Ulu Öndər Heydər Əliyevin irsi, cənab Prezident İlham Əliyevin hüquqi islahatları və Azərbaycan Prokurorluğu

1 Oktyabr – Prokurorluq İşçilərinin Peşə Bayramı Günü

Dövlətin möhkəmliyini müəyyən edən əsas amillərdən biri onun hüquqi və institusional dayaqlarının nə dərəcədə etibarlı qurulmasıdır. Dövlətçilik yalnız siyasi iradə, iqtisadi imkanlar və idarəetmə sistemi ilə məhdudlaşmır. Qanunun aliliyinin təmin olunması, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının qorunması, cinayətkarlığa qarşı mübarizənin qanun çərçivəsində aparılması və dövlət maraqlarının hüquqi mexanizmlərlə müdafiəsi də dövlətçiliyin ayrılmaz tərkib hissəsidir.
Müasir Azərbaycan Prokurorluğunun inkişaf tarixində isə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin xüsusi rolu vardır. Müstəqilliyin ilk illərində dövlətçiliyin ciddi sınaqlardan keçdiyi bir dövrdə Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə qayıdışı ilə dövlət idarəçiliyinin bütün sahələrində olduğu kimi, hüquq-mühafizə sistemində də ardıcıl və sistemli quruculuq prosesi başladı.
Heydər Əliyevin dövlətçilik fəlsəfəsinin əsas istiqamətlərindən biri güclü dövlət institutlarının formalaşdırılması idi. Ulu Öndər yaxşı anlayırdı ki, müstəqil dövlətin uzunmüddətli inkişafı yalnız siyasi və iqtisadi sabitliklə deyil, eyni zamanda hüquqi sistemin möhkəmliyi ilə təmin edilə bilər.
Bu baxımdan prokurorluq orqanlarının fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi dövlət quruculuğu prosesinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrildi. Hüquqi dövlətin əsas prinsiplərindən olan qanunun aliliyinin təmin edilməsi, cinayətkarlığa qarşı mübarizənin gücləndirilməsi, vətəndaş hüquqlarının qorunması və dövlət orqanlarının fəaliyyətində qanunçuluğun möhkəmləndirilməsi yeni hüquq sisteminin qarşısında duran əsas vəzifələr idi.
Ulu Öndərin 17 iyul 1998-ci il tarixli Sərəncamı ilə oktyabrın 1-nin prokurorluq işçilərinin peşə bayramı günü kimi təsis edilməsi də dövlətin bu instituta münasibətinin mühüm göstəricilərindən biri oldu. Prezident İlham Əliyevin 2018-ci ildə Azərbaycan Prokurorluğunun 100 illik yubileyi münasibətilə müraciətində də bu tarixi məqam xüsusi vurğulanıb.
Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən hüquqi islahatlar nəticəsində Azərbaycanın hüquq sisteminin normativ bazası yeni mərhələyə qədəm qoydu. 1995-ci ildə qəbul edilən Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası dövlət hakimiyyətinin təşkilinin, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının müdafiəsinin, qanunçuluq və hüquqi dövlət prinsiplərinin fundamental əsaslarını müəyyənləşdirdi.
Bu prosesdə prokurorluğun fəaliyyətini tənzimləyən hüquqi bazanın yaradılması da mühüm əhəmiyyət daşıdı. 1999-cu ildə “Prokurorluq haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun qəbul edilməsi prokurorluğun hüquqi statusunun və fəaliyyət istiqamətlərinin daha sistemli şəkildə müəyyənləşdirilməsinə imkan verdi.
Beləliklə, Heydər Əliyevin dövlətçilik modelində prokurorluq ayrıca götürülmüş hüquq-mühafizə qurumu deyil, dövlətin hüquqi təhlükəsizliyinin və qanunçuluğun təmin edilməsində iştirak edən mühüm institut kimi formalaşdı.
Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi hüquqi və institusional islahatlar çərçivəsində prokurorluq sisteminin maddi-texniki bazasının yenilənməsi, kadr potensialının gücləndirilməsi, ixtisaslaşmanın inkişaf etdirilməsi və müasir texnologiyalardan istifadə imkanlarının genişləndirilməsi istiqamətində tədbirlər həyata keçirilib.
2013-cü il sentyabrın 30-da Baş prokuror yanında Korrupsiyaya qarşı Mübarizə İdarəsinin yeni inzibati binasının açılışında Prezident İlham Əliyev prokurorluq əməkdaşlarının fəaliyyətində peşəkarlıq, təmizlik, dürüstlük və şəffaflıq prinsiplərinin əhəmiyyətini xüsusi vurğulayıb. Dövlət başçısı korrupsiyaya qarşı mübarizədə müasir təcrübənin tətbiqinin, institusional imkanların və peşəkar kadrların rolunu qeyd edib.
Korrupsiya dövlət idarəçiliyinin səmərəliliyinə və cəmiyyətin hüquqi münasibətlər sisteminə mənfi təsir göstərə bilən amillərdən biridir. Buna görə korrupsiyaya qarşı mübarizə Azərbaycan hüquq sistemində ayrıca istiqamət kimi formalaşdırılıb.
Bu sahədə Baş prokuror yanında Korrupsiyaya qarşı Mübarizə Baş İdarəsinin fəaliyyəti xüsusi yer tutur. 2013-cü ildə bu qurumun yeni inzibati binasının açılışı zamanı yaradılmış maddi-texniki imkanlar, kriminalistik avadanlıqlar, vətəndaşların müraciətlərinin qəbulu üçün şərait və “161” qaynar xəttinin fəaliyyəti korrupsiyaya qarşı mübarizənin institusional mexanizmlərinin inkişaf etdirilməsi istiqamətində görülən tədbirlər sırasında təqdim edilmişdi.
Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, korrupsiyaya qarşı mübarizə yalnız cinayət faktlarının aşkar edilməsi və araşdırılması ilə məhdudlaşmır. Şəffaf idarəçilik, rəqəmsal xidmətlərin genişləndirilməsi, vətəndaşların müraciət imkanlarının artırılması və dövlət xidmətlərində insan amilinin müəyyən sahələrdə minimuma endirilməsi də korrupsiya risklərinin azaldılması baxımından əhəmiyyət daşıyır.
Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin 2013-cü ildə prokurorluq əməkdaşları qarşısında çıxışında “şəffaflıq, təmizlik, dürüstlük” prinsiplərini ön plana çəkməsi prokurorluğun peşə fəaliyyətinə dair gözləntilərin əsas istiqamətlərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Prezident İlham Əliyevin 3 mart 2022-ci il tarixli Fərmanı ilə “Elektron prokurorluq” informasiya sistemi haqqında Əsasnamənin təsdiq edilməsidir. Sənəddə sistemin formalaşdırılması, digər dövlət informasiya sistemləri ilə Elektron Hökumət İnformasiya Sistemi vasitəsilə inteqrasiyası və müvafiq informasiya təhlükəsizliyi tədbirlərinin hüquqi, təşkilati və texnoloji əsasları müəyyən edilir.
Prokurorluq əməkdaşlarının xidməti fəaliyyətinin dövlət tərəfindən qiymətləndirilməsi də bu peşənin məsuliyyətini və əhəmiyyətini göstərən məqamlardan biridir.
2026-cı il sentyabrın 28-də Prezident İlham Əliyevin sərəncamları ilə Azərbaycan Respublikası Prokurorluğunun bir sıra əməkdaşlarına ali xüsusi və ali hərbi rütbələr verilib. Həmin tarixdə digər prokurorluq əməkdaşları da xidməti vəzifələrini yerinə yetirərkən fərqləndiklərinə görə “Tərəqqi” və “Prokurorluq orqanlarında qulluqda fərqlənməyə görə” medalları ilə təltif olunublar.
Belə təltiflər prokurorluq sistemində uzunmüddətli və məsuliyyətli xidmətin dövlət səviyyəsində qiymətləndirilməsinin nümunələrindəndir.
Peşə bayramı ərəfəsində belə sərəncamların imzalanması həm də prokurorluq əməkdaşlarının üzərinə düşən vəzifələrin məsuliyyətini bir daha gündəmə gətirir. Dövlət təltifi ilə yanaşı, hüquq-mühafizə əməkdaşının fəaliyyətində ən mühüm meyar qanunçuluğa və xidməti vəzifəyə sədaqətdir.
Prezident İlham Əliyev 2018-ci ildə Azərbaycan Prokurorluğunun 100 illik yubileyi münasibətilə müraciətində hüquqi islahatlar nəticəsində prokurorluğun milli maraqların və qanunun aliliyinin təmin edilməsinə, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının etibarlı müdafiəsinə xidmət edən müasir dövlət təsisatına çevrildiyini qeyd edib.
Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi siyasi və institusional xəttin sonrakı dövrdə Prezident İlham Əliyev tərəfindən davam etdirilməsi dövlət idarəçiliyinin müxtəlif sahələrində olduğu kimi, hüquq sistemində də özünü göstərir.
Ulu Öndər Heydər Əliyev dövründə əsas diqqət müstəqil dövlətin hüquqi və institusional dayaqlarının formalaşdırılmasına, dövlət idarəçiliyinin möhkəmləndirilməsinə və hüquq sisteminin yenidən qurulmasına yönəlmişdi.
Müasir mərhələdə isə həmin institusional bazanın yeni çağırışlara uyğunlaşdırılması, rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi, peşəkar kadr potensialının gücləndirilməsi və hüquq-mühafizə fəaliyyətinin müasir idarəetmə standartlarına uyğunlaşdırılması gündəmdədir.
1 Oktyabr – Prokurorluq İşçilərinin Peşə Bayramı Günü münasibətilə Azərbaycan Prokurorluğunun bütün əməkdaşlarını, veteranlarını və bu sistemin inkişafına öz əməyi ilə töhfə vermiş şəxsləri təbrik etmək yerinə düşər. Onlara məsuliyyətli və şərəfli fəaliyyətlərində uğurlar, möhkəm cansağlığı və yeni nailiyyətlər arzulamaqla yanaşı, dövlətçiliyimizin möhkəmləndirilməsi və qanunun aliliyinin təmin olunması naminə fəaliyyətlərində daim yüksək peşəkarlıq və prinsipiallıq nümayiş etdirmələrini arzulayırıq.

Bayram Xudayarov
Elm və Təhsil Nazirliyi Fizika İnstitutunun əməkdaşı,
"Heydər Əliyev məktəbinin davamçıları" Feysbuk qrupunun təsisçisi və rəhbəri,
YAP-ın fəal üzvü