrlərdir yanan təbii alov.

Bu məkanı unikal edən əsas xüsusiyyət onun yüksəkliyidir. Xınalıq Atəşgahı odpərəstlərin dünyada ən yüksəkdə yerləşən ibadət məkanlarından biri kimi təqdim olunur. Qaya çatlarından təbii qazın səthə çıxması nəticəsində alov yaranır. Dağların seyrək havasına, sərt küləklərə və qışda qalın qar örtüyünə baxmayaraq, təbii qazın yaratdığı alov burada yanmağa davam edir.

Xınalıq bölgəsinin islamdan əvvəl Qafqazda zərdüştiliyin mühüm mərkəzlərindən biri olduğu bildirilir. Tarixi məlumatlara görə, vaxtilə bu ərazidə daşdan tikilmiş daha böyük dini tikili olub. Həmin tikilinin erkən orta əsrlərdə dağıldığı ehtimal edilir.

Təbii alovun yaxınlığında bu gün də qədim daş hörgülərinin qalıqlarına rast gəlinir. Rəvayətlərə və tarixi məlumatlara görə, burada zərdüşti rahiblər və zahidlər yaşayaraq uzun müddət təcrid olunmuş şəkildə ibadət və orucla məşğul olublar.

Bu gün Xınalıq Atəşgahı yalnız tarix və dini inanclar baxımından deyil, həm də macəra və təbiət həvəskarları üçün maraqlı məkandır. Alovu küləkdən qoruyan sadə daş hasar dağ yolları ilə hərəkət edən səyahətçilər üçün bir növ dayanacaq rolunu oynayır.

Qədim ənənəyə bənzər şəkildə, Quba rayonunun dağ cığırları ilə hərəkət edən turistlər və yürüşçülər burada dayanaraq dincəlir, soyuq havada alovun ətrafında isinirlər. Sərt dağ mənzərəsinin ortasında əsrlərdir sönməyən alov məkanın özünəməxsus atmosferini daha da gücləndirir.

Xınalıq Atəşgahına gedən yol da səyahətin ayrılmaz hissəsidir. Məkana avtomobil yolu yoxdur. Xınalıq kəndindən yalnız piyada və ya atla hərəkət etmək mümkündür. Dağ cığırını təxminən 1–1,5 saata qət etmək olar.

Bu əraziyə səyahət üçün ən əlverişli dövr adətən iyul-sentyabr ayları hesab olunur. Lakin yay aylarında belə yüksək dağlarda hava kəskin dəyişə və temperatur aşağı düşə bilər. Buna görə səfərə çıxarkən isti geyim götürmək vacibdir.

Qarlı zirvələrin, sərt qayaların və sonsuz sükutun ortasında yanan bu təbii alov Xınalığı yalnız Azərbaycanın deyil, Qafqazın da ən qeyri-adi və sirli məkanlarından birinə çevirir.

Lalə Mehralı