Beşbarmaq: əsrlərin sirrini qoruyan müqəddəs dağ

Beşbarmaq dağı, Azərbaycanın ən sirli və müqəddəs məkanlarından biri, Bakıdan təxminən 1.5 saatlıq məsafədə, Xəzər dənizinin sahilinə yaxın ərazidə yerləşir. “Beş barmaq” mənasını verən bu möhtəşəm qaya massivinin iti qayalı zirvələri yuxarıya doğru açılmış insan əlinə bənzəyir. Məhz bu qeyri-adi görünüşü ona Beşbarmaq adının verilməsinə səbəb olub.

Əsrlər boyunca Beşbarmaq dağı mühüm coğrafi orientir kimi tanınıb. Böyük İpək Yolu ilə hərəkət edən karvanlar bu əzəmətli qayanı yol göstəricisi kimi qəbul ediblər. Dağ həmçinin tarixən mühüm strateji mövqeyə malik olub.

Beşbarmaq dağının yerləşdiyi ərazi qədim dövrlərdə dağlarla Xəzər dənizi arasındakı keçidə nəzarət edən mühüm məkanlardan biri olub və “Xəzər qapıları” adlandırılıb. Təbii relyefi sayəsində dağ keçilməz müdafiə istehkamı rolunu oynayıb. Bu gün də onun ətəyində erkən orta əsrlərə aid müdafiə divarlarının qalıqlarına rast gəlmək mümkündür. Həmin istehkamların Azərbaycanın şimal sərhədlərinin müdafiə sisteminin tərkib hissəsi olduğu bildirilir.

Lakin Beşbarmağın əhəmiyyəti yalnız onun tarixi və coğrafi mövqeyi ilə məhdudlaşmır. Yerli əhali üçün bu məkan əsrlərdir müqəddəs dağ hesab olunur.

Dağın zirvəsində yerləşən ziyarətgah “Xızır-Zində”, yəni “Diri Xızır” adı ilə tanınır. Rəvayətə görə, ölməz peyğəmbər Xızır burada gizli bulağın suyundan içərək əbədi həyata qovuşub.

Bu inanc Beşbarmağı yüzillərdir ziyarət məkanına çevirib. İnsanlar buraya müxtəlif arzularla gəlir, dualar edir, müqəddəs hesab etdikləri daşlara lent bağlayır və xeyir-dua diləyirlər. Beşbarmaq bu gün də həm yerli sakinlərin, həm də ölkənin müxtəlif bölgələrindən gələn ziyarətçilərin üz tutduğu məkanlardan biridir.

Dağın zirvəsinə qalxanları isə başqa bir mənzərə gözləyir. Xəzərin sərin küləkləri arasında yüksəklikdən bir tərəfdə sonsuzluğa uzanan mavi dəniz, digər tərəfdə isə Qafqazın ətəklərinə doğru uzanan yaşıl təpələr görünür.

Tarixi, təbiəti və qədim inancları özündə birləşdirən Beşbarmaq dağı bu gün Azərbaycanın ən diqqətçəkən məkanlarından biri olaraq qalır. Əsrlərdir karvanlara yol göstərən bu nəhəng qaya indi də sanki həm tarixə, həm də gələcəyə şahidlik edir.

Lalə Mehralı