Strateji tərəfdaşlığın tarixi - ŞƏRH

Cənubi Qafqazda sabitlik, təhlükəsizlik və iqtisadi əməkdaşlıqdan danışarkən Azərbaycan–Gürcüstan münasibətləri xüsusi yer tutur. Bu iki ölkə arasındakı əlaqələr təkcə qonşuluq münasibətlərinə söykənmir; burada tarix, geosiyasi maraqlar, enerji təhlükəsizliyi və regional sabitlik kimi daha dərin faktorlar mövcuddur. Məhz buna görə Bakı ilə Tbilisi arasında formalaşmış tərəfdaşlıq son onilliklər ərzində regionun siyasi xəritəsini müəyyən edən əsas sütunlardan birinə çevrilib.

Bu münasibətlərin müasir mərhələsinin təməli xüsusilə Heydər Əliyev dövründə qoyulub. Müstəqilliyin ilk illərində həm Azərbaycan, həm də Gürcüstan daxili siyasi və iqtisadi çətinliklərlə üzləşmişdi. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra yeni geosiyasi reallıqda hər iki dövlət öz suverenliyini möhkəmləndirməyə, eyni zamanda xarici siyasətdə etibarlı tərəfdaşlar qazanmağa çalışırdı. Bu kontekstdə Heydər Əliyevin həyata keçirdiyi balanslı xarici siyasət Gürcüstanla münasibətlərə də yeni nəfəs verdi.

1990-cı illərin ortalarından etibarən Azərbaycan və Gürcüstan arasında münasibətlər sadəcə diplomatik çərçivədə qalmadı, strateji xarakter aldı. Xüsusilə enerji layihələri bu münasibətlərin əsas sütununa çevrildi. Bakı–Supsa neft kəməri, daha sonra isə Baku–Tbilisi–Ceyhan və Bakı–Tbilisi–Ərzurum layihələri regionun geosiyasi əhəmiyyətini ciddi şəkildə artırdı. Bu layihələr təkcə iqtisadi qazanc demək deyildi; onlar Azərbaycan və Gürcüstanı Avropa ilə Asiya arasında enerji körpüsünə çevirdi.

Heydər Əliyev dövründə formalaşan bu strateji xətt sonradan İlham Əliyev tərəfindən daha da genişləndirildi. İlham Əliyevin prezidentliyi dövründə münasibətlər daha institusional xarakter aldı və siyasi dialoq davamlı mexanizmlərlə möhkəmləndirildi. İki ölkə arasında yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlər, iqtisadi forumlar və ortaq infrastruktur layihələri bu tərəfdaşlığı daha dayanıqlı etdi.

Bu münasibətlərdə əsas məqam qarşılıqlı etimaddır. Azərbaycan Gürcüstan üçün əsas enerji təchizatçılarından biridir. Gürcüstan isə Azərbaycan üçün Qərbə açılan əsas tranzit qapısı rolunu oynayır. Bu qarşılıqlı asılılıq münasibətləri daha da dərinləşdirib. Xüsusilə Baku–Tbilisi–Qars dəmiryolu layihəsi iki ölkə əməkdaşlığını yalnız enerji sahəsi ilə məhdudlaşdırmadı, onu logistika və ticarət platformasına çevirdi.

Son illərdə “Orta Dəhliz”in aktuallaşması fonunda Azərbaycan–Gürcüstan münasibətlərinin əhəmiyyəti daha da artıb. Çin, Mərkəzi Asiya və Avropa arasında alternativ ticarət marşrutlarının formalaşması Tbilisi ilə Bakının strateji mövqeyini gücləndirib. Bu, hər iki ölkəyə təkcə regional deyil, qlobal geosiyasi proseslərdə də mühüm rol qazandırır.

Məhz bu kontekstdə İlham Əliyevin 6 aprel 2026-cı il tarixində Gürcüstana baş tutmuş dövlət səfəri xüsusi diqqət çəkir. Səfər çərçivəsində Gürcüstan rəhbərliyi ilə keçirilən görüşlərdə münasibətlərin siyasi, iqtisadi, enerji və nəqliyyat istiqamətləri geniş müzakirə olunub. Rəsmi açıqlamalarda münasibətlərin dostluq, strateji tərəfdaşlıq və qarşılıqlı dəstək prinsipləri üzərində qurulduğu xüsusi vurğulanıb.

Bu səfəri sırf protokol xarakterli görüş kimi qiymətləndirmək doğru olmaz. Əslində, bu, regionda dəyişən geosiyasi dinamika fonunda verilmiş mühüm siyasi mesaj idi. Xüsusilə postmünaqişə dövründə Cənubi Qafqazda yeni əməkdaşlıq formatlarının müzakirə olunduğu bir zamanda Bakı ilə Tbilisinin eyni xətt üzrə hərəkət etməsi sabitlik baxımından vacib görünür.

Səfər zamanı səsləndirilən fikirlərdən biri də Cənubi Qafqazın sülh və əməkdaşlıq məkanına çevrilməsi ideyası idi. Bu, Azərbaycan xarici siyasətinin son dövrlərdə ön plana çıxardığı əsas tezislərdən biridir. Gürcüstanın da regional kommunikasiya və iqtisadi inteqrasiya layihələrində maraqlı tərəf olması bu yanaşmanı gücləndirir.

Bundan əlavə, səfərin enerji təhlükəsizliyi baxımından da ayrıca çəkisi var. Avropanın enerji bazarında alternativ marşrutlara ehtiyacın artdığı bir vaxtda Azərbaycan qazının Gürcüstan üzərindən daşınması strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan 6 aprel səfəri yalnız ikitərəfli münasibətlər üçün deyil, Avropanın enerji siyasəti üçün də önəmli hadisə hesab edilə bilər.

Münasibətlərin humanitar tərəfi də diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Gürcüstanda yaşayan azərbaycanlı icması iki ölkə arasında sosial və mədəni körpü rolunu oynayır. Bu amil dövlətlərarası münasibətlərin cəmiyyətlərarası təmaslarla tamamlanmasına imkan yaradır.

Nəticə etibarilə, Azərbaycan–Gürcüstan münasibətləri Cənubi Qafqazda ən sabit və praqmatik tərəfdaşlıq nümunələrindən biridir. Heydər Əliyev dövründə əsası qoyulan bu siyasi xətt bu gün daha geniş geosiyasi məna daşıyır. İlham Əliyevin 6 aprel 2026-cı il səfəri isə bu münasibətlərin yalnız davam etdiyini deyil, yeni regional reallıqlar fonunda daha da dərinləşdiyini göstərir. Bu səfər bir daha təsdiqlədi ki, Bakı və Tbilisi arasında əlaqələr sadəcə iki qonşu dövlətin münasibətləri deyil, bütövlükdə regionun gələcəyini formalaşdıran strateji tərəfdaşlıq modelidir.

Cəlal Həsənli

Yeni Azərbaycan Partiyası Culfa rayon təşkilatı sədrinin müavini