Bu gün dünyada gedən meyillər kənd təsərrüfatının istehsalına da mənfi təsir göstərir

Müasir dövrdə qlobal miqyasda cərəyan edən geosiyasi, iqtisadi və ekoloji proseslər bəşəriyyətin ən mühüm strateji sahələrindən biri olan kənd təsərrüfatı istehsalını ciddi sınaqlarla üz-üzə qoyur. Dünyada gedən neqativ meyillər və qlobal çağırışlar ərzaq təhlükəsizliyinin təmin olunmasında birbaşa rol oynayan aqrar sektorda məhsuldarlığın aşağı düşməsinə, istehsal xərclərinin artmasına və tədarük zəncirinin pozulmasına rəvac verir. Bu meyillərin təsirləri çoxşaxəli olub, həm ekoloji, həm də sosial-iqtisadi xarakter daşıyır.

​Kənd təsərrüfatına ən dağıdıcı və uzunmüddətli mənfi təsir göstərən amillərin başında qlobal iqlim dəyişikliyi gəlir. Dünyada temperaturun analoqsuz artması, yağıntıların paylanma balansının pozulması, uzunmüddətli quraqlıqlar və qəfil təbii fəlakətlər aqrar sektorda proqnozlaşdırılan məhsuldarlığı minimuma endirir. Şirin su resurslarının sürətlə tükənməsi və torpaqların şoranlaşması geniş ərazilərin əkin dövriyyəsindən çıxmasına səbəb olur. İqlim qurşaqlarının yerdəyişməsi ənənəvi bitkiçilik sahələrinin coğrafiyasını dəyişir ki, bu da regional səviyyədə ərzaq qıtlığı riskini kəskin şəkildə artırır. Prezident İlham Əliyevin dəfələrlə bəyan etdiyi kimi, iqlim dəyişikliyi artıq fəsadlarını uzaq gələcəkdə deyil, bu gün büruzə verən real təhdiddir və su ehtiyatlarından səmərəli istifadə olunması, itkilərin azaldılması bu sahədə ən mühüm vəzifədir. Dövlət başçısı kənd təsərrüfatının inkişafında müasir texnologiyaların, xüsusilə qənaətcil suvarma sistemlərinin tətbiqinin həyat əhəmiyyətli olduğunu, hər bir damla suyun qədrinin bilinməli olduğunu xüsusi olaraq diqqətə çatdırır.

​Digər tərəfdən, qlobal geosiyasi gərginliklər və beynəlxalq ticarət əlaqələrində yaranan qeyri-sabitlik kənd təsərrüfatı istehsalının logistik strukturuna ağır zərbə vurur. Regional münaqişələr və sanksiyalar fonunda gübrə, yanacaq, toxum və müasir aqrar texnologiyaların qlobal təchizat zəncirində kəsilmələr meydana gəlir. Xüsusilə mineral gübrələrin və enerji daşıyıcılarının qiymətinin dünya bazarında kəskin bahalaşması istehsal olunan aqrar məhsulların maya dəyərini artırır, bu ise kiçik və orta fermer təsərrüfatlarının rentabelliyini azaldaraq istehsal həcminin kiçilməsinə rəvac verir. Bu xüsusda ölkə rəhbərliyi idxaldan asılılığın minimuma endirilməsinin, ərzaq təhlükəsizliyinin və daxili bazarın daxili istehsal hesabına təmin edilməsinin milli təhlükəsizlik məsələsi olduğunu vurğuyur. Prezidentin qeyd etdiyi kimi, dünyada gedən bu proseslər fonunda yerli istehsalın stimullaşdırılması, aqrar sektora güzəştli şərtlərlə dəstəyin davam etdirilməsi ölkənin iqtisadi suverenliyinin qarantıdır.

​Eyni zamanda, dünyada müşahidə olunan demoqrafik proseslər və urbanizasiya meyli də kənd təsərrüfatına mənfi təsir göstərən sosial amillərdəndir. Gənc və işgüzar əhalinin kənd yerlərindən böyük şəhərlərə axın etməsi aqrar sektorda ciddi işçi qüvvəsi çatışmazlığı yaradır. Torpaq resurslarının sənayeləşmə və infrastruktur layihələri səbəbindən təyinatının dəyişdirilməsi də əkinəyararlı sahələrin daralması ilə nəticələnir. Bu meylin qarşısının alınması və regional balansın təmin edilməsi üçün dövlət başçısı strateji bir hədəf irəli sürmüşdür. Prezident İlham Əliyev şəhərlərdən kəndlərə axının təmin edilməsinin, insanların öz doğma yurd-yuvalarına, kənd yerlərinə qayıtmasının vacibliyini xüsusi vurğulayır. Bu məqsədlə kəndlərdə müasir infrastrukturun qurulması, iş yerlərinin açılması və sosial rifahın yüksəldilməsi şəhərdən kəndə doğru tərs miqrasiya prosesini stimullaşdıran əsas hərəkətverici qüvvə kimi çıxış edir.

​Hazırda işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən "Ağıllı kənd" layihələri və böyük qayıdış proqramı bu strateji xəttin ən bariz nümunəsidir. Keçmiş məcburi köçkünlərin və şəhərlərdə məskunlaşmış əhalinin yenidən kənd yerlərinə qayıtması aqrar sektorun canlandırılmasında mühüm mərhələdir. Dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun münbit torpaqlarında, həmçinin respublikanın digər bölgələrində yaradılan müasir aqroparklar kənd təsərrüfatı istehsalının keyfiyyətcə yeni, sənaye üsullu mərhələyə keçməsini təmin etməklə yanaşı, kənd yerlərini geniş iş imkanları platformasına çevirir.

​Beləliklə, müasir qlobal meyillər kənd təsərrüfatı istehsalını birbaşa təhdid edərək bütün dövlətlərdən aqrar siyasətə yenidən baxmağı tələb edir. Yaranmış mənfi təsirlərin neytrallaşdırılması və ərzaq suverenliyinin qorunması məqsədilə innovativ suvarma sistemlərinin tətbiqi, iqlimə davamlı toxumçuluğun inkişaf etdirilməsi, kəndlərin infrastruktur baxımından cəlbedici edilərək şəhərdən kəndə köçün sürətləndirilməsi və aqrar sahəyə dövlət dəstəyinin gücləndirilməsi müasir dövrün ən aktual imperativinə çevrilmişdir.

Vüsal Hüseynov

YAP Xocavənd rayon təşkilatının sədri