Azərbaycanın iqtisadi inkişafında investisiyaların rolu son illərdə daha da artıb

Ölkənin yerləşdiyi əlverişli coğrafi məkan, zəngin enerji resursları və formalaşmış nəqliyyat infrastrukturu müxtəlif sahələrdə sərmayə imkanlarının genişlənməsinə şərait yaradır. Azərbaycan Avropa və Asiya arasında iqtisadi əlaqələrin qurulduğu mühüm marşrutlardan birinin üzərində yerləşdiyindən tranzit və logistika baxımından xüsusi imkanlara malikdir. Bununla yanaşı, iqtisadi siyasətdə qeyri-neft sahələrinin inkişafına üstünlük verilməsi investisiya istiqamətlərinin də genişlənməsinə səbəb olur.

Ölkənin investisiya cəlbediciliyinin əsas göstəricilərindən biri uzun illər ərzində böyük həcmdə kapitalın iqtisadiyyata yönəldilməsidir. Prezident İlham Əliyev II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumunda Azərbaycanın son 20 il ərzində 350 milyard ABŞ dollarından artıq investisiya cəlb etdiyini açıqlayıb. Bu vəsaitlərin mühüm hissəsi enerji və infrastruktur layihələrinə yönəlsə də, iqtisadiyyatın digər sahələrində də sərmayə imkanlarının genişləndirilməsi istiqamətində işlər aparılıb.
Müasir mərhələdə qarşıya qoyulan əsas hədəflərdən biri iqtisadi artımın daha geniş sektorlar hesabına təmin edilməsidir. Bu baxımdan qeyri-neft sənayesi, kənd təsərrüfatı, emal, logistika, informasiya texnologiyaları və digər istiqamətlər investorlar üçün yeni fəaliyyət sahələri yaradır. Prezident İlham Əliyev də çıxışlarında iqtisadiyyatın şaxələndirilməsini və qeyri-neft sektorunun inkişafını mühüm strateji istiqamətlərdən biri kimi qeyd edir.
Qeyri-neft sektorunun iqtisadiyyatda çəkisinin artması bu siyasətin nəticələrinin əsas göstəricilərindən biri kimi diqqət çəkir. Prezidentin II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumunun iştirakçılarına müraciətində 2025-ci ildə qeyri-neft sahələrinin ÜDM-də payının 72 faizə yüksəldiyi bildirilib. Həmin məlumatda 2020-ci ildən etibarən qeyri-neft sektorunda orta illik real artımın 5 faiz təşkil etdiyi də qeyd olunur. Bu göstəricilər istehsal və xidmət sahələrinin iqtisadi inkişafda daha böyük rol oynamağa başladığını göstərir.
Qeyri-neft ixracının genişləndirilməsi də investisiya siyasətinin mühüm komponentlərindən biridir. Yeni müəssisələrin yaradılması və mövcud istehsal güclərinin artırılması Azərbaycanın xarici bazarlara çıxış imkanlarını genişləndirə bilər. Sənaye parklarının və iqtisadi zonaların yaradılması bu istiqamətdə investorlar üçün müvafiq infrastruktur formalaşdırır. Həmin ərazilərdə yaradılan imkanlar istehsal, emal və ixrac yönümlü layihələrin reallaşdırılmasına xidmət edir.
Azərbaycanın tranzit ölkə kimi mövqeyinin möhkəmləndirilməsi də iqtisadi investisiyaların yeni istiqamətlərini müəyyənləşdirir. Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin ölkə ərazisindən keçməsi Azərbaycanı regional ticarət əlaqələrində mühüm iştirakçıya çevirir. Dövlət başçısının məlumatına əsasən, tranzit daşımalarının 2026-cı ildə 16 milyon tona çatacağı gözlənilir. 2030-cu il üçün isə bu rəqəmin 25 milyon tona və daha yüksək həddə çatdırılması hədəflənir.
Bu perspektiv logistika infrastrukturuna olan tələbatı da artıra bilər. Dəmir yolları, limanlar, yük terminalları, anbar kompleksləri və digər xidmətlər beynəlxalq ticarət dövriyyəsinin genişlənməsindən faydalana biləcək sahələr sırasındadır. Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu və Xəzər üzərindən nəqliyyat bağlantıları bu sistemin mühüm elementləridir. Nəticədə nəqliyyat infrastrukturu ətrafında yeni xidmət və biznes sahələrinin yaranması üçün əlavə imkanlar formalaşır.
Enerji sənayesi isə Azərbaycanın investisiya xəritəsində mühüm mövqeyini saxlayır. Neft və qaz layihələri ölkənin iqtisadi inkişafında və xarici sərmayələrin cəlb edilməsində uzunmüddətli rol oynayıb. 2026-cı ildə keçirilmiş investisiya forumunda enerji sektoruna dair yeni layihə və razılaşmaların təqdim edilməsi də bu sahənin əhəmiyyətinin davam etdiyini göstərir. Reuters-in yaydığı məlumata görə, forum çərçivəsində 10 milyard ABŞ dollarından çox investisiya potensialına malik razılaşmalar açıqlanıb.
Abşeron qaz yatağının tammiqyaslı işlənməsi ilə bağlı yekun investisiya qərarı enerji sahəsində diqqət çəkən layihələrdən biridir. Prezident İlham Əliyevin bildirdiyinə görə, layihənin ikinci mərhələsi nəticəsində qaz hasilatının ildə təxminən 5 milyard kubmetr artması gözlənilir. Eyni zamanda, Azərbaycanın enerji strategiyasında bərpa olunan mənbələrə keçid və yaşıl enerji dəhlizlərinin inkişaf etdirilməsi də mühüm yer tutur. Bu yanaşma ölkənin enerji sahəsində investisiya imkanlarının gələcəkdə daha da şaxələnə biləcəyini göstərir.
Rəqəmsal texnologiyalar isə yeni iqtisadi modelin formalaşmasında getdikcə daha mühüm rol oynayır. Azərbaycanda rəqəmsal infrastrukturun inkişaf etdirilməsi, süni intellekt həllərinin tətbiqi və müasir texnologiyalara əsaslanan layihələrin həyata keçirilməsi investisiya gündəliyinə daxil olan əsas istiqamətlərdəndir. Bu sahədə data mərkəzlərinin yaradılması və kibertəhlükəsizlik imkanlarının gücləndirilməsi də əhəmiyyətli məsələlər hesab olunur.
Rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafı yalnız texniki infrastrukturdan asılı deyil. Yeni texnologiyaların tətbiqi üçün müvafiq ixtisaslara malik insan resurslarının hazırlanması da vacibdir. Buna görə təhsil və peşə hazırlığı proqramları ilə texnologiya sektorunun inkişafı arasında əlaqənin gücləndirilməsi investisiya mühitinin uzunmüddətli perspektivləri baxımından əhəmiyyət daşıyır.
İnvestorlar üçün yaradılan iqtisadi və hüquqi mexanizmlər də ölkənin investisiya mühitinin əsas komponentlərindəndir. Ələt Azad İqtisadi Zonası, sənaye parkları və dövlət-özəl tərəfdaşlığı mexanizmləri müxtəlif layihələrin həyata keçirilməsi üçün imkanlar yaradır. Müəyyən fəaliyyət istiqamətləri üzrə vergi və gömrük güzəştlərinin tətbiqi də investisiya qərarlarına təsir edən amillər sırasında yer alır. Proqnozlaşdırılan iqtisadi mühitin qorunması isə uzunmüddətli biznes planlarının hazırlanması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın investisiya siyasətində əsas diqqət artıq yalnız maliyyə vəsaitlərinin cəlbinə yönəlmir. Xarici investorlarla əməkdaşlıq vasitəsilə yeni texnologiyaların, idarəetmə təcrübəsinin və beynəlxalq biznes əlaqələrinin ölkəyə gətirilməsi də mühüm məqsədlərdən biridir. Bu baxımdan investisiyalar iqtisadi artımla yanaşı, istehsal mədəniyyətinin və innovasiya imkanlarının inkişafına da təsir edə bilər.
Azərbaycanın investisiya gündəliyi enerji, sənaye, logistika, rəqəmsal iqtisadiyyat və yaşıl enerji kimi bir neçə əsas istiqaməti əhatə edir. II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu da bu sahələr üzrə mövcud imkanların beynəlxalq investorlarla müzakirəsinə şərait yaradıb. Ölkənin qarşıdakı mərhələdə əsas məqsədlərindən biri investisiya axınlarının genişləndirilməsi ilə yanaşı, həmin sərmayələrin iqtisadiyyatın texnoloji və struktur transformasiyasına daha böyük töhfə verməsini təmin etməkdir.

Zərnişan Əliyeva
YAP Babək rayon təşkilatının fəal üzvü