Mixail Belyayev: Zəngəzur dəhlizinin açılması məcburi tələbdir - MÜSAHİBƏ

Xəbər verdiyimiz kimi, Rusiya prezidentinin nəqliyyat sektoruna cavabdeh köməkçisi İqor Levitin iki gün əvvəl Bakıda Azərbaycan prezidenti ilə növbəti görüş keçirib. Azərbaycan Prezident Administrasiyasının mətbuat xidmətinin məlumatına görə, danışıqlarda Moskva üçün strateji layihə olan Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin həyata keçirilməsi, yükdaşımaların həcminin artırılması, müasir nəqliyyat qovşağına çevrilmiş Azərbaycan ərazisi ilə daşımaların perspektivləri və Rusiya tərəfindən gələcəkdə Zəngəzur dəhlizinin potensialından istifadə imkanlarının öyrənilməsi ilə bağlı məsələlər müzakirə olunub.

Qeyd edək ki, son aylarda Levitin kifayət qədər müntəzəm olaraq Bakıda Azərbaycan lideri ilə Rusiya-Azərbaycan nəqliyyat əməkdaşlığını müzakirə etmək üçün görüşür.

Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi mövzusu bu həftə Rusiyanın bu ayın əsas tədbiri- ənənəvi Sankt-Peterburq Beynəlxalq İqtisadi Forumu çərçivəsində müzakirə olunacaq. İyunun 15-də forumda “Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi çərçivəsində iqtisadi əməkdaşlığın inkişafı: avtomobil nəqliyyatı multimodal daşımaların mühüm hissəsi kimi” adlı panel sessiyası keçiriləcək. Tədbirdə digər natiqlərlə yanaşı İqor Levitin, o cümlədən Azərbaycan Beynəlxalq Avtomobil Daşıyıcıları Assosiasiyasının (ABADA) prezidenti Həbib Həsənov, Rusiyanın nəqliyyat naziri Vitali Savelyev, Rusiya Dəmir Yollarının baş direktoru Oleq Belozerov və İranın nəqliyyat naziri Mehrdad Bazrpaş da çıxış edəcək..

Bunun fonunda Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev dünən Bakıda Türkiyə lideri Rəcəb Tayyib Ərdoğanla danışıqların yekunlarına dair mətbuat konfransında bildirib ki, o, hər dəfə Türkiyə prezidenti ilə görüşəndə ​​nəqliyyat məsələlərini müzakirə edir. Liderlər danışıqlarda, o cümlədən Azərbaycan Respublikası ilə Ermənistan Respublikası arasında nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin- Zəngəzur dəhlizinin blokdan çıxarılmasını da müzakirə ediblər.

Əliyev bir daha vurğulayıb: “Zəngəzur dəhlizinin açılması qaçılmazdır. Nə qədər tez açılarsa, bir o qədər yaxşıdır. İstənilən halda biz bu istiqamətdə səylərimizi artıracağıq. Bu dəhlizin açılması bütün ölkələr üçün yeni imkanlar yaradacaq və regionda işgüzar əməkdaşlığa müsbət təsir edəcək”.

Niyə Şimal-Cənub və Zəngəzur dəhlizi layihələrinin həyata keçirilməsi Rusiya-Azərbaycan münasibətlərində strateji istiqamətə çevrildi- bunun səbəblərini Rusiya Fond Bazarı və İdarəetmə İnstitutunun baş iqtisadçısı Mixail Belyayev “Moskva-Baku” prtalına şərh edib. Ekspertin fikirlərini oxucularımıza təqdim edirik.

“Rusiya ilə Qərb arasında münaqişənin sözün əsl mənasında “partlaması” ilə əlaqədar yeni nəqliyyat və logistika zəncirlərinin formalaşdırılması Moskva üçün strateji vəzifələrdən birinə çevrilib. Dünya dəyişir, geosiyasi vəziyyət dəyişir, onunla bərabər geoiqtisadi vəziyyət də dəyişir. Rusiya və Azərbaycan kimi dövlətlər isə belə dəyişiklikləri nəzərə alaraq təkcə regional deyil, qlobal xarakter daşıyan layihələr həyata keçirir, əlaqələri möhkəmləndirirlər. Həm Moskva, həm də Bakı birqütblü dünyadan uzaqlaşmanın belə bir ssenarisini qabaqcadan görürdülər. Səbəbsiz deyil ki, 2022-ci ildə Rusiya və Azərbaycan Müttəfiq Əməkdaşlıq Bəyannaməsini imzaladılar. Vaxtilə işə salınan, lakin tam istifadəyə verilməyən “Şimal-Cənub” layihəsi indi yenilənib. Rusiya rəsmiləri müntəzəm olaraq Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin əhəmiyyətini təbliğ edirlər.

May ayında Rusiya və İran prezidentləri Rəşt-Astara dəmir yolunun Şimal-Cənub İTC hissəsinin yaradılması üzrə əməkdaşlıq haqqında hökumətlərarası sazişin imzalanması mərasimində videoformatda iştirak ediblər. Sonra Rusiya dövlət başçısı dəhlizin yaradılması sahəsində əməkdaşlığın Azərbaycanla sıx tərəfdaşlıq şəraitində həyata keçirildiyini qeyd edib və Şimal-Cənub marşrutu üzrə dəmir yolu infrastrukturunun inkişafı və yükdaşımaların aparılması sahəsində əməkdaşlıq haqqında sazişin tezliklə RF-İran-Azərbaycan formatında imzalanacağına ümidvar olduğunu bildirib.

Bu gün Rusiya iqtisadi əlaqələrin inkişafı baxımından Qərbdən Şərqə istiqamətlənir. Bu da təkcə Qərbin Rusiya Federasiyasına qarşı sərt siyasət yeritməsi, ona qarşı sanksiyalar tətbiq etməsi ilə deyil, həm də bu vəziyyətdən başlayaraq Rusiyanın inkişaf etməkdə olan bazarlarda öz milli maraqlarını reallaşdırmaq imkanı əldə etməsi ilə bağlıdır. Qərb bazarı faktiki olaraq yüksək doyma dərəcəsinə çatıb və yüksək artım templərini təmin etmir. Şərq istiqamətində isə davamlı inkişaf imkanı var. Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi Rusiyanı Fars körfəzi, Cənubi Qafqaz və Hindistan ölkələri ilə birləşdirəcək.

Ona görə də Cənubi Qafqaz, Xəzər regionu, hətta daha çox Azərbaycan Rusiya üçün daha da strateji istiqamətə çevrilir. Çünki obyektiv olaraq bu gün Azərbaycan sürətlə inkişaf edən nəqliyyat-logistika qovşağı, Şərqlə Qərbin kəsişdiyi dövlət, müxtəlif nəqliyyat marşrutlarının kəsişdiyi nöqtədir.

Bundan əlavə, İkinci Qarabağ müharibəsi başa çatdıqdan sonra Azərbaycan obyektiv və qeyd-şərtsiz təkcə regionda deyil, beynəlxalq aləmdə də öz statusunu yüksəltdi. Onun Rusiya ilə əlaqələri möhkəmlənib (müttəfiqlik bəyannaməsi imzalanıb), Türkiyə ilə münasibətləri çox möhkəmlənib (həmçinin 2021-ci ildə müttəfiqlik Şuşa bəyannaməsi imzalanıb).

Bu gün Azərbaycan bir struktur olaraq Aİİ-yə yaxınlaşmağa başlayıb. Və vaxtı çatdığı üçün bunu edir. Bakı nəqliyyat-logistika qovşağı kimi öz potensialını toplayıb və onu daha da geniş şəkildə reallaşdırmağa hazırdır. May ayında Kremldə ilk dəfə Ali Avrasiya İqtisadi Şurasının iclasında iştirak edən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, rəsmi Bakı öz iqtisadiyyatının şaxələndirilməsinə diqqət yetirir. Buna görə də o, Azərbaycanın ikitərəfli mehriban qonşuluq, konstruktiv əməkdaşlıq münasibətləri inkişaf etdirdiyi Aİİ dövlətləri ilə daha sıx qarşılıqlı fəaliyyətdə maraqlıdır.

Bundan əlavə, Azərbaycan son bir neçə ildə liderlik edir və həqiqətən də öz iqtisadiyyatını şaxələndirməyə diqqət ayırıb və bu, çox müdrik yanaşmadır. Bu, sadəcə olaraq, bundan pul qazanan karbohidrogen ölkəsi olmaqdan çıxdı, daha da irəli getdi- qeyri-neft iqtisadiyyatının müxtəlif istiqamətlərdə inkişafı başladı. Yəni Azərbaycan öz inkişafını, deməli, dünyanın müxtəlif yerlərində müxtəlif aktorlarla qarşılıqlı əlaqəni genişləndirməyə, beynəlxalq proseslərə təsirini genişləndirməyə başladı. Və eyni zamanda qonşularla əlaqələri gücləndirin. Belə çoxşaxəli və çox ağıllı siyasət. Qarşılıqlı fəaliyyət coğrafiyasının genişləndirilməsi, əlaqələrin genişləndirilməsi, onun imkanlarının genişləndirilməsi dövlət üçün yeni üfüqlər açır. Azərbaycan son illər öz inkişafının yeni mərhələsinə qədəm qoyub. Və o, öz imkanlarını başqaları ilə bölüşür, bununla da regional və beynəlxalq aktyor statusunu daha da artırır.

Bu gün Azərbaycan müxtəlif qüvvələr üçün maraqlıdır. Amma Bakı öz milli maraqlarını reallaşdırmaqla balansı ustalıqla qorumağı bilir. Bu gün Rusiya ilə münasibətlər qarşılıqlı hörmət əsasında qurulub, heç bir kiçik qardaş-böyük qardaş münasibəti yoxdur-, bunlar bərabərhüquqlu tərəfdaşlardır.

Ona görə də Rusiya üçün həm də Azərbaycan və Ermənistan arasında nəqliyyat-iqtisadi əlaqələrin blokdan çıxartıması və onlar arasında nəqliyyat kommunikasiyalarının yaradılması vacibdir. Ona görə də Rusiya Federasiyası Prezidentinin köməkçisi Levitin və Azərbaycan lideri İlham Əliyev bu məsələni müzakirə ediblər, ona görə də, əslində, Moskva 25 mayda Kremldə Putin, Əliyev və Paşinyan arasında keçirilən danışıqlarda bu istiqamətin həyata keçirilməsini sürətləndirib.. Rusiya rəsmilərinin sözlərinə görə, Azərbaycanın qərb rayonları və Naxçıvan hissəsi arasında Ermənistan ərazisindən keçməklə dəmir yolu layihəsinin həyata keçirilməsinə dair razılaşmalar var.

Əslində, Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi Azərbaycanla Ermənistan arasında keçəcək və nəhayət onun ətrafındakı digər dövlətlərə çatacaq nəqliyyat marşrutu təxminən eyni oyunçuların cəlb olunduğu vahid nəqliyyat xəritəsinə çevriləcək.

Bütövlükdə həm Rusiya, həm Azərbaycan, həm də Ermənistan Cənubi Qafqazda blokun açılmasında maraqlıdır. Və Türkiyə ki, Rəcəb Tayyib Ərdoğan da dünən Bakıda bunu bir daha açıqladı.

Ermənistan uzun illər Qarabağ münaqişəsinə görə blokada vəziyyətində idi. Transqafqazda nəqliyyat yollarının açılması ilə onun Rusiyaya, Türkiyəyə birbaşa çıxışı olacaq. Ermənistanın daha dinamik inkişaf yoluna qədəm qoymasına imkan verəcək. O, ehtiyac duyduğu bazarlara və ikitərəfli trafikə çıxış əldə edəcək. Burada Ermənistanın qazanacağı çox şey var.

Azərbaycan Ermənistanla nəqliyyat əlaqələrinin açılması nəticəsində digər dövlətlər- Rusiya, Türkiyə və Ermənistan üçün tranzit ərazi statusunu daha da artıracaq.

Bəli, Azərbaycanla Ermənistan arasında blokun açılması məsələsində fikir ayrılığı var. Amma onlar daha çox texniki xarakter daşıyır və mən əminəm ki, Rusiya layihənin həyata keçirilməsində son dərəcə maraqlı olan ölkə kimi bütün mübahisəli məsələləri həll etməyə çalışacaq. Və məncə, tərəflər yenə də qarşılıqlı güzəştə getməli olacaqlar.

İqtisadçılar üçün aydındır ki, nəqliyyat arteriyası ətrafında həmişə inkişaf var. Nəqliyyat dövlət üçün çətinləşərsə, sosial-iqtisadi inkişaf da çətinləşir.Nəqliyyat layihələrinin həyata keçirilməsi qazanc deməkdir, iş yerlərinin və onu müşayiət edən magistral yolun ətrafında inkişaf edən iri sənayenin, kiçik və orta sahibkarlığın yaranmasını nəzərdə tutur. Nəqliyyat marşrutlarının həyata keçirilməsi iqtisadi həyat verir.

Bölgədə və dünyada mövcud vəziyyət, məsələnin Rusiya, Azərbaycan, Türkiyə üçün aktuallığı getdikcə daha təkidlə blokun açılması üçün konkret həll yollarını tələb edir. Rusiya Federasiyası üçün bu, iqtisadi cəhətdən vacib vəzifəni həll etməklə yanaşı, həm də onun sərhədləri yaxınlığında təhlükəsizlik məsələsidir.

Tərcümə - Elçin Bayramlı

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “Regionların sosial-iqtisadi inkişafının təşviq edilməsi” istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb