Azərbaycan etibarlı tranzit ölkəsi rolunu oynayır - ŞƏRH

Azərbaycanın enerji diplomatiyası son onilliklərdə ciddi bir təkamül keçərək, ölkəni sadəcə xammal ixracatçısından Avrasiyanın vazkeçilməz enerji qovşağına (habına) çevirmişdir. Martın 3-də Bakıda keçirilən Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurası və Yaşıl Enerji sessiyaları bu strateji rolun yeni və daha iddialı bir mərhələyə qədəm qoyduğunu təsdiqlədi.

Azərbaycanın etibarlı tranzit ölkə kimi mövqeyini bir neçə fundamental istiqamətdə ətraflı təhlil etmək olar:
1. Cənub Qaz Dəhlizi: Avropanın Yeni Enerji Arteriyası
Cənub Qaz Dəhlizi (CQD) müasir dövrün ən mürəkkəb və nəhəng infrastruktur layihələrindən biridir. Azərbaycan bu layihə ilə Xəzər dənizini birbaşa Avropa bazarları ilə birləşdirən 3500 kilometrlik bir zəncir yaratdı.
* Şaxələndirmə: Bu dəhliz Avropa üçün təkcə yeni bir marşrut deyil, həm də tamamilə yeni bir mənbədir. Rusiya-Ukrayna müharibəsindən sonra yaranan enerji böhranı fonunda Azərbaycan qazı İtaliya, Yunanıstan, Bolqarıstan, Rumıniya, Macarıstan və Serbiya kimi ölkələr üçün kritik "təhlükəsizlik kəməri" rolunu oynayır.
* Genişlənmə Potensialı: Bakıda keçirilən son sessiyalarda bu dəhlizin ötürücülük qabiliyyətinin ikiqat artırılması (illik 20 milyard kubmetrə çatdırılması) əsas müzakirə mövzusu idi. Bu, Azərbaycanın tranzit əhəmiyyətini növbəti onilliklər üçün sığortalayır.
2. Mərkəzi Asiya üçün Qərbə Açılan Qapı
Azərbaycanın tranzit rolu təkcə öz resursları ilə məhdudlaşmır. Ölkəmiz Mərkəzi Asiya (Qazaxıstan və Türkmənistan) enerji resurslarının dünya bazarına çıxışı üçün yeganə alternativ və təhlükəsiz dəhlizdir.
* Trans-Xəzər Əməkdaşlığı: Qazaxıstan neftinin Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) kəməri ilə nəqli artıq reallaşır. Bu, Azərbaycanı Şərq-Qərb enerji axınında "kilid ölkə" halına gətirir.
* Strateji Sabitlik: Regiondakı digər marşrutların (məsələn, Rusiya üzərindən keçən xətlərin) geosiyasi risklərlə üzləşdiyi bir vaxtda, Azərbaycanın təklif etdiyi marşrut ən etibarlı və proqnozlaşdırıla bilən yol kimi qəbul edilir.
3. "Yaşıl Enerji" və Sualtı Kabel Layihəsi
Bakıdakı sessiyanın ən inqilabi tərəfi Azərbaycanın "Yaşıl Enerji Dəhlizi" layihəsini dünya gündəminə gətirməsidir. Bu layihə ilə Azərbaycan enerji tranzitində yeni bir texnoloji dövr açır:
* Qara dəniz Sualtı Kabeli: Xəzər dənizindəki nəhəng külək potensialı (157 qiqavat) elektrik enerjisinə çevrilərək Gürcüstan və Qara dənizin dibi ilə (1195 km) Rumıniya və Macarıstana ötürüləcək.
* Rəqəmsal və Yaşıl Tranzit: Bu xətt həm də optik-internet kabellərini özündə birləşdirərək Azərbaycanı regionun həm enerji, həm də data mərkəzinə çevirir.
4. Hidrogen: Gələcəyin Yanacaq Tranziti
Azərbaycan mövcud qaz boru kəmərlərini gələcəyin yanacağı olan "Yaşıl Hidrogen" nəqli üçün uyğunlaşdırmağı planlaşdırır. Bu o deməkdir ki, neft və qaz dövrü bitsə belə, Azərbaycanın qurduğu infrastruktur "təmiz enerji" tranziti üçün istifadə olunmağa davam edəcək. Bu uzaqgörən siyasət ölkənin enerji mərkəzi statusunu yüzillik perspektivdə qoruyub saxlayır.
Niyə Azərbaycan "Etibarlı" sayılır?
Beynəlxalq birlik və iri enerji şirkətləri (bp, Masdar, ACWA Power) Azərbaycanı aşağıdakı səbəblərə görə etibarlı tərəfdaş hesab edir:
1. Siyasi Sabitlik: Layihələrin icrası zamanı heç bir kəsintinin olmaması.
2. Hüquqi Təminat: Beynəlxalq müqavilələrə (PSA - Hasilatın Pay Bölgüsü) sadiqlik.
3. Müasir İnfrastruktur: Bakı-Tbilisi-Ceyhan, Bakı-Tbilisi-Ərzurum və CQD kimi nəhənglərin uğurlu istismarı.
Nəticə olaraq, Azərbaycanın enerji strategiyası artıq sadəcə boru kəmərlərindən ibarət deyil. Bu, Avropanın enerji təhlükəsizliyini təmin edən, Mərkəzi Asiyanı dünya ilə bağlayan və gələcəyin yaşıl texnologiyalarını inteqrasiya edən multimodal bir enerji arxitekturasıdır.

Səbinə Əliyeva

YAP Ordubad rayon təşkilatının məsləhətçisi