Azərbaycanın müasir şəhərsalma strategiyası və qlobal trendlər - ŞƏRH

Qədim İpək Yolunun mərkəzində dayanan Azərbaycan, əsrlər boyu fərqli sivilizasiyaların, mədəniyyətlərin və ticarət yollarının kəsişmə nöqtəsi olmuşdur. Bu unikal coğrafi mövqe ölkənin təkcə siyasi və iqtisadi statusuna deyil, həm də onun memarlıq və şəhərsalma fəlsəfəsinə dərindən təsir göstərmişdir. Bu gün Azərbaycan Avropa ilə Asiyanın qovuşduğu, Şərqin zəngin tarixi irsi ilə Qərbin proqressiv, innovativ texnologiyalarının sintez olunduğu canlı bir məkandır. Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyası (WUF13) kontekstində dövlətin ortaya qoyduğu şəhərsalma baxışı da məhz bu tarixi və strateji reallığa əsaslanır. Ölkəmiz qlobal arenada sadəcə enerji resursları ilə deyil, həm də müasir, inklüziv və dayanıqlı şəhər mühitləri quran bir mərkəz kimi tanınır. Bu kontekstdə həm paytaxtın simasında qədimliklə müasirliyin harmoniyası, həm də beynəlxalq miqyaslı layihələrin şəhər həyatına uğurlu inteqrasiyası xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

​ Müasir meqapolislərin qlobal idman və mədəniyyət layihələrinə ev sahibliyi etməsi şəhərsalma elmində mühüm inkişaf göstəricisi sayılır. Bakı şəhəri bu sahədə dünya miqyasında analoqu az olan fərqli bir təcrübəyə imza atmışdır. Dünyanın ən çox izlənilən idman yarışlarından olan Formula 1 üzrə Bakı Qran-Prisinin məhz şəhər halqasında (Baku City Circuit) təşkil edilməsi bunun bariz nümunəsidir. Əksər ölkələrdən fərqli olaraq, bu yarışlar qapalı avtodromlarda deyil, birbaşa canlı şəhər infrastrukturunun içində, mərkəzi küçələrdə keçirilir. Bolidlərin UNESCO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına daxil olan qədim İçərişəhər divarlarının yanından keçərək müasir göydələnlərə doğru şütüməsi, şəhərin çoxəsrlik tarixi ilə gələcəyə yönəlmiş modern simasını eyni kadrda birləşdirir. Bu cür irimiqyaslı yarışların keçirilməsi şəhər nəqliyyatının, logistikasının və ictimai məkanlarının nə dərəcədə mobil, çevik və yüksək standartlara cavab verdiyini əyani şəkildə nümayiş etdirir. Yarış müddətində və sönra şəhər mühiti öz funksionallığını itirmir, əksinə, qlobal auditoriya üçün cəlbedici bir turizm və mədəniyyət platformasına çevrilir.

​ Azərbaycanın şəhərsalma siyasətinin ən uğurlu tərəfi onun yalnız paytaxt Bakı ilə məhdudlaşmaması və balanslaşdırılmış regional inkişaf strategiyasına malik olmasıdır. Hazırda ölkənin müxtəlif bölgələrində — istər böyük sənaye mərkəzlərində, istərsə də turizm zonalarında şəhərsalma prosesi çox böyük sürətlə aparılır. Gəncə, Sumqayıt, Lənkəran və Qəbələ kimi şəhərlərdə müasir yaşayış kompleksləri, sosial infrastruktur obyektləri və ekoloji parklar salınır. Lakin bu sahədə ən böyük və qlobal miqyasda heyranlıq doğuran addımlar işğaldan azad edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında atılmaqdadır. Tamamilə dağıdılmış şəhər və kəndlərin sıfırdan, ən müasir elmi əsaslarla yenidən qurulması Azərbaycan memarlığının yeni qızıl dövrünü təşkil edir.

​ Qarabağ regionunda tətbiq edilən "Ağıllı şəhər" (Smart City) və "Ağıllı kənd" (Smart Village) layihələri rəqəmsal texnologiyaların insan amili ilə necə vəhdət təşkil etdiyini göstərir. Ağdam, Füzuli, Şuşa, Zəngilan və digər ərazilərdə bərpa olunan "yaşıl enerji" mənbələrinə əsaslanan sistemlər qurulur, ekoloji cəhətdən təmiz nəqliyyat növləri tətbiq edilir və dayanıqlı memarlıq həllərindən istifadə olunur. Bu ərazilər sıfır emissiyalı zonalar kimi layihələndirilir ki, bu da hazırda qlobal iqlim böhranı dövründə bütün dünyanın axtardığı ideal şəhərsalma modelidir. Beləliklə, Azərbaycan öz tarixi keçmişinə, milli memarlıq ənənələrinə sadiq qalaraq, həm də gələcəyin rəqəmsal və ekoloji təmiz dünyasına addım atır. Keçirilən beynəlxalq forumlar və reallaşan irimiqyaslı layihələr ölkəmizi dayanıqlı şəhər mühitinin yaradılmasında qabaqcıl təcrübə və model ixrac edən bir dövlətə çevirir.

Bütün bu nəhəng və rəqabətədavamlı layihələrin arxasında isə dövlət başçısı cənab İlham Əliyevin güclü siyasi iradəsi, uzaqgörən strateji baxışı və yorulmaz fəaliyyəti dayanır. Cənab Prezidentin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən milli inkişaf kursu Azərbaycanı sadəcə regional liderə deyil, həm də qlobal miqyaslı təşəbbüslərin müəllifinə çevirmişdir. Onun şəhərsalma və infrastruktur quruculuğuna verdiyi xüsusi önəm, bu gün Bakının dünyanın en möhtəşəm və təhlükəsiz meqapolislərindən biri olmasını təmin edib. Eyni zamanda, cənab Prezidentin işğaldan azad edilmiş torpaqlarımızda böyük qətiyyətlə başlatdığı reallıqlar — müasir hava limanları, "Ağıllı kənd" layihələri və beynəlxalq nəqliyyat qovşaqları onun qurduğu güclü dövlət modelinin əyani sübutudur.

​ Görülən bütün bu irimiqyaslı işlərin yekun nəticəsi olaraq deyə bilərik ki, Azərbaycan bu gün həm tarixi keçmişini qoruyan, həm də gələcəyin ən mütərəqqi texnologiyalarını özündə birləşdirən modern bir dövlətdir. Cənab Prezidentin rəhbərliyi ilə icra olunan bu strategiya təkcə binaların və yolların inkişafı deyil, bütövlükdə insan kapitalının, vətəndaşların rifahının və ölkənin beynəlxalq nüfuzunun yeni, daha uca bir zirvəyə daşınması deməkdir. Ümumdünya Şəhərsalma Forumu kimi mötəbər platformalarda ölkəmizin təcrübəsinin yüksək qiymətləndirilməsi də məhz bu uğurlu və müdrik fəaliyyətin qlobal səviyyədə qəbul olunmuş məntiqi nəticəsidir.

Səltənət Möhsünlü

YAP Tərtər rayon təşkilatının məsləhətçisi