Enerji təhlükəsizliyinin Azərbaycan modeli - ŞƏRH

Bakı Enerji Həftəsinin açılış mərasimində Prezident İlham Əliyevin səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın enerji siyasətinin keçdiyi yolu və qarşıdakı dövr üçün prioritetlərini bir daha ortaya qoydu. Dünyada enerji təhlükəsizliyinin getdikcə daha çox geosiyasi məna kəsb etdiyi bir vaxtda Azərbaycanın təcrübəsi diqqət çəkən nümunələrdən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Çünki ölkənin enerji strategiyası yalnız təbii ehtiyatların ixracına deyil, uzunmüddətli tərəfdaşlıqların qurulmasına və beynəlxalq etimadın formalaşdırılmasına əsaslanır.

Bu gün Azərbaycan enerji sahəsində əldə etdiyi mövqeyə birdən-birə çatmayıb. Prezident İlham Əliyevin də vurğuladığı kimi, müasir enerji inkişafının əsası 1994-cü ildə qoyulub. Həmin dövrdə imzalanmış müqavilələr və həyata keçirilən strateji qərarlar ölkənin enerji resurslarını qlobal bazarlara çıxarmaqla yanaşı, Azərbaycanın iqtisadi inkişaf modelini də formalaşdırdı. Sonrakı illərdə reallaşdırılan iri enerji layihələri ölkənin beynəlxalq iqtisadi sistemə inteqrasiyasını sürətləndirdi və enerji sektorunu dövlət inkişafının aparıcı sütunlarından birinə çevirdi.

Bu prosesdə Bakı Enerji Həftəsi və onun əsas hissələrindən biri olan Xəzər Neft və Qaz Sərgisi xüsusi rol oynayıb. Vaxtilə yeni əməkdaşlıq imkanlarının müzakirə edildiyi platforma kimi fəaliyyət göstərən bu tədbir bu gün dünyanın aparıcı enerji şirkətlərini, investorlarını və dövlət nümayəndələrini bir araya gətirən qlobal forum statusu qazanıb. Bu isə Azərbaycanın enerji xəritəsindəki mövqeyinin zamanla necə dəyişdiyini və gücləndiyini göstərən mühüm göstəricilərdən biridir.

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində enerji artıq yalnız iqtisadi məsələ deyil. Son illərdə müxtəlif regionlarda baş verən münaqişələr, enerji bazarlarında yaranan qeyri-müəyyənliklər və təchizat zəncirlərindəki problemlər göstərdi ki, enerji təhlükəsizliyi milli təhlükəsizliyin ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Xüsusilə 2022-ci ildə Rusiya-Ukrayna müharibəsindən sonra Avropada yaranan enerji böhranı enerji resurslarının geosiyasi təsir gücünü açıq şəkildə nümayiş etdirdi. Bir çox Avropa ölkələri alternativ mənbələr axtarmağa məcbur oldu və bu şəraitdə Azərbaycan Avropa İttifaqı üçün strateji tərəfdaşlardan birinə çevrildi. 2022-ci ildə Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında enerji sahəsində strateji tərəfdaşlığa dair memorandumun imzalanması da bunun konkret nümunəsidir. Belə bir şəraitdə etibarlı tərəfdaşların əhəmiyyəti daha da artır. Azərbaycan məhz bu xüsusiyyəti ilə fərqlənir. Ölkə uzun illər ərzində üzərinə götürdüyü öhdəliklərə sadiq qalaraq beynəlxalq bazarlarda etibarlı təchizatçı imici formalaşdırıb.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqət çəkən məqamlardan biri də Azərbaycanın qaz ehtiyatlarının perspektivləri ilə bağlı idi. Mövcud ehtiyatların həm ölkənin, həm də tərəfdaş dövlətlərin tələbatını uzun illər ərzində qarşılaya biləcəyi barədə səsləndirilən fikir enerji siyasətinin strateji xarakterini göstərir. Bu, yalnız bugünkü bazar ehtiyaclarının deyil, gələcək onilliklərin də nəzərə alındığını nümayiş etdirir. Qlobal enerji keçidi prosesinin davam etdiyi dövrdə təbii qaz bir çox ölkələr tərəfindən keçid yanacağı kimi qiymətləndirilir və bu amil Azərbaycanın rolunu daha da aktuallaşdırır.

Azərbaycanın enerji strategiyasının ən mühüm nəticələrindən biri isə şübhəsiz ki, Cənub Qaz Dəhlizidir. Bir neçə ölkəni və müxtəlif infrastruktur layihələrini birləşdirən bu sistem yalnız texniki layihə deyil, eyni zamanda geosiyasi əməkdaşlıq modelidir. TANAP və TAP kimi layihələr vasitəsilə Xəzər qazının Türkiyə və Avropa bazarlarına çıxarılması regionda enerji marşrutlarının şaxələndirilməsinə imkan yaradıb. Bu gün Azərbaycan qazının 16 ölkəyə çatdırılması ölkənin regional enerji istehsalçısından beynəlxalq enerji tərəfdaşına çevrildiyini göstərir. Xüsusilə Avropanın enerji mənbələrini şaxələndirmək istiqamətində atdığı addımlar fonunda Azərbaycanın rolu daha da əhəmiyyətli görünür. Məhz bu layihələr sayəsində Azərbaycan Cənubi Qafqaz, Türkiyə, Balkanlar və Avropa arasında enerji əməkdaşlığını gücləndirən əsas aktorlardan biri kimi çıxış edir.

Əslində Azərbaycanın enerji siyasətinin uğurunun əsas səbəbi yalnız təbii resursların mövcudluğu deyil. Dünyada enerji ehtiyatlarına malik çoxlu dövlətlər var. Lakin hər ölkə bu resursları uzunmüddətli siyasi və iqtisadi üstünlüyə çevirə bilmir. Azərbaycanın fərqi ondan ibarətdir ki, enerji layihələri iqtisadi gəlirlərlə yanaşı, diplomatik əlaqələrin möhkəmləndirilməsi və qarşılıqlı asılılığa əsaslanan əməkdaşlıq mühitinin yaradılması üçün də istifadə olunub. Məsələn, Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə arasında strateji tərəfdaşlığın dərinləşməsinə təkan verərək regionun geosiyasi xəritəsində mühüm dəyişikliklərə səbəb olub.

Bakı Enerji Həftəsində səsləndirilən fikirlər bir daha göstərir ki, Azərbaycan enerji siyasətinə yalnız bugünün deyil, gələcəyin prizmasından yanaşır. Son otuz ildə formalaşdırılmış strategiya ölkənin iqtisadi inkişafını təmin etməklə yanaşı, onun beynəlxalq nüfuzunu artıran əsas amillərdən birinə çevrilib. Enerji bazarlarında dəyişikliklərin davam etdiyi bir dövrdə Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifə bu etibarlı tərəfdaş imicini qorumaq və yeni enerji reallıqlarına uyğun şəkildə inkişaf etdirməkdir. Mövcud nəticələr isə göstərir ki, ölkə bu istiqamətdə artıq möhkəm təməl formalaşdırmağı bacarıb.

Sərtac Atlas

YAP Nərimanov rayon təşkilatının məsləhətçisi