PDF Oxu

Siyasət

  • 288

Strateji tərəfdaşlığa gedən yol: tarixi təməl və müasir reallıqlar - ŞƏRH

Strateji tərəfdaşlığa gedən yol: tarixi təməl və müasir reallıqlar - ŞƏRH

Beynəlxalq münasibətlər sistemində cərəyan edən mürəkkəb proseslər fonunda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən müstəqil və praqmatik xarici siyasət kursu ölkəmizin qlobal mövqeyini ardıcıl şəkildə gücləndirir. Milli maraqların qorunmasına, qarşılıqlı hörmətə və bərabərhüquqlu əməkdaşlığa əsaslanan bu diplomatiya strategiyası Azərbaycanı təkcə Cənubi Qafqaz regionunun aparıcı dövlətinə deyil, həm də beynəlxalq enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat-logistika və siyasi dialoq mərkəzlərindən birinə çevirmişdir.
Məhz bu uzaqgörən siyasi xəttin məntiqi nəticəsi olaraq, Azərbaycanın dünyanın aparıcı güc mərkəzləri və Qərbin nüfuzlu dövlətləri ilə ikitərəfli münasibətləri keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoymuşdur. Bu kontekstdə Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında əlaqələrin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlməsi və bu istiqamətdə Birgə Bəyannamənin imzalanması ölkəmizin xarici siyasətində növbəti mühüm diplomatik nailiyyət kimi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Azərbaycan ilə Birləşmiş Krallıq arasında münasibətlərin tarixi kökləri və uzun illərə söykənən etibarlı əməkdaşlıq təcrübəsi yeni strateji tərəfdaşlıq mərhələsi üçün möhkəm zəmin yaratmışdır. Müstəqilliyin bərpasından ötən dövr ərzində xüsusilə enerji sektorunda – "Əsrin müqaviləsi"ndən başlayaraq Cənub Qaz Dəhlizinə qədər uzanan böyük layihələrdə Böyük Britaniyanın ölkəmizin ən iri xarici investoru kimi çıxış etməsi ikitərəfli əlaqələrin dayaqlarını daha da möhkəmləndirmişdir.
Bu gün isə tərəflər arasındakı münasibətlər ənənəvi enerji əməkdaşlığı çərçivəsindən çıxaraq daha geniş və çoxşaxəli müstəviyə keçid edir. "Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə" məhz bu yeni reallıqları, qarşılıqlı siyasi etimadın ən yüksək həddə çatdığını və gələcək birgə fəaliyyətin prioritet istiqamətlərini rəsmiləşdirən mühüm siyasi sənəd kimi çıxış edir.
2026-cı il noyabrın 12-də Dublin şəhərində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Böyük Britaniyanın Baş naziri Endi Börnhem tərəfindən imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə iki ölkə arasındakı uzunmüddətli əlaqələrə, o cümlədən 1994 və 1998-ci illərdə imzalanmış təməl sənədlərə əsaslanır. Sənəddə tərəflərin BMT Nizamnaməsinə, beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə, xüsusilə dövlətlərin suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və sərhədlərin toxunulmazlığına qəti sadiqliyi bir daha təsdiqlənir.
Bəyannamədə regional sabitlik və iqtisadi inkişaf məsələləri də geniş yer tutur. Belə ki, 2025-ci il 8 avqust tarixli Vaşinqton Sülh Zirvəsi Bəyannaməsinin önəmi vurğulanır, Azərbaycan ilə Ermənistan arasında normallaşma prosesində atılan sülh addımları alqışlanır və Birləşmiş Krallığın ikitərəfli dialoq yolu ilə regionda davamlı sülhə nail olmaq səylərinə dəstəyi ifadə olunur. Bundan əlavə, sənəddə şaxələndirilmiş iqtisadi artım, açıq ticarət, investisiyalar, eləcə də rəqəmsal transformasiyanın təməli kimi təhsil, elm, innovasiya və insanlararası əlaqələrin dəstəklənməsi əsas prioritetlər kimi müəyyən edilir.
Bəyannaməyə əsasən, müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində tərəflər regional sülhü qorumaq və ümumi təhdidlərə qarşı birgə mübarizə aparmaq üçün uzunmüddətli öhdəliklər götürürlər. Bu istiqamətdə yüksək səviyyəli siyasi dialoqun intensivləşdirilməsi, hərbi təlimlər və müdafiə sənayesi üzrə birgə təşəbbüslərin araşdırılması planlaşdırılır. Eyni zamanda, qanunun aliliyinin və institusional dayanıqlılığın təmin olunması məqsədilə hüquq-mühafizə orqanları, sərhəd idarəçiliyi və məhkəmə-hüquq sistemləri arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi nəzərdə tutulur.
Ticarət, investisiya və iqtisadi artım sahəsində əsas hədəf şaxələndirilmiş və dayanıqlı iqtisadi əlaqələrin dərinləşdirilməsidir. Tərəflər Orta Dəhlizin və nəqliyyat-logistika infrastrukturunun inkişafına xüsusi önəm verir, bərpaolunan enerji, yaşıl maliyyələşdirmə və aşağı karbonlu texnologiyalar üzrə təmiz enerji keçidini dəstəkləyirlər. Bundan əlavə, maliyyə və kapital bazarlarında əməkdaşlığın genişləndirilməsi, eləcə də Birgə Hökumətlərarası Komissiyanın birgə təşəbbüsləri irəli aparan əsas mexanizm kimi rolunun gücləndirilməsi razılaşdırılmışdır.
Təhsil və innovasiya sahəsində isə tərəflər rəqabətədavamlı iqtisadiyyatın təməli kimi ali və peşə təhsili, rəqəmsal bacarıqlar və dövlət sektorunda kadr hazırlığı üzrə əməkdaşlığı dərinləşdirəcəklər. Universitetlər, elmi-tədqiqat institutları və sənaye müəssisələri arasında tərəfdaşlıq təşviq ediləcək, süni intellekt, rəqəmsal idarəetmə və həyat elmləri sahələrində təcrübə mübadiləsi aparılacaq. Həmçinin, vətəndaş cəmiyyətləri arasında qarşılıqlı anlaşmanı gücləndirən mədəni və peşəkar mübadilə proqramlarının dəstəklənməsi prioritet kimi müəyyən edilmişdir.
Beləliklə, Dublin şəhərində imzalanan Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə Azərbaycan ilə Birləşmiş Krallıq arasındakı münasibətləri keyfiyyətcə yeni və daha yüksək pilləyə yüksəldir. Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi praqmatik və çoxvektorlu xarici siyasətin növbəti parlaq nəticəsi olan bu sənəd təkcə ikitərəfli əməkdaşlığın hüquqi-siyasi çərçivəsini genişləndirmir, həm də Cənubi Qafqazda davamlı sülhün bərqərar olmasına, eləcə də Avrasiya məkanında enerji və nəqliyyat təhlükəsizliyinin möhkəmlənməsinə mühüm töhfə verir.
Qarşılıqlı etimada və ortaq strateji maraqlara söykənən bu yeni tərəfdaşlıq mərhələsi gələcək illərdə həm Azərbaycanın, həm də Böyük Britaniyanın dayanıqlı inkişafına, innovativ tərəqqisinə və qlobal miqyasda nüfuzunun daha da artmasına xidmət edəcəkdir.

Rövlan Heydərov

YAP Naftalan şəhər təşkilatının sədri

Digər xəbərlər