Azərbaycan dili – milli kimliyimizin, dövlətçiliyimizin və mənəvi varlığımızın əbədi simvolu - ŞƏRH

“Dil hər bir millətin milliliyinin əsasıdır”. Bu dərin məna daşıyan fikir Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyevin dilimizə verdiyi yüksək qiymətin, ana dilinə olan sonsuz sevgisinin ifadəsidir. Həqiqətən də, dil yalnız ünsiyyət vasitəsi deyil, xalqın tarixini, mədəniyyətini, düşüncə tərzini, milli yaddaşını və mənəvi dəyərlərini yaşadan ən mühüm amildir. Hər bir xalq öz dili ilə var olur, öz dili ilə tanınır və gələcək nəsillərə öz milli kimliyini ötürür.
Azərbaycan xalqının zəngin tarixə, qədim mədəniyyətə və dərin mənəvi irsə malik olmasının əsas göstəricilərindən biri də ana dilimiz – Azərbaycan dilidir. Bu dil əsrlər boyu xalqımızın keşməkeşli tarixinin bütün mərhələlərindən keçərək qorunub saxlanılmış, inkişaf etmiş və bu gün müstəqil Azərbaycan Respublikasının dövlət dili kimi yüksək mövqeyə çatmışdır.
Hər il avqustun 1-də ölkəmizdə Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili Günü qeyd olunur. Bu əlamətdar günün təsis edilməsi Azərbaycan dilinin qorunması, inkişaf etdirilməsi və milli-mənəvi dəyər kimi gələcək nəsillərə çatdırılması istiqamətində həyata keçirilən mühüm dövlət siyasətinin nəticəsidir.
Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi qorunması və inkişaf etdirilməsi uzun və mürəkkəb tarixi yol keçmişdir. Xüsusilə sovet hakimiyyəti illərində milli dillərə münasibətdə mövcud olan məhdudiyyətlər ana dilimizin inkişafına müəyyən maneələr yaradırdı. 1970-ci illərin ortalarından etibarən SSRİ məkanında dil məsələsi yenidən gündəmə gəldiyi bir dövrdə milli dillərin sıxışdırılması meyilləri daha da güclənmişdi. Belə bir şəraitdə ana dilinin dövlət dili kimi qorunması böyük siyasi iradə və cəsarət tələb edirdi.
Məhz belə çətin tarixi şəraitdə Ümummilli Lider Heydər Əliyev Azərbaycan dilinin müdafiəsi istiqamətində qətiyyətli mövqe nümayiş etdirdi. O, milli-mənəvi dəyərlərimizin qorunmasını dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi müəyyənləşdirdi.
1978-ci ildə Azərbaycan SSR Konstitusiyasının qəbul edilməsi zamanı Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi təsbit olunması tarixi hadisəyə çevrildi. Həmin dövrdə ittifaq miqyasında mövcud olan siyasi reallıqlar nəzərə alınarsa, bu addım böyük uzaqgörənlik və milli iradə nümunəsi idi.
Ümummilli Liderin ana dilinə münasibəti sadəcə siyasi qərarlardan ibarət deyildi. O, Azərbaycan dilinin xalqın milli varlığının əsas dayağı olduğunu daim vurğulayırdı. Heydər Əliyevin sözləri ilə desək: “Xalqı xalq edən, milləti millət edən onun ana dilidir.”
Bu yanaşma müstəqillik illərində də dövlət dil siyasətinin əsasını təşkil etdi. 1995-ci ildə qəbul edilmiş Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 21-ci maddəsində Azərbaycan dili dövlət dili kimi təsbit edildi. Bununla da ana dilimizin hüquqi statusu daha da möhkəmləndirildi.
Azərbaycan dili bu gün müstəqil dövlətimizin əsas rəmzlərindən biridir. Dövlət dili olmaq yalnız hüquqi status deyil, həm də milli dövlətçiliyin, suverenliyin və xalqın özünüdərk prosesinin mühüm göstəricisidir.
2002-ci ildə qəbul edilmiş “Azərbaycan Respublikasında dövlət dili haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi tətbiqinin hüquqi əsaslarını müəyyənləşdirdi. Bu qanun dövlət dilinin qorunması, inkişaf etdirilməsi və bütün sahələrdə geniş tətbiqi üçün mühüm baza yaratdı.
Azərbaycan dilinin inkişafında mühüm mərhələlərdən biri də Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 2001-ci ildə imzaladığı “Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında” Fərman oldu. Həmin sənəd dövlət dilinin istifadəsinin genişləndirilməsi, dil siyasətinin daha sistemli şəkildə həyata keçirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıdı.
Elə həmin ilin 9 avqustunda imzalanmış “Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili gününün təsis edilməsi haqqında” Fərman əsasında hər il avqustun 1-i Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili Günü kimi qeyd edilməyə başlandı.
Bu tarix Azərbaycan xalqının öz dilinə olan sevgisinin, milli kimliyinə bağlılığının və dövlət səviyyəsində ana dilinə göstərilən diqqətin ifadəsidir.
Müstəqillik illərində Azərbaycan dilinin inkişafı istiqamətində həyata keçirilən mühüm addımlardan biri də latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasının geniş tətbiqi oldu. Prezident İlham Əliyevin imzaladığı sərəncamlar əsasında Azərbaycan dilində zəngin ədəbi və elmi irsin latın qrafikası ilə nəşri həyata keçirildi.
Azərbaycan və dünya ədəbiyyatının görkəmli nümunələrinin ana dilimizdə nəşri, milli ensiklopediyanın hazırlanması, elektron informasiya məkanında Azərbaycan dilinin mövqeyinin gücləndirilməsi dilimizin inkişafına böyük töhfələr verdi.
2013-cü ildə qəbul edilmiş “Azərbaycan dilinin qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun istifadəsinə və ölkədə dilçiliyin inkişafına dair Dövlət Proqramı” Azərbaycan dilinin müasir dövrün çağırışlarına uyğun inkişaf etdirilməsi baxımından mühüm addım oldu.
2018-ci ildə Azərbaycan dilinin elektron məkanda daha geniş istifadəsinin təmin edilməsi ilə bağlı qəbul edilən qərarlar isə dilimizin rəqəmsal dövrdə imkanlarının artırılmasına xidmət etdi.
Qloballaşma dövründə dillərin qarşılıqlı təsiri təbii prosesdir. Lakin hər bir xalq üçün öz dilinin saflığını qorumaq, onun zənginliyini və ifadə imkanlarını gələcək nəsillərə ötürmək mühüm vəzifədir.
Prezident İlham Əliyev də dəfələrlə vurğulamışdır ki, Azərbaycan dilinin saflığının qorunması hər bir vətəndaşın borcudur. Dilimizin qorunması yalnız dövlət qurumlarının deyil, ziyalıların, alimlərin, müəllimlərin, jurnalistlərin, yazıçıların və bütövlükdə cəmiyyətin məsuliyyətidir.
Azərbaycan dili zəngin söz ehtiyatına, geniş ifadə imkanlarına və yüksək bədii xüsusiyyətlərə malik dillərdən biridir. Bu dil klassik ədəbiyyatımızın, xalq yaradıcılığımızın, musiqimizin və mədəni irsimizin daşıyıcısıdır.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin qeyd etdiyi kimi: “Bizim Azərbaycan dili şeir dilidir.” Bu ifadə dilimizin ahəngini, gözəlliyini və zənginliyini ən dolğun şəkildə xarakterizə edir.
Ana dilinin qorunması və inkişafında gənc nəslin üzərinə böyük məsuliyyət düşür. Müasir dünyada xarici dilləri bilmək vacib olduğu kimi, ilk növbədə öz ana dilini mükəmməl bilmək hər bir azərbaycanlının mənəvi borcudur.
Heydər Əliyev gənclərə müraciət edərək daim vurğulayırdı ki, müxtəlif xarici dilləri öyrənmək lazımdır, lakin insan hər şeydən əvvəl öz ana dilini dərindən bilməlidir. Çünki ana dilini bilməyən insan öz tarixini, mədəniyyətini və milli dəyərlərini tam dərk edə bilməz.
Bu gün Azərbaycan gəncliyi ana dilimizin inkişafında mühüm rol oynayır. Sosial şəbəkələrdə, elm və təhsil mühitində, informasiya məkanında Azərbaycan dilindən düzgün və səmərəli istifadə etmək milli kimliyimizə hörmətin göstəricisidir.
Azərbaycan dili xalqımızın minillik tarixini özündə yaşadan böyük mənəvi xəzinədir. Bu dil babalarımızın bizə miras qoyduğu ən qiymətli sərvətlərdən biridir. Onu qorumaq, inkişaf etdirmək və gələcək nəsillərə ötürmək hər bir azərbaycanlının müqəddəs borcudur.
Bu gün Azərbaycan dili dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan milyonlarla azərbaycanlının mənəvi bağlarını qoruyub saxlayan əsas vasitədir. Dilimiz bizi bir xalq kimi birləşdirir, milli yaddaşımızı yaşadır və dövlət müstəqilliyimizin möhkəm təməl sütunlarından biri kimi çıxış edir.
1 Avqust – Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili Günü yalnız bir təqvim günü deyil. Bu tarix xalqımızın öz dilinə olan sevgisinin, milli qürurunun və dövlətçilik ənənələrinə bağlılığının ifadəsidir.
Azərbaycan dili yaşadıqca Azərbaycan xalqının milli ruhu, tarixi yaddaşı və mənəvi dünyası da daim yaşayacaqdır. Dilimizi qorumaq isə özümüzü, tariximizi və gələcəyimizi qorumaq deməkdir.

Gündüz Bayramov
YAP Samux rayon təşkilatının sədri