BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin icra mexanizmi olmalıdır - ŞƏRH

Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT) beynəlxalq sülhün və təhlükəsizliyin qorunması, dövlətlər arasında əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi və münaqişələrin dinc yolla həlli məqsədilə yaradılmış ən mühüm beynəlxalq təşkilatlardan biridir. BMT-nin əsas orqanlarından biri olan Təhlükəsizlik Şurası dünyada sülhün və sabitliyin təmin olunmasında xüsusi rol oynayır. Lakin qəbul edilən qərarların və qətnamələrin real nəticə verməsi üçün onların icrasını təmin edən səmərəli mexanizmlər mövcud olmalıdır.
Təhlükəsizlik Şurasının əsas vəzifəsi beynəlxalq sülhə və təhlükəsizliyə yaranan təhdidlərin qarşısını almaq, münaqişələrin həlli istiqamətində tədbirlər görmək və dövlətlər arasında sülhün bərqərar olmasına kömək etməkdir. Şura beynəlxalq hüquqa uyğun olaraq müxtəlif qərarlar qəbul edir. Bu qərarlar münaqişələrin dayandırılması, atəşkəsin təmin edilməsi, sanksiyaların tətbiqi və beynəlxalq təhlükəsizliyin qorunması ilə bağlı ola bilər. Ancaq təcrübə göstərir ki, qətnamələrin qəbul edilməsi hər zaman onların tam və vaxtında yerinə yetirilməsi ilə nəticələnmir.
Beynəlxalq hüququn aliliyinin təmin olunması üçün bütün dövlətlər BMT Nizamnaməsinin prinsiplərinə hörmətlə yanaşmalıdırlar. Qətnamələrə münasibətdə ikili standartların tətbiqi beynəlxalq təşkilatlara olan inamı zəiflədir. Bəzi qərarların dərhal icra olunması, digərlərinin isə uzun illər kağız üzərində qalması ədalət və bərabərlik prinsiplərinə ziddir. Buna görə də Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi qətnamələrin icrası bütün dövlətlər üçün eyni dərəcədə əhəmiyyətli olmalıdır.
Azərbaycanın təcrübəsi də bu məsələnin nə qədər vacib olduğunu göstərir. Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü nəticəsində ölkəmizin əraziləri uzun müddət işğal altında qalmışdır. 1993-cü ildə BMT Təhlükəsizlik Şurası Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini dəstəkləyən, işğal olunmuş ərazilərdən qoşunların çıxarılmasını tələb edən 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələri qəbul etmişdir. Lakin həmin qətnamələr uzun illər ərzində tam şəkildə icra edilməmişdir. Bu vəziyyət beynəlxalq qərarların həyata keçirilməsi üçün daha təsirli mexanizmlərə ehtiyac olduğunu aydın göstərirdi.
Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etmək üçün uzun illər siyasi və diplomatik səylər göstərmişdir. Ölkəmiz beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə əsaslanaraq haqq səsini dünya ictimaiyyətinə çatdırmışdır. Bu təcrübə sübut edir ki, beynəlxalq təşkilatların qəbul etdiyi qərarlar konkret tədbirlərlə dəstəklənmədikdə onların təsiri zəifləyə bilər.
Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin icra mexanizminin gücləndirilməsi üçün bir sıra mühüm addımlar atılmalıdır. İlk növbədə, qətnamələrin yerinə yetirilməsi üçün aydın müddətlər və nəzarət mexanizmləri müəyyən edilməlidir. Qətnamələri icra etməyən tərəflərdən hesabat tələb olunmalı, beynəlxalq hüquq çərçivəsində müvafiq tədbirlər görülməlidir. Eyni zamanda, beynəlxalq təşkilatlar arasında əməkdaşlıq gücləndirilməli və qərarların icrasına mane olan amillər aradan qaldırılmalıdır.
Digər mühüm məsələ Təhlükəsizlik Şurasının fəaliyyətində ədalət və obyektivliyin təmin edilməsidir. Beynəlxalq münasibətlərdə heç bir dövlət öz siyasi və iqtisadi gücündən istifadə edərək beynəlxalq hüququn tələblərindən kənarda qalmamalıdır. Dövlətlərin suverenliyi və ərazi bütövlüyü bütün hallarda qorunmalıdır. Bu prinsiplərin ardıcıl şəkildə tətbiqi dünyada sülhün və qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinə xidmət edər.
BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin icrası yalnız ayrı-ayrı dövlətlərin deyil, bütövlükdə beynəlxalq ictimaiyyətin maraqlarına uyğundur. Çünki hər hansı bir münaqişənin uzun müddət həll edilməməsi yeni qarşıdurmaların yaranmasına, insanların əziyyət çəkməsinə və regional sabitliyin pozulmasına səbəb ola bilər. Qətnamələrin vaxtında icrası isə münaqişələrin dinc yolla həllinə, humanitar problemlərin azaldılmasına və dövlətlər arasında münasibətlərin normallaşmasına şərait yaradır.
Nəticə etibarilə, BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin icra mexanizmi olmalıdır. Qəbul edilən qərarlar yalnız sənəd üzərində qalmamalı, real həyatda nəticələr verməlidir. Beynəlxalq hüququn nüfuzunun qorunması, dövlətlər arasında bərabərliyin təmin edilməsi və dünyada davamlı sülhün yaradılması üçün bu, zəruri şərtdir. Qətnamələrin icrasına ciddi nəzarət və hüquqi məsuliyyət mexanizmlərinin tətbiqi beynəlxalq ədalətin möhkəmlənməsinə, gələcək münaqişələrin qarşısının alınmasına və daha təhlükəsiz dünyanın qurulmasına mühüm töhfə verə bilər.

Ələmdar Cabbarov

YAP Ordubad rayon təşkilatının müavini