Tarixi həqiqətlərin 100 illik yaddaşı - ŞƏRH

1918-ci ilin mart-aprel aylarında baş verən hadisələr Azərbaycan xalqına qarşı həyata keçirilmiş ən qanlı faciələrdən biri kimi tarixə düşmüşdür. Həmin dövrdə Bakı Soveti və daşnak silahlı birləşmələrinin koordinasiyalı fəaliyyəti nəticəsində azərbaycanlı əhaliyə qarşı genişmiqyaslı qırğınlar törədilmişdir.

Tarixi mənbələrə əsasən, yalnız 1918-ci ilin mart günlərində Bakıda 10 mindən çox azərbaycanlı qətlə yetirilmişdir. Ümumilikdə isə Bakı, Şamaxı, Quba, Qarabağ, Zəngəzur və digər bölgələrdə 50 mindən artıq insanın öldürüldüyü qeyd olunur. Şamaxı qəzasında 72 kənd dağıdılmış, minlərlə insan amansızcasına qətlə yetirilmişdir. Quba bölgəsində aparılan arxeoloji tədqiqatlar zamanı aşkarlanan kütləvi məzarlıq isə bu faciənin real miqyasını sübut edən mühüm faktlardan biridir.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə bu hadisələrin araşdırılması məqsədilə Fövqəladə Təhqiqat Komissiyası yaradılmışdır. Komissiyanın sənədlərində qeyd olunurdu:
“Müsəlman əhali əvvəlcədən hazırlanmış plan əsasında xüsusi qəddarlıqla məhv edilmiş, yaşayış məntəqələri yandırılmış və əhali kütləvi şəkildə qətlə yetirilmişdir.”
Hadisələrin şahidləri də öz ifadələrində bu qırğınların məqsədli və sistemli xarakter daşıdığını təsdiqləmişlər.
Bu faciələr uzun müddət siyasi səbəblərdən beynəlxalq səviyyədə lazımi qiymətini ala bilməmişdir. Yalnız müstəqillik dövründə bu məsələyə dövlət səviyyəsində yanaşma formalaşmışdır. 1998-ci ildə ümummilli lider Heydər Əliyev tərəfindən imzalanan sərəncamla 31 mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü elan edilmişdir. Həmin sərəncamda qeyd olunurdu:
“Azərbaycanlılara qarşı törədilmiş soyqırımı uzun illər gizli saxlanılmış, bu hadisələrə düzgün siyasi qiymət verilməmişdir. Azərbaycan xalqına qarşı yönəlmiş bu cinayətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması mühüm vəzifədir.”

Bu sənəd tarixi ədalətin bərpası istiqamətində mühüm addım olmaqla yanaşı, həm də milli yaddaşın formalaşdırılmasına xidmət etmişdir.

2018-ci ildə imzalanan “ 1918-ci il azərbaycanlıların soyqırımının 100 illiyi haqqında” Sərəncam isə bu siyasətin məntiqi davamı idi. Soyqırımının 100 illik yubileyinin dövlət səviyyəsində qeyd olunması, bu faciənin mahiyyətinin daha geniş miqyasda öyrənilməsinə və tanıdılmasına xidmət edir.
Soyqırımının 100 illik yubileyi çərçivəsində ölkə daxilində və xaricdə müxtəlif tədbirlər keçirilmiş, beynəlxalq konfranslar təşkil olunmuş, arxiv materialları əsasında yeni tədqiqatlar nəşr edilmişdir. Bu tədbirlərin əsas məqsədi tarixi həqiqətlərin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması və bu kimi faciələrin təkrarlanmaması üçün qlobal səviyyədə məlumatlılığın artırılması olmuşdur.

Eyni zamanda, Sərəncam gənc nəslin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsi baxımından da mühüm rol oynayır. Tarixini bilməyən xalq gələcəyini düzgün qura bilməz. Bu baxımdan, belə sənədlər milli kimliyin möhkəmləndirilməsinə, tarixə hörmət hissinin artırılmasına və milli birlik ideyasının gücləndirilməsinə xidmət edir.

Qeyd etmək lazımdır ki, soyqırımı faktlarının dünya ictimaiyyətinə çatdırılması istiqamətində aparılan işlər ardıcıl xarakter daşıyır. Yubiley çərçivəsində həyata keçirilən tədbirlər bu istiqamətdə yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər. Tarixi ədalətin bərpası üçün həqiqətlərin düzgün və əsaslı şəkildə təqdim olunması vacibdir.

31 mart soyqırımının 100 illik yubileyi ilə əlaqədar imzalanmış Sərəncam həm tarixi yaddaşın qorunması, həm də milli həmrəyliyin gücləndirilməsi baxımından əhəmiyyətli bir addımdır. Bu sənəd bir daha göstərir ki, Azərbaycan dövləti öz tarixini unutmur, onu yaşadır və gələcək nəsillərə ötürməkdə qətiyyətlidir.

Lalə Mədətova

YAP Kəngərli rayon təşkilatının məsləhətçisi