Xəzərin İki Sahilini Birləşdirən Strateji Tərəfdaşlıq

Xəzər dənizinin qarşı tərəflərində yerləşən Azərbaycan və Türkmənistan coğrafi yaxınlıqdan əlavə, dərin tarixi, mədəni və etnik köklərlə bir-birinə bağlıdır. Hər iki dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra bu möhkəm təməl üzərində qurulan ikitərəfli əlaqələr, bu gün regional sabitliyin, iqtisadi inkişafın və geosiyasi tərəfdaşlığın mühüm amilinə çevrilmişdir. Müasir dövrdə Bakı və Aşqabad arasında münasibətlər təkcə iki ölkənin maraqlarına deyil, həm də geniş Avrasiya məkanında nəqliyyat və enerji xəritələrinin formalaşmasına xidmət edir.
Azərbaycan və Türkmənistan arasında diplomatik münasibətlər 1992-ci ildə qurulmuşdur. Ötən onilliklər ərzində münasibətlərdə zaman-zaman Xəzər dənizinin dibinin bölünməsi və bəzi neft yataqlarının mənsubiyyəti ilə bağlı hüquqi qeyri-müəyyənliklər səbəbindən durğunluq yaşansa da, son illərdə tərəflərin nümayiş etdirdiyi güclü siyasi iradə bu problemləri arxada qoymağa imkan vermişdir.
İki ölkə arasında strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinin qurulması haqqında Bəyannamənin imzalanması əlaqələri keyfiyyətcə yeni mərhələyə ucaltmışdır. Dövlət başçılarının mütəmadi xarakter daşıyan qarşılıqlı səfərləri və beynəlxalq platformalar (BMT, Türk Dövlətləri Təşkilatı, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı) çərçivəsindəki görüşləri ikitərəfli əlaqələrin dinamikasına güclü təkan verir. Azərbaycan və Türkmənistan regional təhlükəsizlik, suverenlik və ərazi bütövlüyünə qarşılıqlı hörmət prinsiplərini fəal şəkildə dəstəkləyirlər.
İki ölkə arasındakı iqtisadi əlaqələrin ən böyük rəmzi və dönüş nöqtəsi 2021-ci ilin yanvarında Xəzər dənizində uzun illər mübahisəli qalan (keçmiş "Kəpəz" / "Sərdar") yatağın "Dostluq" adı altında birgə kəşfiyyatı və işlənilməsinə dair imzalanan Anlaşma Memorandumu oldu.
Bu tarixi sənəd iki mühüm enerji dövlətinin rəqabəti kənara qoyaraq sinerji yaratmasının bariz nümunəsidir. "Dostluq" yatağının birgə istismarı Türkmənistanın zəngin karbohidrogen ehtiyatlarının Azərbaycanın mövcud infrastruktur və boru kəmərləri (məsələn, Cənub Qaz Dəhlizi) vasitəsilə Avropa və dünya bazarlarına çıxarılması üçün hüquqi və praktiki zəmin formalaşdırıb. Bu addım həm regional inteqrasiyanı gücləndirir, həm də Avropanın enerji təhlükəsizliyində Xəzər regionunun rolunu əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
Qlobal geosiyasi dəyişikliklər fonunda Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizinin (Orta Dəhliz) əhəmiyyəti kəskin şəkildə artmışdır. Azərbaycan və Türkmənistan bu marşrutun mərkəzi logistik qovşaqlarıdır. Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı (Ələt) ilə Türkmənbaşı Beynəlxalq Dəniz Limanı arasında fəaliyyət göstərən bərə və multimodal daşımalar Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında ən qısa və təhlükəsiz yükdaşıma zəncirini təmin edir.
Tərəflər Çin və Mərkəzi Asiyadan gələn yüklərin Azərbaycan vasitəsilə Qərbə ötürülməsində tranzit tariflərinin optimallaşdırılması, gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi və rəqəmsallaşdırılması istiqamətində sıx əməkdaşlıq edirlər. Bu sahədəki tərəfdaşlıq hər iki ölkəni regionun əvəzolunmaz tranzit mərkəzlərinə çevirir.
Azərbaycan və Türkmənistan münasibətləri qonşuluq əlaqələrindən strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksələn uğurlu bir yol keçmişdir. Xəzər dənizini ayrılıq deyil, birlik və əməkdaşlıq hövzəsinə çevirən bu iki dövlət, reallaşdırdıqları enerji və logistika layihələri ilə regionun iqtisadi arxitekturasını yenidən qururlar. Gələcəkdə də bu strateji xəttin davam etdirilməsi həm Bakının, həm də Aşqabadın milli maraqlarına tam cavab verir və bütövlükdə Türk dünyasının inteqrasiyasına böyük töhfə bəxş edir.

Nicat Əsədli

YAP Ordubad rayon təşkilatının əməkdaşı