Tarixin qanlı səhifəsi və unudulmamalı həqiqətlər - ŞƏRH

1918-ci ilin mart hadisələri Azərbaycan tarixində ən faciəli və ağrılı səhifələrdən biridir. Bu hadisələr təkcə bir hərbi toqquşma deyil, planlı şəkildə mülki əhaliyə qarşı həyata keçirilmiş kütləvi qırğın – soyqırımı kimi qiymətləndirilməlidir. Həmin dövrdə baş verənlər insanlığa qarşı törədilmiş ağır cinayət olmaqla yanaşı, regionun demoqrafik və siyasi mənzərəsini köklü şəkildə dəyişdirmişdir.

1918-ci ilin mart-aprel aylarında, xüsusilə Bakı və ətraf bölgələrdə baş verən hadisələr zamanı minlərlə günahsız azərbaycanlı yalnız milli və dini kimliyinə görə qətlə yetirilmişdir. Şamaxı, Quba, Lənkəran və digər bölgələrdə də eyni ssenari təkrarlanmış, kəndlər yandırılmış, tarixi abidələr dağıdılmış, qadın, uşaq və yaşlılar amansızcasına qətlə yetirilmişdir. Bu hadisələrin miqyası və qəddarlığı onu sübut edir ki, məqsəd yalnız hərbi üstünlük əldə etmək deyil, bütöv bir xalqı məhv etmək olmuşdur.

Tarixi mənbələr və araşdırmalar göstərir ki, bu qırğınlar təsadüfi deyil, əvvəlcədən hazırlanmış plan əsasında həyata keçirilmişdir. Silahlı dəstələrin əsas hədəfi mülki əhali olmuş, insanlar evlərində, ibadət yerlərində və küçələrdə amansızcasına öldürülmüşdür. Bu isə hadisələrin mahiyyət etibarilə soyqırımı olduğunu bir daha təsdiqləyir.

Xüsusilə Quba kütləvi məzarlığının aşkar edilməsi həmin dövrdə törədilmiş cinayətlərin miqyasını açıq şəkildə ortaya qoymuşdur. Bu kütləvi məzarlıq, günahsız insanların sistemli şəkildə qətlə yetirildiyini sübut edən ən mühüm faktlardan biridir və tarix qarşısında danılmaz dəlil kimi çıxış edir.

1918-ci ilin mart hadisələrinə yalnız tarixi fakt kimi deyil, eyni zamanda beynəlxalq hüquq prizmasından yanaşmaq da vacibdir. Bu hadisələr Soyqırımı cinayətinin qarşısının alınması və cəzalandırılması haqqında Konvensiyada təsbit olunmuş meyarlara uyğun olaraq qiymətləndirildikdə, onun açıq şəkildə soyqırımı olduğu aydın görünür. Etnik və dini mənsubiyyətə görə insanların sistemli şəkildə məhv edilməsi bu cinayətin əsas əlamətlərindəndir.

Bu gün həmin hadisələrin xatırlanması və düzgün qiymətləndirilməsi yalnız keçmişə hörmət deyil, həm də gələcək nəsillər üçün bir dərsdir. Tarixi həqiqətlərin təhrif edilməməsi, beynəlxalq ictimaiyyətə doğru şəkildə çatdırılması mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu baxımdan, 1918-ci ilin mart hadisələri tarixdə yalnız mülki əhaliyə qarşı törədilmiş soyqırımı kimi tanınmalı və bu həqiqət dünya səviyyəsində qəbul edilməlidir.

Nəticə etibarilə, 1918-ci ilin mart hadisələri Azərbaycan xalqının yaddaşında silinməz iz qoymuş faciədir. Bu hadisələrə obyektiv və ədalətli yanaşma onların mahiyyətinin – yəni soyqırımı olduğunu qəbul etməkdən keçir. Tarix unudulmamalıdır, çünki unudulan faciələr təkrar oluna bilər.

Toğrul Rəhimli

YAP Sədərək rayon təşkilatının əməkdaşı