Qarşılıqlı hörmət üzərində qurulan tərəfdaşlıq - ŞƏRH

Qəbələdə keçirilən Azərbaycan-Ukrayna görüşü iki ölkə münasibətlərinin gələcəyinə baxmaq üçün zəngin material verdi. Prezident İlham Əliyevin və Prezident Volodimir Zelenskinin bəyanatlarında həm keçmiş təcrübə, həm mövcud reallıq, həm də gələcək planlar eyni anda görünürdü. Bu baxımdan görüş yalnız cari gündəliyin müzakirəsi deyil, qarşıdakı dövr üçün yol xəritəsinin siyasi konturlarını göstərən hadisə kimi qiymətləndirilə bilər. Əsas xətt aydındır: qarşılıqlı hörmət, suverenlik prinsipi, praktiki əməkdaşlıq və insani həmrəylik Azərbaycan-Ukrayna münasibətlərinin gələcək istiqamətlərini müəyyənləşdirir.
Əvvəlcə siyasi təməlin davamlılığını qeyd etmək lazımdır. 2008 və 2011-ci illərdə imzalanmış strateji tərəfdaşlıq sənədləri hələ də münasibətlərin əsas dayağı kimi xatırlanır. Bu sənədlərin yaşaması onların formal arxiv materialına çevrilmədiyini göstərir. Əksinə, Qəbələ görüşündə həmin sənədlərdə əks olunan ərazi bütövlüyü, suverenlik və sərhədlərin toxunulmazlığı prinsipləri yenidən vurğulandı. Bu, gələcək əməkdaşlığın da prinsipial mövqelər üzərində qurulacağını göstərir. Dünyada siyasi qeyri-müəyyənlik artdıqca belə aydın prinsiplərin dəyəri daha da yüksəlir.
Gələcək istiqamətlərdən biri enerji sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsidir. SOCAR-ın Ukraynada uzun illər fəaliyyəti, enerji yardımları və ağır qış şəraitində göstərilən dəstək bu sahənin həm iqtisadi, həm də humanitar əhəmiyyət daşıdığını göstərir. Qarşıdakı dövrdə enerji layihələri təkcə ticarət predmeti deyil, həm də dayanıqlılıq və təhlükəsizlik aləti kimi önə çıxa bilər. Ukraynanın enerji infrastrukturunun hədəfə alınması reallığı fonunda etibarlı tərəfdaşlarla işləmək daha böyük məna qazanır. Azərbaycan bu mənada özünü praktik dəstək göstərən tərəfdaş kimi təqdim edir.
İqtisadi əməkdaşlıq da geniş potensiala malikdir. Ticarət dövriyyəsinin yarım milyard dolları ötməsi müsbət göstəricidir, amma tərəflər bu rəqəmin artması üçün imkanların olduğunu açıq şəkildə bildirirlər. Sərmayə qoyuluşu, birgə təşəbbüslər, sənaye layihələri və şirkətlərarası əlaqələr gələcəkdə iqtisadi münasibətlərin əsas mövzuları ola bilər. Burada Hökumətlərarası Komissiyanın və xarici işlər nazirlikləri arasında məsləhətləşmələrin rolu xüsusi əhəmiyyət daşıyacaq. Çünki böyük siyasi iradə gündəlik institusional işlə tamamlanmasa, layihələr kağız üzərində qala bilər.
Müdafiə sənayesi və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq gələcəyin ən həssas, amma ən mühüm istiqamətlərindən biridir. Ukrayna müharibə təcrübəsindən doğan ekspert biliklərini bölüşmək istədiyini, Azərbaycan isə hərbi-texniki əməkdaşlıq və birgə istehsal imkanlarını dəyərləndirdiyini bildirir. Bu sahədə əməkdaşlıq çox diqqətli, məsuliyyətli və uzunmüddətli yanaşma tələb edir. Əgər düzgün planlaşdırılarsa, müdafiə sənayesi üzrə tərəfdaşlıq həm texnoloji inkişafı, həm də təhlükəsizlik dayanıqlığını gücləndirə bilər.
Humanitar istiqamət isə münasibətlərin mənəvi əsasını qoruyur. Azərbaycanın Ukraynaya 11 yardım paketi göndərməsi, enerji sahəsində dəstək verməsi və beş yüzdən artıq ukraynalı uşağa qayğı göstərməsi gələcəkdə də humanitar əməkdaşlığın davam etdirilə biləcəyini göstərir. Bu sahə münasibətlərə insan istiliyi qatır və xalqlar arasında etimadı gücləndirir. Uşaqlar, tələbələr, ailələr və sadə insanlar səviyyəsində qurulan bağlar strateji tərəfdaşlığın sosial dayağına çevrilir.
Sülh diplomatiyası da gələcək gündəlikdə mühüm yer tuta bilər. Zelenskinin danışıqların Azərbaycanda aparılmasına dair fikri, əlbəttə, müəyyən şərtlərə bağlıdır və ilk növbədə müharibə tərəflərinin diplomatiyanı seçməsindən asılıdır. Amma bu fikrin səslənməsi Azərbaycanın etibarlı platforma kimi qəbul edilə biləcəyini göstərir. Azərbaycan üçün bu, həm məsuliyyət, həm də diplomatik imkan deməkdir. Tərəflər arasında dialoq üçün məkan olmaq yalnız coğrafi ev sahibliyi deyil, həm də siyasi etibar məsələsidir.
Ümumilikdə, Qəbələ görüşü Azərbaycan-Ukrayna münasibətlərinin gələcəyinə nikbin baxmaq üçün əsaslar yaradır. Bu nikbinlik boş emosiyaya deyil, konkret faktlara əsaslanır: müntəzəm prezident görüşləri, strateji tərəfdaşlıq sənədləri, qarşılıqlı suverenlik dəstəyi, enerji və ticarət əlaqələri, müdafiə sənayesi üzrə müzakirələr, humanitar yardım və sülh səyləri. Bütün bu istiqamətlər birlikdə göstərir ki, münasibətlər çoxqatlı və real məzmunludur. Əgər bu xətt ardıcıl davam etdirilərsə, Azərbaycan və Ukrayna qarşılıqlı hörmətə əsaslanan tərəfdaşlığı daha güclü, daha praktik və daha insani bir səviyyəyə yüksəldə bilərlər.
Gələcək baxımından əsas məsələ razılaşmaların gündəlik iş mexanizmlərinə çevrilməsidir. Yüksək səviyyəli bəyanatlar istiqamət verir, komissiyalar, ekspert qrupları və şirkətlərarası təmaslar isə həmin istiqaməti real nəticəyə çevirir. Qəbələ görüşündə bu iki səviyyənin birlikdə görünməsi münasibətlərin sağlam idarə olunduğunu göstərən mühüm amildir.
Bu mövzuda vacib olan daha bir məqam münasibətlərin emosional deyil, ardıcıl siyasi xətt üzərində inkişaf etməsidir. Qəbələ görüşündə səslənən fikirlər göstərir ki, tərəflər həm keçmiş təcrübəni xatırlayır, həm də qarşıdakı mərhələyə praktiki baxışla yanaşırlar. Belə yanaşma dövlətlərarası əməkdaşlıqda sabitlik yaradır və ictimaiyyətə də aydın mesaj verir: dostluq yalnız sözlə deyil, davamlı iş, qarşılıqlı həssaslıq və konkret nəticələrlə möhkəmlənir.

Elman Məmmədov,

Ərazi Partiya təşkilatıının sədr müavini, RTTTYM PHŞ-da Texniki Dəstək bölmə müdiri