Tarixi köklər, strateji tərəfdaşlıq və qlobal perspektivlər

Azərbaycan Respublikası ilə Qırğız Respublikası arasında münasibətlər sadəcə iki suveren dövlət arasında qurulmuş diplomatik əlaqələrdən ibarət deyildir. Bu münasibətlər əsrlər boyu formalaşmış ümumi soy-kökə, dil, din, mədəniyyət və tarixi taleyin birliyinə söykənən dərin köklərə malikdir. Müstəqilliyin bərpasından sonra keçən dövr ərzində hər iki ölkə sarsılmaz dostluq və qardaşlıq prinsiplərinə sadiq qalaraq münasibətlərini keyfiyyətcə yeni mərhələyə, yəni Strateji Tərəfdaşlıq səviyyəsinə qaldırmağı başarmışlar. Müasir dövrdə Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqaz regionlarının qlobal geoiqtisadiyyatda və təhlükəsizlik arxitekturasında rolu sürətlə artmaqdadır. Bu kontekstdə Azərbaycan və Qırğızıstan arasında qarşılıqlı etimada əsaslanan siyasi dialoq, iqtisadi inteqrasiya və nəqliyyat-logistika əməkdaşlığı yalnız iki ölkənin milli maraqlarına deyil, bütövlükdə Türk dünyasının birliyinə və Avrasiya məkanında sabitliyin möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Azərbaycan və Qırğızıstan arasında diplomatik münasibətlərin əsası 2 oktyabr 1993-cü ildə qoyulmuşdur. Müstəqilliyin ilk illərindən etibarən iki ölkə arasında dostluq münasibətləri ardıcıl olaraq inkişaf etmişdir. İkitərəfli münasibətlərin dinamik inkişafında dövlət başçılarının şəxsi dostluğu, qarşılıqlı hörməti və siyasi iradəsi müstəsna rol oynayır. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin Qırğızıstanla əlaqələrin inkişafına verdiyi önəm bu gün Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Qırğız Respublikasının Prezidenti Sadır Japarovun Azərbaycana rəsmi səfərləri və Prezident İlham Əliyevin Qırğızıstana dövlət səfərləri münasibətlərdə dönüm nöqtəsi olmuşdur. İmzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Bəyannamə və Dövlətlərarası Şuranın yaradılması haqqında Protokol əlaqələrin institusional çərçivəsini möhkəmləndirmişdir. Eyni zamanda Azərbaycan və Qırğızıstan beynəlxalq arena və təşkilatlarda — BMT, Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT), İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı (İƏT) və MDB çərçivəsində bir-birinin suverenliyini, ərazi bütövlüyünü və milli maraqlarını ardıcıl olaraq dəstəkləyirlər.
Siyasi sahədəki yüksək səviyyəli etimad iqtisadi müstəvidə də öz real bəhrələrini verməkdədir. Son illərdə ikitərəfli ticarət dövriyyəsinin həcminin artırılması və birgə investisiya imkanlarının dəyərləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atılmışdır. İqtisadi əlaqələrin ən mühüm drayverlərindən biri Azərbaycan-Qırğız İnvestisiya Fondudur. Fondun fəaliyyət imkanları və irəli sürülən layihələrin böyük potensialı nəzərə alınaraq, onun nizamnamə kapitalı 200 milyon ABŞ dollarına çatdırılmışdır. Bu fond Qırğızıstanda və Azərbaycanda sənaye, kənd təsərrüfatı, turizm və nəqliyyat sahələrində iri investisiya layihələrinin maliyyələşdirilməsinə, kiçik və orta sahibkarlıq subyektləri arasında birgə müəssisələrin yaradılmasına və biznes strukturları arasında birbaşa tərəfdaşlıq təmaslarının stimullaşdırılmasına xidmət edir.
Ticarət münasibətlərinə nəzər saldıqda, Azərbaycandan Qırğızıstana əsasən neft-kimya məhsulları, tikinti materialları, hazır qida sənayesi malları və mexaniki avadanlıqlar ixrac olunur. Qırğızıstandan isə Azərbaycana kənd təsərrüfatı məhsulları, tekstil və digər mallar idxal edilir. Hər iki tərəf ticarət balansını şaxələndirmək və ticarət həcmini daha da artırmaq niyyətindədir.
Müasir geoiqtisadi şəraitdə Azərbaycan və Qırğızıstanın nəqliyyat-logistika sahəsindəki əməkdaşlığı xüsusi geostrateji əhəmiyyət kəsb edir. Hər iki ölkə Avrasiya qitəsində mühüm tranzit qovşağı rolunu oynayır. Çindən başlayan və Mərkəzi Asiya, Xəzər dənizi, Cənubi Qafqaz vasitəsilə Avropaya uzanan Orta Dəhliz (Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu) layihəsində Qırğızıstan və Azərbaycan aparıcı halqalardır. Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı və Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu Qırğızıstan yükdaşıyanları üçün dənizə çıxışı olmayan ölkə statusunun məhdudiyyətlərini aradan qaldırmağa imkan verir. Regionda yeni nəqliyyat və dəmir yolu infrastrukturlarının inkişafı Orta Dəhlizin ötürücülük qabiliyyətini artırır və Azərbaycan vasitəsilə yükdaşımaların həcmini genişləndirir.
Mədəni-hümanitar sahədə əməkdaşlıq iki xalqın bir-birinə mənəvi baxımdan daha da yaxınlaşmasını təmin edən əsas sütundur. Bishkek şəhərində Heydər Əliyev adına Məktəb-Gimnaziya Kompleksinin və "Azərbaycan-Qırğızıstan Dostluğu" parkının istifadəyə verilməsi qırğız xalqının Azərbaycan dövlətinə və onun Ulu Öndərinə olan dərin ehtiramının göstericisidir. Eyni zamanda dahi qırğız yazıçısı Çingiz Aytmatovun irsi Azərbaycanda hər zaman yüksək qiymətləndirilib. Bakıda Çingiz Aytmatovun büstünün və adını daşıyan küçənin olması bu mədəni körpünün bariz nümunəsidir. Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT), TÜRKSOY və Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu çərçivəsində hər iki ölkə Türk dünyasının dil, mədəniyyət və təhsil inteqrasiyasına böyük töhfələr verir.
Nəticə olaraq qeyd etmək olar ki, Azərbaycan Respublikası ilə Qırğız Respublikası arasında ikitərəfli münasibətlər müasir dövrdə özünün ən yüksək inkişaf səviyyəsini yaşayır. Tarixi köklərə, qarşılıqlı hörmətə və etibara əsaslanan bu dostluq və strateji tərəfdaşlıq formatı zamanın sınaqlarından uğurla keçmişdir. Gələcək perspektivlər göstərir ki, Orta Dəhliz çərçivəsində logistik inteqrasiyanın dərinləşməsi, İnvestisiya Fondunun 200 milyon dollarlıq büdcə ilə səmərəli fəaliyyəti və Türk Dövlətləri Təşkilatı daxilində sıx əməkdaşlıq hər iki ölkənin milli rifahına böyük töhfə verəcəkdir. Azərbaycan və Qırğızıstan birliyi bütövlükdə Türk dünyasının qlobal miqyasda nüfuzunun artmasına və regionda sülhün, sabitliyin dayanıqlı olmasına xidmət edən nümunəvi tərəfdaşlıq modelidir.

Əliyeva Səbinə
Yap Ordubad Rayon Təşkilatının əməkdaşı